Πέμπτη, 12 Δεκεμβρίου 2019

"Laissez passer" του Δήμου Χλωπτσιούδη

Πριν από λίγο καιρό διαβάσαμε την ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη Laissez passer, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μανδραγόρας. Έχοντας διαβάσει προηγούμενες ποιητικές του συλλογές και έχοντας αναπτύξει σε άλλο χώρο τη γνώμη μας, μπορούμε να πούμε ότι ο Δήμος Χλωπτσιούδης μάς δίνει εδώ τον καλύτερο μέχρι σήμερα εαυτό του.

Πριν προχωρήσουμε, θα θέλαμε να σταθούμε λίγο στον τίτλο που έχει διττή σημασία: Laissez passer είναι ένα είδος διαβατηρίου, που εκδίδουν οι κυβερνήσεις σε έκτακτες περιπτώσεις και χρησιμοποιείται κυρίως για ανθρωπιστικούς λόγους. Ουσιαστικά το Laissez passer που μας λέει ο ποιητής αναζητείται για όλους. Για έναν κόσμο ελεύθερης διέλευσης. Όμως, υπάρχει και η δεύτερη σημασία. Laissez passer είναι μέρος της φράσης Laissez faire, laissez passer, που είναι σύνθημα και δόγμα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και σημαίνει την ελεύθερη διακίνηση εμπορευμάτων χωρίς φραγμούς (τελωνειακούς δασμούς, ειδικούς φόρους κλπ.) και ουσιαστικά την ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων. Αυτή τη δεύτερη σημασία μας δίνει ο Δήμος Χλωπτσιούδης στο ομότιτλο ποίημα της συλλογής, όπου με μια εντελώς υπερρεαλιστική διάθεση ζητά ελεύθερη διακίνηση των κεφαλαίων γραμμάτων!

Όμως, ο Δήμος Χλωπτσιούδης χρησιμοποιεί και την πρώτη σημασία του τίτλου. Γράφοντας για ελεύθερη διέλευση ανθρώπων μας παραπέμπει στο δράμα των προσφύγων, που πνίγονται κάθε τόσο στο Αιγαίο και αντιμετωπίζουν σε κάθε τους βήμα σύνορα και φραγμούς. Σταχυολογούμε μερικά αποσπάσματα: «τα όνειρα δεν έχουν πατρίδα / φυλή η γλώσσα», «όσο η αδικία θεριεύει / πάντα θα υπάρχει ένας πρόσφυγας / ένας μετανάστης».

Διαβάζοντας τη συγκεκριμένη ποιητική συλλογή ανακαλύπτουμε ότι ο Δήμος Χλωπτσιούδης δεν γράφει μόνο για τους πρόσφυγες, αλλά για όλους τους κατατρεγμένους της σύγχρονης κοινωνίας, που μέσα από τους στίχους του γίνονται ποιήματα, όπως ο άνεργος πατέρας, η άνεργη μητέρα, το παιδί που απορεί για τη φτώχεια των γονιών του και η φτωχή γριά που κουβαλάει ολόκληρο καρότσι για να βάλει μέσα τα ελάχιστα, που μπορεί να αγοράσει. Τα μαγαζιά κλείνουν και οι ιδιοκτήτες τους είναι πλέον «χαμένοι μικροαστοί που πίστεψαν τον μύθο του καταναλωτικού ονείρου». Τα όνειρα πεθαίνουν κάθε μέρα και όσοι επιμένουν ακόμα να ονειρεύονται χαρακτηρίζονται ένοχοι. Χωρίς τα όνειρα, όμως, δεν μπορεί να προχωρήσει ο άνθρωπος. Εξάλλου: «το δώρο του Προμηθέα δεν ήταν η φωτιά / ήταν το όνειρο / μέσα στο βαθύ σκοτάδι της απελπισίας».

Το ερώτημα που τίθεται νοερά από την ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη είναι: Μπορούμε να ξεπεράσουμε την σύγχρονη κοινωνία της κρίσης και της παρακμής; Ο ποιητής μας προτρέπει: «Για να ξεπεράσουμε τα όριά μας / πρέπει πρώτα να τα φανταστούμε».

Η ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη χωρίζεται σε πέντε μέρη. Κάθε μέρος έχει ως μότο κι ένα μικρό ποίημα-διαμαντάκι, που κατά κάποιο τρόπο μας εισαγάγει στην κάθε ενότητα. Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να πάρουμε κάθε μέρος και να το αναλύσουμε χωριστά, όμως, επειδή κάτι τέτοιο ξεπερνά τα όρια μιας σύντομης κριτικής προσέγγισης, θα σταθούμε μόνο στο πέμπτο και τελευταίο μέρος, επειδή μας τράβηξε λίγο περισσότερο το ενδιαφέρον. Η συγκεκριμένη ενότητα μπορούμε να πούμε ότι απογειώνει όλη τη συλλογή με τις μεταφορές και την τραγική ειρωνεία, που τη διακρίνει. Ο ποιητής γράφει για τον εαυτό του ότι κατηγορείται «για υπόθαλψη ουτοπίας / …. / που εκρήγνυται σε μποτίλιες / χρωμάτων / με φλόγες ελπίδας / και αναθυμιάσεις οργής». Ο ποιητής χαρακτηρίζεται από το κατεστημένο τρελός, που: «πάσχει από οξύ ποιητικό / διπολισμό· όταν αισθάνεται ποιητής / θέλει να αλλάξει τον κόσμο». Όταν ο ποιητής πεθαίνει, οι κριτικοί τον λιβανίζουν και μετά τον ξεχνούν. Τέλος, όσους ονειρεύονται, τους βαφτίζουν ποιητές γιατί φοβούνται τη λέξη «Επαναστάτες».

Συμπερασματικά, η ποιητική συλλογή του Δήμου Χλωπτσιούδη Laissez passer είναι ένα βιβλίο που μπορεί να ταρακουνήσει και να αφυπνίσει τον αναγνώστη. Να δώσει λίγο φως γιατί, όπως χαρακτηριστικά λέει και ο ίδιος ο ποιητής στο ποίημα «Ισμήνη»: «τα όνειρα διατηρούν τα άνθη τους / ακόμα και μακριά από το χώμα / αρκεί να τα ποτίσεις με λίγο φως».

Θεοχάρης Παπαδόπουλος



Παρακάτω παραθέτουμε τέσσερα ποιήματα που ξεχωρίσαμε:



laissez passer
ζητούν ελεύθερη διακίνηση κεφαλαίων

εγώ όμως οραματίζομαι
μία γραμματική στην οποία
τα κεφαλαία θα ταξιδεύουν
ελεύθερα
πέρα από τις τελείες
θα διακινούνται ελεύθερα
από ποιητές
και θα μοιράζονται
ανάλογα με τις ανάγκες
σε όλες τις λέξεις
ως δίχτυ αλληλεγγύης
στα ενδεή πεζά.


με πόσα ρο γράφεται το δάκρυ;
Στον Κώστα Κρεμμύδα

μέσα σε ναρκοπέδιο
βουλιάξαν φέρετρα
σκουριασμένα όνειρα
ξέβρασε η θάλασσα
π’ ανθίσαν σαν σωσίβια
στα βράχια, φράχτες
με ξιφολόγχες.

στην εποχή των εθνικισμών
δεν ξέρω σε ποια γλώσσα
να κλάψω
το δάκρυ του σύννεφου φύλαξα
αγίασμα
για να ζωγραφίζω όνειρα χάρτινα

Αλήθεια,
το μέλλον μας με πόσα δάκρυα γράφεται;



Ένοχοι
κατηγορηθήκαμε
ότι κλέψαμε λίγο ουρανό
ότι ντύσαμε τα οράματά μας με φως του ήλιου
πράγματι
βάψαμε με λίγο γαλάζιο τ’ ουρανού τις ελπίδες μας
ποτίσαμε με κλεμμένες ακτίνες τις ανάγκες μας
ομολογούμε την ενοχή μας
είμαστε ένοχοι
που ζωγραφίζουμε ακόμα όνειρα.


Οξύς ποιητικός διπολισμός
Χάθηκε το γέλιο του τρελού
που έμενε με τη γριά
διακοσμούσε τα μισογκρεμισμένα μας όνειρα
και τη ζαρωμένη γειτονιά
οι παπάδες δίχως φέρετρο
θυμιάτισαν
και αντί για κηδειόχαρτο
κόλλησαν μια γνωμάτευση

ο ασθενής πάσχει από οξύ ποιητικό
διπολισμό· όταν αισθάνεται ποιητής
θέλει να αλλάξει τον κόσμο· η κατάστασίς του
κρίνεται επικίνδυνη· προτείνεται θεραπεία
άμεσος με ενδοφλέβια χορήγηση λέξεων
ώστε να περιοριστούν οι κρίσεις ειλικρίνειας

δεν τον έθαψαν ιερείς μα κριτικοί
που τον λιβάνισαν πριν τον ξεχάσουν.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου