Τετάρτη, 12 Μαΐου 2021

"Αύριο θα μας λένε αλλιώς" του Πατρίτσιο Προν

Γιατί δυο άνθρωποι που αγαπιούνται χωρίζουν μετά από πέντε χρόνια συμβίωσης και μάλιστα κλαίγοντας ο ένας στην αγκαλιά του άλλου; Και πώς η περιρρέουσα ατμόσφαιρα της σύγχρονης εποχής επηρεάζει τον έρωτα; Το μυθιστόρημά του Πατρίσιο Προν Αύριο θα μας λένε αλλιώς έχει σαν θέμα ένα ερωτευμένο ζευγάρι και τον παράδοξο χωρισμό του που συμβαίνει για αδιευκρίνιστους λόγους. Με αφετηρία τη στιγμή του χωρισμού, ο συγγραφέας καταγράφει τις διαφορετικές ζωές δυο ανθρώπων που τους συνδέει ακόμα η αγάπη και οι κοινές αναμνήσεις, και μας συστήνει τον έναν μέσα από τα μάτια του άλλου. Η αφήγηση κινείται σε παρόντα χρόνο, κάνοντας παράλληλα συνεχείς αναδρομές στο παρελθόν της σχέσης που δίνουν βάθος και ποιητικότητα στο κείμενο.

Εκείνος και Εκείνη ζουν και εργάζονται στη Μαδρίτη και ηλικιακά πλησιάζουν τα σαράντα. Εκείνος είναι συγγραφέας δοκιμίων και περνάει τις περισσότερες ώρες του διαβάζοντας και γράφοντας στο καταφύγιό τους· ένα διαμέρισμα που από τα παράθυρά του μπορεί κανείς να βλέπει τους πολυσύχναστους δρόμους της πόλης και τον ήλιο να αντανακλάται στις ταράτσες των σπιτιών, αλλά και τα ελικόπτερα της αστυνομίας που περιπολούν τον ουρανό της, από τότε που συνέβη μια τρομοκρατική επίθεση. Εκείνη είναι αρχιτέκτονας, εργάζεται σε ένα αρχιτεκτονικό γραφείο και ταξιδεύει συχνά σε άλλες πόλεις και άλλες χώρες, φωτογραφίζοντας κτίρια που παρουσιάζουν αρχιτεκτονικό ενδιαφέρον. Ανήκουν στους τυχερούς ανθρώπους της γενιάς τους που οι δουλειές τους τούς διασφαλίζουν απέναντι στις ασυνέχειες της επαγγελματικής ζωής στη Μαδρίτη και τους παρέχουν τη δυνατότητα να βρουν ένα διαμέρισμα όπου θα μπορούσαν να δουν τους εαυτούς τους να μένουν εκεί για πάντα...

Όταν την είχε πρωτογνωρίσει, Εκείνος είχε θαυμάσει την πρωτοτυπία των αρχιτεκτονικών σχεδίων της. Ωστόσο εκείνα τα σχέδια δεν έμελλε ποτέ να υλοποιηθούν όπως τα είχε σχεδιάσει Εκείνη, όπως και τα σχέδια που θα έκανε αργότερα, μέσα στα επόμενα χρόνια. Οι εργοδότες της, άνδρες μεγαλύτεροι στην ηλικία και καταξιωμένοι αρχιτέκτονες θα τα άλλαζαν πάντα, έτσι ώστε να αποκτούν τη δική τους σφραγίδα, εξαφανίζοντας την πρωτοτυπία της δουλειάς της. Πώς ζούσε Εκείνη με αυτό; Είχε αναρωτηθεί συχνά Εκείνος, χωρίς να το έχει συζητήσει αρκετά μαζί της. Από την άλλη πλευρά, Εκείνος είχε αρχίσει να καταξιώνεται ως συγγραφέας στο χώρο του. Ο Προν αφήνει εδώ αιχμές για την εκμετάλλευση των νέων και ειδικότερα των γυναικών στον εργασιακό χώρο.

Όταν είχαν πρωτογνωριστεί, οι συζητήσεις τους ήταν ζωηρές και ενδιαφέρουσες, θυμόταν Εκείνη, αλλά με τον καιρό, ένα είδος ιδιωτικού ιδιολέκτου είχε δημιουργηθεί ανάμεσά τους και δεν χρειαζόταν πια να μιλάνε παρά ελάχιστα. Μια αδιόρατη αποξένωση είχε εγκατασταθεί ανάμεσά τους, που προερχόταν ίσως από μια μορφή αδικίας που υφίστατο Εκείνη και έριχνε τη σκιά της στη σχέση τους, χωρίς να την αναφέρουν ποτέ. Κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης, Εκείνος θα αναφέρει τυχαία ότι έχει αποκλείσει την ιδέα να κάνει παιδί καιρό πριν τη γνωρίσει, χωρίς να ρωτήσει πώς ένιωθε Εκείνη με αυτό. Όταν, σε μια άλλη στιγμή, Εκείνη τον ρώτησε πώς έβλεπε το κοινό τους μέλλον, της απάντησε ότι δεν ήθελε να αλλάξει τίποτα στη ζωή τους, απλώς θα περνούσε ο χρόνος και θα γερνούσαν μαζί.

Ίσως τότε Εκείνη να ένιωσε για πρώτη φορά ένα συναίσθημα ασφυξίας να την κατακλύζει. Η αγάπη τους υπήρχε και ήταν δυνατή, αλλά στα μάτια της Εκείνος τώρα φαινόταν σαν ένας άνδρας που αρνείται να μεγαλώσει και να αναλάβει τις ευθύνες της ενήλικης ζωής του, ένας άνδρας που ήθελε να παραμείνει παιδί. Ακόμα και η απόφασή του να γίνει συγγραφέας, τώρα έμοιαζε στα μάτια της σαν παράταση αυτής της παιδικής επιθυμίας για προστασία και απομόνωση, το παιχνίδι ενός παιδιού που έχει τη χαρά να εφευρίσκει πράγματα και μετά να κάνει και τους άλλους να τα πιστεύουν. Εκείνη ήξερε ότι, εάν το σχολίαζε, Εκείνος θα απαντούσε ότι όλα όσα κάνουμε στην ενήλικη ζωή μας είναι παράταση ή αποτέλεσμα αυτού που ήμασταν παιδιά...

Ο χωρισμός τους έρχεται ξαφνικά μαζί με ένα μικρό πουλί που μπαίνει από το ανοιχτό παράθυρο στο καθιστικό τους και πέφτει νεκρό, αφού πρώτα χτυπηθεί απεγνωσμένα στους τοίχους, προσπαθώντας να βρει το άνοιγμα που Εκείνος έφραζε άθελά του με το σώμα του. Το συμβάν ήταν για Εκείνη ένας οιωνός, η έκφραση του αδιεξόδου που βίωνε τόσο καιρό μέσα της, σάμπως Εκείνος άθελά του να της έφραζε την έξοδο προς την αληθινή ζωή. Αργότερα, την ίδια μέρα του ανακοινώνει, αυτό που προσπαθούσε από καιρό να του πει αλλά δεν έβρισκε τα λόγια ή το θάρρος, ότι θέλει να χωρίσουν...

Ο χωρισμός τους αφήνει και τους δυο διαλυμένους. Ωστόσο Εκείνη φεύγει και κοιτάει μπροστά....Μαζί της χάνεται και όλος αυτός ο οικείος κόσμος των ψιθύρων και των μικρών αστείων που είχαν δημιουργήσει και ήταν το καταφύγιό τους, απέναντι σε ένα παρόν που πότιζε τα πάντα... Εκείνος μένει πίσω και προσπαθεί να καταλάβει τους λόγους που την έκαναν να φύγει, κάνοντας μια αναδρομή στις αναμνήσεις του, σε αυτό που υπήρξε η κοινή τους ζωή για να εντοπίσει το σημείο ρήξης και να την πείσει να γυρίσει κοντά του.

...Μερικές φορές είχε την εντύπωση, από τη ρήξη τους και μετά, πως οι προσπάθειές του να καταλάβει αυτό τον χωρισμό και να τον αποδεχθεί ―που τον υποχρέωναν να επιστρέφει σε λεπτομέρειες της ιστορίας τους όπως αυτή― τον έκαναν να μοιάζει με ιατροδικαστή, κάποιον που προσπαθούσε να κάνει ένα νεκρό σώμα να «μιλήσει»· ίσως σε κάθε ερωτική ιστορία κατέληγε να γίνει έρευνα ή καλύτερα νεκροψία...

Ο Πατρίσιο Προν αποκαλύπτει τις διαφορές της γυναικείας και της ανδρικής ψυχής και ρίχνει φως στους βαθύτερους λόγους που διαλύθηκε μια ερωτική σχέση με προοπτική ζωής και μαζί τη διαβρωτική επιρροή που ασκεί στον έρωτα η πραγματικότητα της σημερινής εποχής. Ο συγγραφέας παρουσιάζει την ηρωίδα του δυναμική και επαναστατημένη, να ξέρει τι θέλει από τη ζωή και να μπορεί να το διεκδικήσει, δείχνει να υπερασπίζεται περισσότερο τη γυναικεία οπτική για τις σχέσεις και για τον κόσμο.

Θα κοπεί άραγε κάποια στιγμή ο ομφάλιος λώρος του έρωτα που τους ενώνει ακόμα ψυχικά, ή κάποτε θα ξανασυναντηθούν οι δρόμοι τους; Σε αυτό το κομμάτι θα παίξει πλέον ρόλο η τύχη και η μοίρα που καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη ζωή των ανθρώπων. Ένα μικρό γλίστρημα και ο ομφάλιος λώρος που τους ενώνει ακόμα μπορεί να σπάσει για πάντα.

Παρακολουθούμε τώρα Εκείνον και Εκείνη να χάνονται μέσα στη δίνη της ζωής, να πλαισιώνονται από φίλες και φίλους που οι σύντομες ερωτικές τους ιστορίες τούς αφήνουν μετά από ένα διάστημα μόνους. Είναι η γενιά του Tinder, άνθρωποι που πειραματίζονται με τις σχέσεις και εξαλείφουν ο ένας τον άλλον με μια απλή κίνηση και σχεδόν όλοι καταλήγουν απογοητευμένοι και πληγωμένοι. Οι διευρυμένες δυνατότητες που υπόσχεται το διαδίκτυο για νέες γνωριμίες και σχέσεις, αποδεικνύονται του σωρού. Η τυποποιημένη γλώσσα που έχουν υιοθετήσει και οι φράσεις κλισέ, κάνουν τη συνομιλία να χάνει κάθε ουσία και βάθος. Παλιά στερεότυπα και προκαταλήψεις αναβιώνουν στις σχέσεις, μέσα από τα νέα ονόματα που τους δίνουν οι χρήστες, ενώ οι λέξεις έρωτας και αγάπη έχουν εξοβελιστεί από το λεξιλόγιό τους ως παλιομοδίτικες, παρότι κατά βάθος είναι το μόνο που αναζητούν. Επιπλέον, η προσφορά είναι τόσο συντριπτική που οποιαδήποτε επιλογή μοιάζει εκ των προτέρων λανθασμένη. Πίσω τους κρύβεται η τεράστια οικονομική δύναμη που έχουν αποκτήσει οι εταιρείες των τηλεπικοινωνιών, μια από τις πολλές εκφάνσεις ενός συστήματος που έχει ως μοναδικό σκοπό τη μεγιστοποίηση του κέρδους και προβάλλει τον άνθρωπο ως ένα ακόμα καταναλωτικό προϊόν. Το να βρεις μια αληθινή σχέση που να δημιουργήθηκε στο διαδίκτυο είναι τόσο πιθανό όσο και το να συναντήσεις μονόκερο, σχολιάζει σε κάποια στιγμή Εκείνη. Εκείνος και Εκείνη είχαν υπάρξει μονόκεροι, ο έρωτάς τους ήταν αυτό το σπάνιο είδος προς εξαφάνιση στη σημερινή εποχή.

Ο συγγραφέας ξεδιπλώνει καρέ-καρέ τις συνήθειες της εποχής και ασκεί δριμεία κριτική στη γενιά του που παρασύρεται χωρίς κριτική σκέψη από το θάμπος της νέας τεχνολογίας και χάνει τη μεγάλη εικόνα. Προσπαθεί να θυμηθεί πότε ήταν η τελευταία επαναστατημένη γενιά... Ακόμα και ο κόσμος των εκδόσεων στρεφόταν τώρα προς τα εμπορικά βιβλία και απέρριπτε την πρωτοτυπία και την ιδιαιτερότητα της καλής λογοτεχνίας, αν δεν ήταν εμπορική. Η εποχή που η τέχνη και η λογοτεχνία ήταν ένας τρόπος να κατοικηθεί ο κόσμος έχει προ πολλού παρέλθει...

Στη γραφή του Προν υπάρχει ένας υποδόριος ρομαντισμός, μια νοσταλγία για τις αυθεντικές αξίες που χάνονται. Έτσι δημιουργείται μια ατμόσφαιρα αγωνίας, μια άμεση ανάγκη να ανευρεθεί και να διασωθεί κάτι που είναι άκρως πολύτιμο και κινδυνεύει να πεθάνει για πάντα· ο έρωτας και η ποίηση χάνονται από τον κόσμο και ο κόσμος φαίνεται να χάνει την ομορφιά του. Όλα έχουν μια τραγικότητα που περνά απαρατήρητη, ασχολίαστη: το χάσμα της επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, ο μολυσμένος αέρας με σκόνη και μόρια καπνού που κατά περιόδους προκαλεί ασφυξία στους κατοίκους της πόλης, δέντρα με σαθρές ρίζες που κινδυνεύουν να πέσουν με την πρώτη καταιγίδα γιατί το χώμα που τα κρατάει είναι λεπτό και από κάτω υπάρχουν μόνο σκουπίδια, η πνευματική και η οικονομική κρίση που έχει σαν αποτέλεσμα το κλείσιμο μαγαζιών και βιβλιοπωλείων, τα ελικόπτερα της αστυνομίας που περιπολούν τον ουρανό της πόλης και ο ολοκληρωτισμός που επιβάλλεται στο όνομα της ασφάλειας, με αφορμή τον φόβο που έχουν προκαλέσει οι τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ευρώπη. Και όλα αυτά συνυπάρχουν μαζί με τα τεράστια επιτεύγματα του ανθρώπου στον τομέα της τεχνολογίας, που δίνει τη δυνατότητα στους ανθρώπους να βρίσκονται μέσα σε λίγες ώρες στην άλλη άκρη του κόσμου, να επικοινωνούν μέσα σε λίγες στιγμές με ανθρώπους που βρίσκονται στην άλλη άκρη της γης...

Στο κείμενό του Προν υπάρχουν συμβολισμοί τόσο διακριτικοί που γίνονται σχεδόν αόρατοι, καθώς χάνονται μέσα στην καθημερινότητα που περιγράφει. Τους προσπερνάς χωρίς να τους αντιληφθείς, αλλά μετά, όταν ολόκληρη η εικόνα επιστρέφει στο μυαλό, θυμίζουν αόριστα ένα παραμύθι ή ένα πίνακα ζωγραφικής που συμβολίζουν από μόνα τους κάτι και δίνουν βάθος στο κείμενο. Όπως όταν Εκείνος αποφασίζει να κόψει τις μισές σελίδες των βιβλίων τους, μία παρά μία, αφήνοντας τα μισά, χωρίς να βγάζουν νόημα, όπως το νόημα της ζωής τους που χάθηκε μετά το χωρισμό, ή όταν οι δυο τους διασχίζουν ένα μικρό δάσος κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας που θυμίζει το παραμύθι των Γκριμ, τον Χάνσελ και τη Γκρέτελ κάτω από έναν απειλητικό ουρανό. Το ότι δεν έχει δώσει ονόματα στους ήρωές του θα μπορούσε να είναι ένας ακόμα συμβολισμός· μέσα από αυτούς αναδύεται το διαχρονικό εκείνο λογοτεχνικό ζευγάρι που ο έρωτάς του απειλείται από τις συνθήκες της κάθε εποχής.

Μέσα στους επόμενους μήνες από τον χωρισμό τους, τα γεγονότα θα έχουν κάνει τον κύκλο τους και οι ήρωές του θα έχουν χάσει τις ψευδαισθήσεις τους. Όταν κάποια στιγμή συναντηθούν τυχαία μετά από μήνες σε μια καφετέρια στην παλιά γειτονιά τους, Εκείνος θα διαπιστώσει ότι η ζωή Εκείνης έχει πάρει μια νέα τροπή και ότι και η ίδια έχει αλλάξει και δείχνει ευχαριστημένη με αυτό. Εκείνος πάλι έχει βρει μόνος του και, δίχως να το έχει σκοπό, ένα είδος νηφαλιότητας στην οποία Εκείνη ήλπιζε για χρόνια δίχως να ξέρει πώς να την ορίσει και τι όνομα να της δώσει. Η νέα κατάσταση των πραγμάτων θα αλλάξει τη ζωή τους και θα δώσει άλλη τροπή στη σχέση τους. Την επαύριον, οι ήρωές του Προν θα λέγονται αλλιώς και ο αναγνώστης καλείται να ανακαλύψει το νέο τους όνομα.

Κατερίνα Τσιτσεκλή
 

* Ο Πατρίσιο Προν γεννήθηκε στο Ροσάριο της Αργεντινής το 1975 και σήμερα ζει και εργάζεται ως κριτικός λογοτεχνίας και συγγραφέας στη Μαδρίτη. Το έργο του έχει μεταφραστεί σε περισσότερες από οκτώ γλώσσες και έχει τιμηθεί με πολλές διακρίσεις. Το 2019 απέσπασε το Βραβείο Alfaguara καλύτερου μυθιστορήματος για το βιβλίο του Αύριο θα μας λένε αλλιώς.

 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου