Τετάρτη, 26 Μαΐου 2021

Η αχίλλειος πτέρνα του Ocean Vuong




Τον Ocean Vuong τον πρωτογνώρισα όταν μετέφρασα το ποίημά του "Dear Rose" για το περιοδικό Poetix. Με άφησε άφωνη ο τρόπος με τον οποίο πλέκει τις ιδέες μέσα στη γλώσσα - όχι με τη γλώσσα αλλά μέσα σε αυτήν, έτσι που καθετί που λέει να φαίνεται απόλυτα φυσικό κι ας είναι -στην καλύτερη περίπτωση- παράξενο ή υπερβατικό. Η γραφή του υιοθετεί μια λειτουργία αντίθετη από αυτήν του πρίσματος: όλα τα χρώματα, εν προκειμένω όλες οι έννοιες, συντείνουν σε μία και μοναδική δέσμη εκτυφλωτικού φωτός.

Έτσι, όταν οι εκδόσεις Gutenberg προξένησαν ομοβροντία,εκδίδοντας συγχρόνως μια ποιητική συλλογή (Νυχτερινός ουρανός με τραύματα εξόδου) και ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημά του (Στη γη είμαστε πρόσκαιρα υπέροχοι), έτρεξα να τα πάρω από τους πρώτους, περιμένοντας με καρτερία μισή ώρα στην ουρά έξω από την "Πολιτεία". 

Και, ναι, και σε αυτά τα δύο βιβλία ο Vuong ήταν το ίδιο μοναδικός. Η ικανότητά του να χρησιμοποιεί τη γλώσσα με τόση μεγαλύτερη πρωτοτυπία από ό,τι οι περισσότεροι σύγχρονοι λογοτέχνες εξακολουθούσε να είναι εκεί. Είναι περιττό να μιλήσω για τη μετάφραση της Έφης Φρυδά, που είναι εξαιρετική, ή για τη μετάφραση του Δημήτρη Μαύρου που είναι επίσης εξαιρετική - αν και σε κάποια σημεία σκέφτομαι ότι ίσως θα διαχειριζόμουν διαφορετικά ορισμένα θέματα. Πάντως, στις 40 πρώτες σελίδες του μυθιστορήματος, δεν μπορούσα να σταματήσω να κλαίω. Ήταν πολύ παράξενο: τα δάκρυα έτρεχαν μόνα τους από τα μάτια μου. Όντας κι εγώ άτομο με δύσκολη παιδική ηλικία, ίσως μου ήταν ευκολότερο να ταυτιστώ με τον συγγραφέα.

Μα έλα που αυτό δεν έχει τελειωμό! Όπως και κάθε άλλη δουλειά του Vuong που έχω διαβάσει, η θεματολογία του είναι σταθερά η ίδια: εξαντλείται στη μητέρα, τον πατέρα, τη γιαγιά, τον ίδιο σαν παιδί, στη γλώσσα που λειτούργησε σαν πατρίδα, υπογραμμίζοντας την ίδια στιγμή την έλλειψή της. Και, πράγματι, η ζωή του Vuong όπως την περιγράφει ήταν μια αλληλουχία ελλείψεων: έλλειψη πατρικού προτύπου, έλλειψη ριζών, έλλειψη χρημάτων, έλλειψη ανέσεων, έλλειψη γλώσσας, έλλειψη κατανόησης, έλλειψη ταυτότητας. Και, μέσα από όλες αυτές τις ελλείψεις, ο ίδιος ένα παιδί που προσπαθούσε να βρει τη θέση του μέσα στον κόσμο. 

Οπωσδήποτε δεν ήταν (ούτε είναι) το μοναδικό τέτοιο παιδί σε όλη τη γη. Η μόνη διαφορά του με τα υπόλοιπα παιδιά είναι ότι εκείνος μπορεί να μιλήσει για όλα αυτά με έναν εξαιρετικό τρόπο. Οπότε, το ερώτημα είναι: τι κρίνεται όταν διαβάζουμε λογοτεχνία; Η στιλιστική αποτύπωση των γεγονότων από τον συγγραφέα ή το περιεχόμενο αυτού που διαβάζουμε; Γιατί στην πρώτη περίπτωση, ο Vuong είναι άριστος. Στη δεύτερη όμως, νομίζω πως έχει αρχίσει να με κουράζει.

Μέσα από τις αφηγηματικές μετατοπίσεις που θα μπορούσαν να καθιστούν το παρελθόν κάθε φορά ένα νέο αναγνωστικό τοπίο, βρήκα ξανά και ξανά την ίδια ματαίωση και την ίδια απογοήτευση που τον οδήγησε στον δρόμο που πήρε. Αλλά έφτασε κάπου, κάπου έχει φτάσει. Πού είναι αυτό; Κανείς δεν ξέρει. Οι εξαιρετικές του περιγραφές φτάνουν μόνο στο τότε, ποτέ στο τώρα. Ο ίδιος είναι εσαεί χαμένος μέσα στη μητέρα του, βιώνοντας όλα όσα εκείνη έχασε σαν να ήταν δικές του απώλειες και μετατοπίζοντας το κέντρο της ύπαρξής του μέσα της - γνωρίζοντας πολύ καλά πως είναι συγχρόνως τέρας και αγία.

Στα δικά μου τα μάτια αυτό δεν αρκεί. Είναι απλώς η δική του αφήγηση για το τι του συνέβη. Είναι ίσως και μια εξήγηση για τον σεξουαλικό του προσανατολισμό. Τι ωφελεί όμως να βάζουμε τον εαυτό μας τόσο πολύ στο μικροσκόπιο; Ιδίως αν δεν μπορούμε να τον ξεχωρίσουμε από ό,τι τον βασανίζει;

Γιατί, όχι, δεν είμαστε μόνο οι ιστορίες μας. Οι ιστορίες μας είναι το μονοπάτι που ακολουθήσαμε. Και το μονοπάτι αυτό μας οδήγησε κάπου: στην κορυφή του βουνού, στον γκρεμό, στον πάτο της θάλασσας, δεν έχει σημασία. Σημασία δεν έχει το πού βρισκόμαστε, αλλά το προς τα πού προσπαθούμε να πάμε. Για το πρώτο σίγουρα δεν είμαστε υπεύθυνοι, όμως για το δεύτερο αδιαμφισβήτητα είμαστε. Οπότε, αν υπάρχει μια ιστορία που αξίζει να ειπωθεί, είναι για αυτό το δεύτερο. Για τους ανθρώπους που προσπαθούμε να είμαστε, τους ανθρώπους που γινόμαστε ξεπερνώντας όσα μας συνέβησαν, χωρίς να τους επιτρέπουμε να μας καθορίσουν.

Αυτή λοιπόν είναι η αχίλλειος πτέρνα του Ocean Vuong. Ότι φυλακίστηκε μέσα στην ιστορία του και τη λέει και την ξαναλέει. Το κάνει για να σωθεί από αυτήν; Ίσως. Μα, όντας ήδη αναπληρωτής καθηγητής στο University of  Massachusets at Armherst και επιφανής λογοτέχνης, έχει ήδη σωθεί. Ίσως οι πληγές του δεν τον αφήνουν να το καταλάβει. Ο χρόνος θα δείξει.


Χριστίνα Λιναρδάκη


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου