Τετάρτη, 25 Νοεμβρίου 2020

"Σιωπή" του Ντον ΝτεΛίλο


 















Δεν είναι πολύς καιρός που κυκλοφόρησε στα ελληνικά η τελευταία νουβέλα του Ντον ΝτεΛίλο, την οποία ξεκίνησε να γράφει μόλις το 2018. Θέμα της άλλη μια δυστοπία, μόνο που αυτή εδώ δεν αφορά κάποιο απομακρυσμένο ή απίθανο μελλοντικό σενάριο, αλλά την πραγματικότητα που όλοι μοιραζόμαστε τώρα εδώ, σε αυτόν τον πλανήτη.

Ένα αεροπλάνο πραγματοποιεί αναγκαστική προσγείωση, την ίδια στιγμή που οι επικοινωνίες κόβονται, οι οθόνες μαυρίζουν και το διαδίκτυο παραμένει απροσπέλαστο. Με φόντο τον τελικό του Πρωταθλήματος Super Bowl, που εντέλει κανείς δεν μπορεί να παρακολουθήσει, γινόμαστε μάρτυρες μιας αγνώστου αιτίας κατάρρευσης του τεχνολογικού υποβάθρου πάνω στο οποίο βασίζεται ο δυτικός πολιτισμός. 

Στον δυτικό πολιτισμό, ο άνθρωπος δεν αλληλεπιδρά απευθείας με τον κόσμο γύρω: διαμεσολαβεί η τεχνολογία. Αυτή είναι το interface ανάμεσα στον άνθρωπο και την ωμή εμπειρία, αυτή είναι που αμβλύνει τη δεύτερη και την φέρνει στα μέτρα του, την κάνει διαχειρίσιμη και βιωτή. Απουσία της, ο άνθρωπος δεν ξέρει πώς να είναι, ενδεχομένως ούτε ποιος είναι. Όταν λοιπόν η τεχνολογία καταρρέει, συμπαρασύρει μαζί της και τη λογική του, καθώς πλέον ο άνθρωπος καλείται να αναγνωρίσει τον εαυτό του μέσα στη νέα κατάσταση και να τον επαναπροσδιορίσει – πράγμα ακατόρθωτο, αν σκεφτούμε ότι δεν τον είχε προσδιορίσει ούτε μέσα στην ομαλότητα που θεωρείτο κανονική. Η ασυναρτησία της νέας κατάστασης εντείνεται από το γεγονός ότι ουδείς γνωρίζει αν αυτή η ανωμαλία είναι μόνιμη ή αν πρόκειται για κάτι παροδικό. 

Οι εικασίες πολλές και η βεβαιότητα μόνο μία: αίφνης, τίποτε δεν είναι πια το ίδιο. Προφανώς επηρεασμένος από τις αρνητικές συνέπειες της COVID-19 στην καθημερινότητα, ο ΝτεΛίλο περιγράφει έναν κόσμο ίδιο με τον δικό μας, που ξαφνικά βρίσκεται να στερείται τις τεχνολογικές ευκολίες που δίνουν τον τόνο στην καθημερινότητα: «Χωρίς e-mail. Προσπαθήστε να το φανταστείτε. Πέστε το. Ακούστε πώς ακούγεται. Χωρίς e-mail», λέει η νοσοκόμα στο νοσοκομείο όπου καταφθάνουν δύο από τους πρωταγωνιστές μετά την αναγκαστική προσγείωση. Όμως δεν είναι μόνο το e-mail. Είναι οι ανελκυστήρες και οι κυλιόμενες σκάλες που δεν λειτουργούν, τα φώτα που μένουν σβηστά, βυθίζοντας ολόκληρη τη Ν. Υόρκη στο σκοτάδι, η θέρμανση που δεν ανάβει, οι απανταχού οθόνες που παραμένουν κενές. Ένα καθολικό shut down και μια εκκωφαντική σιωπή, καθώς όλα όσα έφερναν τους ανθρώπους σε επικοινωνία με τον υπόλοιπο κόσμο έχουν σταματήσει να λειτουργούν.

Οι άνθρωποι μένουν αποσβολωμένοι να αναρωτιούνται: είναι ο Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος; είναι εξωγήινη επίθεση; είναι κυβερνοεπίθεση; είναι η επανάσταση των μηχανών; είναι το τέλος του κόσμου; Ξαφνικά, τίποτε δεν βγάζει νόημα. Κι αν βγάζει, είναι ένα νόημα πρωτόγνωρο, από το οποίο ο άνθρωπος θέλει μόνο να απαλλαγεί – όπως ακριβώς με τον κορονοϊό τώρα. Όλοι ανεξαιρέτως αρχίζουν να μονολογούν – είναι ο φόβος που προκαλεί τη λογοδιάρροια – ξερνώντας λέξεις χωρίς ειρμό, χωρίς επεξεργασία. Το σεξ γίνεται βιώσιμη διέξοδος και μία από τις λίγες άμεσα προσβάσιμες σταθερές μέσα στην αλλοπρόσαλλη κατάσταση, ακριβώς όπως και το φαγητό και ο ύπνος. Οι βασικές ανάγκες αναδύονται εκ νέου μέσα στην αλλοιωμένη συνθήκη, σαν πιθανά ερείσματα. Εν είδει παραμυθίας λειτουργούν προσωρινά, κατόπιν χάνονται μέσα στο χάος.

Ο ΝτεΛίλο σε αυτή τη νουβέλα τραβάει τα γνώριμα χαλάκια κάτω από τα πόδια μας και μας αφήνει να αναρωτιόμαστε: πόσο βασισμένοι, αν όχι εξαρτημένοι, είμαστε τελικά από την τεχνολογία; Πόση συνείδηση αυτής της εξάρτησης έχουμε; Μήπως τελικά πρέπει να αμφισβητήσουμε την ίδια την ιδέα της προόδου, της ταυτισμένης με την τεχνολογία, η οποία καλπάζει και συμπαρασύρει τον άνθρωπο χωρίς εκείνος να είναι ψυχικά έτοιμος για τα επίπεδα στα οποία τον πάει; Μήπως αυτή η πρόοδος είναι που θα μας οδηγήσει τελικά στον ζοφερό κόσμο του αύριο; Μήπως αυτό το αύριο ήρθε τώρα;

Για άλλη μια φορά η διεισδυτική ματιά του ΝτεΛίλο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, υπενθυμίζοντας ότι χρέος των ανθρώπων των γραμμάτων είναι να αφυπνίζουν τον κόσμο.


Χριστίνα Λιναρδάκη


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου