Τετάρτη, 2 Δεκεμβρίου 2020

"Ο αόρατος ακροατής" της Σάντρα Μπακεδάνο Χερ

 

Η Σάντρα Μπακεδάνο Χερ γεννήθηκε στο Βαλπαραΐσο της Χιλής και έχει ασχοληθεί με την έρευνα σχετικά με τη σκέψη των Γερμανών στοχαστών του 19ου και 20ού αιώνα. Η φιλοσοφική της παιδεία και η εμβάθυνσή της σε αυτό το χώρο την ωθεί να δημιουργήσει ένα μυθιστόρημα που σε όλη του την πορεία διατρέχεται από μια βαθύτερη φιλοσοφική και υπαρξιακή αναζήτηση.

Η δύναμη του μυθιστορήματος δεν βρίσκεται στην πλοκή ή την εξέλιξη μιας μυθοπλαστικής ιστορίας, αφού ουσιαστικά πρόκειται για την καταγραφή προσωπικών διαλόγων ανάμεσα σε δύο δυάδες: Μάρτα με Μπένο και Μάρτα με Μπερνάδο. Ο συνεκτικός κρίκος των τριών προσώπων είναι η κοπέλα και ο κεντρικός κρίκος όλων η διπολική διαταραχή. Το μυθιστόρημα αντλεί δύναμη από τις συζητήσεις και τους διαλόγους των ηρώων του, οι οποίοι, καθώς αναλύουν καταστάσεις και αυτοαναλύονται, καταλήγουν σε βαθύτερες φιλοσοφικές συζητήσεις την ίδια στιγμή που έρχονται αντιμέτωποι με τα δικά τους υπαρξιακά αδιέξοδα. Με έναν τρόπο ποιητικό, καθώς συχνά μοιάζει να αντηχεί ο παφλασμός του νερού στη Χιλή, η συγγραφέας μας ανοίγει ένα μικρό παράθυρο στον ψυχικό κόσμο των διπολικών.

Τρία άτομα. Τρεις διαφορετικές ιστορίες με διαφορετικές αφετηρίες, διαφορετικές πηγές πόνου, συναντώνται σε μια μυθιστορηματική συνεύρεση για να αναλύσουν τις ιδιαιτερότητες και τις διαταραχές του ψυχισμού τους. Ο εσωτερικός, ενδόμυχος κόσμος τους είναι ιδιαίτερος, πολύπλοκος, με διαφορετική αντίληψη της πραγματικότητας και σαφείς υποκειμενικές βιωματικές καταστάσεις που δεν αποδέχονται εύκολα τις συνήθεις αντικειμενικές αποτιμήσεις. Καταστάσεις που γεννώνται από τη συνύπαρξη εσωτερικών και εξωτερικών αιτίων και καταλήγουν σε μια συγκρουσιακή σχέση με την πραγματικότητα ή μια μορφή διττότητας. Υπάρξεις που εμπλέκονται σε μια περίκλειστη σχέση με το περιβάλλον, την περιρρέουσα ατμόσφαιρα, την κοινωνική τάξη, την ηλικία, την εποχή, τη σχέση με τους γύρω και τον «εαυτό». Άτομα ενδιαφέροντα σίγουρα, με ιδιοσυγκρασία που μαγνητίζει με τα σκοτάδια της σε ένα απροσπέλαστο ταξίδι ζωής.

Το βιβλίο ξεκινά ως εξής: μια νεαρή κοπέλα η Μάρτα, βρισκόμενη σχεδόν στο τέλος του διδακτορικού της στη Γερμανία επισκέπτεται την ψυχιατρική κλινική με το περίεργο όνομα, την κλινική Γκάρντενμπίντεστριχ που δεν μπορεί να βρει στο χάρτη, με σκοπό να μελετήσει κάποια πράγματα και να στήσει κατόπιν ένα εργαστήριο φιλοσοφίας και λογοτεχνίας για τους ασθενείς στο νοσοκομείο του Σωτήρος στη χώρα της. Στην κλινική που θα επισκεφτεί θα συναντήσει ανθρώπους που πάσχουν από διπολική διαταραχή. Όλα αρχίζουν από εκεί, από την πρώτη επαφή με τους ασθενείς. Η πρώτη γνωριμία της είναι ο Μπένο. Ένας νέος καλλιεργημένος, μουσικός, μορφωμένος λάτρης της ιδεολογίας του Μπονχέφερ - για όσους δεν τον ξέρουν ενός θεολόγου αντιναζί με σημαντική επιρροή στην ιδεολογία του χριστιανισμού. Πλησιάζει την κοπέλα και αρχίζει η ιστορία του. Σαν άνθρωπος, σαν νέος, υπήρξε και αυτός, όπως το ίνδαλμά του, πράγματι ένας ακραίος πασιφιστής με μια συνείδηση διευρυμένη ανθρωπιστικά, την οποία ενδυνάμωνε πιθανώς και η υφέρπουσα ασθένεια, ήταν τόσες πολλές οι ιδέες του για το «χριστιανισμό δίχως θρησκεία».

Σύντομα τον κατακυριεύει η σαγήνη του μεσσιανισμού, θέλει να συνδράμει στη μεγάλη αποστολή σωτηρίας του ανθρώπου. Η εμμονική του αυτή προσήλωση ήταν ταυτισμένη με τη δική του εντελώς προσωπική υπαρξιακή αλήθεια, «υπερασπιζόταν έναν πασιφισμό ολότελα δικό του», ωστόσο η ανταπόκριση από το ακροατήριο υπήρξε αποτρεπτική. Του έστηναν παγίδες διαρκώς για να τον εμποδίζουν, ώσπου κάποιοι άνθρωποι άρχισαν να τον παρακολουθούν. Και στ’ αλήθεια δεν ξέρει πώς κατέληξε εκεί.

Η ανάλυσή του προς τη Μάρτα είναι βαθιά εξομολογητική, ειλικρινής και εκ βαθέων. Η εξομόλογησή του διεκδικεί συμμετοχή και συνειδησιακή συμφιλίωση. Αποζητά την αποδοχή του δικού του ντελίριουμ, της δικής του υπαρξιακής αναταραχής ως αποτέλεσμα μιας απόλυτα συνεπούς και αιτιατής σχέσης.

Ποιοι ευθύνονται για όλα; Αυτοί οι αόρατοι ακροατές. Τρυπώνουν σε κάθε κεφάλι που σκέφτεται διαφορετικά, ακούνε τα πάντα και υποδεικνύουν. Είναι όντως αληθινά; ρωτά η κοπέλα. Μήπως πρόκειται για μια προβολή του εσωτερικού κόσμου στον εξωτερικό; Αυτή η διαδικασία της παράλληλης πραγματικότητας είναι απολύτως ρεαλιστική, καθώς γεννάται μέσα στον ανθρώπινο εγκέφαλο και αποκτά υπόσταση και μάλιστα απαιτητική.

Σε σχήμα πρωθύστερο στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, η Μάρτα βγαίνοντας από το ψυχιατρείο του Σωτήρος στο Βαλπαραΐσο κάθεται σε ένα παγκάκι με θέα στον ωκεανό, προσπαθώντας να βάλει σε τάξη τις σκέψεις της από το πέρασμά της από εκεί. Επεξεργάζεται τα ταξίδια ενδοσκόπησης της εφηβείας της, την παράξενη εκείνη έλξη που την ωθούσε σε εικόνες που τη βύθιζαν σε μια συνείδηση ουσιαστικότερη από εκείνη του εξωτερικού κόσμου, την κατάθλιψη και την οξεία κοινωνική διαταραχή που βίωνε τότε. Ανασκαλεύει την εποχή που δεν μπορούσε να διαχειριστεί τις καταστάσεις πανικού, τις φοβίες και τις συνακόλουθες καταθλιπτικές καταβυθίσεις της.

Και τότε είναι που έρχεται στη μνήμη της ο Μπερνάδο. Τα παιδικά του χρόνια δίπλα στο νερό, η ζωή του όλη, η υπέροχη προσωπικότητά του, το όμορφο πρόσωπό του που με τα χρόνια το σημάδεψε η διπολική διαταραχή, η βαθιά ηθική του υπόσταση, ο ανθρωπισμός του, η ισχυρή αγάπη του για τη φιλοσοφία. Στ’ αλήθεια πόσο τον θαύμαζε!

«Εμάς τους δαιμονισμένους που προκαλούμε τρόμο, τους κοινώς λεγόμενους τρελούς μας αποκόπτουν από τις αυταπάτες μας προφασιζόμενοι την ασθένεια ή ψευδαισθήσεις που δεν κατανοούν. Αν υποθέσουμε ότι η φαντασία είναι ο τρελός του σπιτιού, τη δική μας την κλειδαμπαρώνουν στο πίσω μέρος του, αποκόπτοντάς την αναξιοπρεπώς από τη λογική και την πραγματικότητα».

Και αρχίζει μια συζήτηση μεταξύ τους που γρήγορα διευρύνεται σε μια βάση βαθιά φιλοσοφική. Το θέμα της είναι η αυτοκτονία και η αντιμετώπισή της από τα διάφορα φιλοσοφικά ρεύματα. Σταδιακά και εν εξελίξει, η συζήτησή τους διερευνά την αντιμετώπιση της αυτοκτονίας μέσα στην ιστορικότητά της. Οι απόψεις του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Σενέκα, του Μοντένιου, του Μοντεσκιέ, του Καντ, του Σοπενχάουερ τοποθετούνται ως επιχειρήματα στην αιτιολόγηση ή μη της αυτοχειρίας.

Η αλληλεπίδραση ανάμεσα στους δυο τους, τη Μάρτα και τον Μπερνάδο, καταλήγει σε βαθύτερες διεισδύσεις και στις αλήθειες που περικλείονται στις ανήσυχες ψυχές τους και διαρκώς αποκαλύπτονται τα βάθη μιας διευρυμένης σκέψης. Και μάλλον μοιάζουν να επεκτείνονται και σε αλήθειες γενικότερης αποδοχής.

«Η εγωιστική αγάπη καλύπτει την ουσία που είναι κοινή σε όλα τα έμβια όντα και τυλίγει τον άνθρωπο στην πλάνη του «εγώ» του, παρουσιάζοντας την ατομικότητά του ως μόνη απόλυτη αρχή. Αυτός ο φυσικός εγωισμός είναι το πρώτο που πρέπει να καμφθεί προκειμένου να ξεπεραστούν οι προσωπικοί φραγμοί που μας απομακρύνουν από τους άλλους».

Καταλήγοντας, πρόκειται για ένα ταξίδι βαθιά στα έγκατα της ψυχής, εκεί που ενδεχομένως γεννώνται ηχητικές παρεισφρήσεις, κατευθύνσεις ή ηχητικοί αντίλαλοι από κάποιους αόρατους ακροατές.

Ένα βιβλίο με λόγο αληθινό και βαθιά επιδραστικό στην ανθρώπινη ψυχή, ένα ιδιαίτερο λογοτεχνικό ανάπτυγμα φιλοσοφικών αναζητήσεων.


Ήλια Λούτα


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου