Τετάρτη, 17 Μαρτίου 2021

Σφηνάκια του Μάρτη

Ζωγραφική συνομιλία με την ποίηση των Αντώνη Φωστιέρη και Γιάννη Ψυχοπαίδη

Ένα υπέροχο εικαστικά και συγκινησιακά βιβλίο, αυτή η συλλογή-έγχρωμο ζωγραφικό λεύκωμα είναι ένας διάλογος ανάμεσα στον γνωστό ποιητή Αντώνη Φωστιέρη και τον ζωγράφο Γιάννη Ψυχοπαίδη, ο οποίος προλογίζει επίσης τη συλλογή με μια αμιγώς ποιητική εισαγωγή. Δεκαεπτά τα ποιήματα του Φωστιέρη, δεκαέξι τα σχέδια του Ψυχοπαίδη που τα συνοδεύουν (συν μία προσωπογραφία του Φωστιέρη) σε μια έκδοση-κόσμημα, έναν θησαυρό από τους σπάνιους της εποχής μας.

Παραθέτω, αντί εξωφύλλου, ένα από τα έγχρωμα σχέδια και ένα σύντομο ποίημα από τη συλλογή:

Το κελί
Έξω παφλάζουνε τα χρώματα της μέρας
Σκέψεις αισθήματα χαράζουν το κενό.
Κι εσύ κλεισμένος κλειδωμένος έγκλειστος
Στους τέσσερις στίχους.

Μια συνομιλία επιτυχίας, όπου εικόνες και λέξεις συνυφαίνονται σε ένα εξαιρετικά αρμονικό σύνολο, συμπληρώνοντας οι μεν τις δε με έναν έντονα καταφατικό τρόπο.


*


Ποίημα για τη διάρκεια του Πέτερ Χάντκε

Ο βραβευμένος με το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2019 "για το επιδαστικό του έργο το οποίο με ευρηματικούς τρόπους διερευνά την ιδιαιτερότητα και τα όρια της ανθρώπινης εμπειρίας"Αυστριακός Πέτερ Χάντκε μάς παρουσιάζεται σε αυτό το βιβλίο με το "Ποίημά του για τη διάρκεια" σε μετάφραση της ποιήτριας Ιωάννας Διαμαντοπούλου. Όπως γράφει η μεταφράστρια στον πρόλογο του βιβλίου, "έτσι επιτυγχάνεται το συνεχές του χρόνου, με ανακλήσεις αυτόματες, παρηγορητικές και μη, με τη μη αποφυγή του πόνου αλλά με την εξοικείωση μαζί του." 

Η διάρκεια στο μακροσκελές αυτό ποίημα είναι η αίσθηση του εαυτού όπως πορεύεται μέσα στον χρόνο, μέσα από την καθημερινή τριβή με τη φθορά, την καθημερινή μάχη με την τύχη, την καθημερινή ελπίδα για το όνειρο. Όπως γράφει ο Χάντκε:

Τη βίωσα σαν ταξιδιώτης,
σαν ονειροπόλος, σαν αφουγκραζόμενος,
σαν παίκτης, σαν παρατηρητής,
σε ένα γήπεδο, σε μιαν εκκλησία,
σε πάμπολλα δημόσια ουρητήρια.

Η αίσθηση της διάρκειας είναι

ένα γεγονός εγρήγορσης,
μια πράξη συνειδητοποίησης ενδότερου γίνεσθαι,
μια αίσθηση του περιβάλλεσθαι, του συλλαμβάνεσθαι [...]

Μέσα σε έναν εφήμερο κόσμο, η διάρκεια μόνο υπαρξιακές και μεταφυσικές διαστάσεις μπορεί να έχει. Από την άλλη, έχει απολύτως φυσικές, αφού 

όποιος δε βίωσε τη Διάρκεια
δεν έζησε.

Και για να το διευκρινίσουμε με λόγια απλά:

Διάρκεια είναι η περίπτωση,
που στο παιδί,
που δεν είναι πια παιδί
- ίσως είναι πλέον γέρος-, 
τα μάτια του παιδιού ξαναβρίσκω.


*


Κραυγές στην έρημο του Γρηγόρη Σακαλή

Η έβδομη ποιητική συλλογή του Γρηγόρη Σακαλή μένει πιστή στην προσπάθεια του ποιητή να μετατρέψει την ποίηση σε μέσο υπεράσπισης όσων βρέθηκαν ή επιλέγουν να βρίσκονται μακριά από την πεπατημένη:

είμαι υπέρ των δικαιωμάτων
των μειονοτήτων
των ομοφυλόφιλων
των ΛΟΑΤ
των οροθετικών
των πορνών
των εξαρτημένων
από ουσίες και τηλεόραση
των μεταναστών
των μοναχικών
των ανθρώπων με αναπηρία
των ψυχικά άρρωστων
των εξαθλιωμένων
και τόσων άλλων
που όλοι μας ξέρουμε
μα κάνουμε πως δεν τους βλέπουμε


Η ειλικρίνεια του ποιητή μερικές φορές αγγίζει την ωμότητα, όμως η ποίηση θα έπρεπε ούτως ή άλλως να είναι μια δυνατή φωνή ενάντια στην αδικία, αυτή είναι μία από τις αποστολές της.



*

 Γράμμα στον θάνατο του Βασίλη Ζηλάκου

Πότε σε sotto voce και πότε σε υψηλό ύφος, εν είδει επιφωνημάτων που αρθρώνονται σαν κραυγές και διαρρηγνύουν τον ρου της αφήγησης, το πρώτο μέρος της ποιητικής συλλογής του Βασίλη Ζηλάκου έχει τη μορφή δραματικού μονολόγου. Το πρώτο αυτό μέρος, πράγματι ένα γράμμα στον θάνατο, περιέχει τους προβληματισμούς αλλά και τις βεβαιότητες του ποιητή για το φαινόμενο του θανάτου μέσα στο οποίο γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε και καλούμαστε να ζήσουμε:

Μπορώ να εκφέρω την πρόταση: «όταν πεθάνω θα γίνω ένα τίποτα», αλλά κάνοντας αυτό αποδίδω απλώς ένα κατηγόρημα σε κάποιο υποκείμενο που συνεχίζω να αποκαλώ με το όνομά μου.

Η έννοια της πλήρους απουσίας είναι κενή νοήματος για μένα.

Δεν κατέχω τίποτα εξόν του αισθήματος της βεβαιότητας του θανάτου. Μα αν γνώριζα πως θα πεθάνω, η ζωή μου σήμερα θα ήταν άδεια, μια σκυθρωπή ησυχία που δεν θα κοιλοπονούσε.

Θάνατε, θάνατε πώς και με καλείς να ζήσω;

Μοιάζει λοιπόν ο θάνατος στο έργο αυτό του Ζηλάκου να είναι ο μοχλός της κίνησης της ζωής. Το δεύτερο μέρος έρχεται να επιβεβαιώσει το πρώτο με ένα ποίημα που ξεκινά, επαναλαμβάνει και τελειώνει με την ίδια φράση «Ο θάνατος θάνατος δεν είναι». Και πράγματι δεν είναι αφού, μέχρι να φτάσει, έχει επιτρέψει όλη μας τη ζωή και όλα όσα έχουμε νιώσει. Από τη συλλογή δεν λείπουν οι μεταφυσικές νότες, όμως προβάλλουν μια προσωπική πίστη και είναι απολύτως θεμιτές:

Αγάπη! Ή αλλιώς, θυσία ώσπου ο θάνατος πια να μην είναι

Αγάπη! Για να κοιτάξει ο άνθρωπος τον Άνθρωπο

Αγάπη! Πέρα από τον άνθρωπο Αγάπη!

Κι ο Κόσμος, εδώ, σχεδόν μέσα και πάλι
Γιατί ο θάνατος ΘΑΝΑΤΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ!

 Χριστίνα Λιναρδάκη


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου