Πέμπτη, 21 Νοεμβρίου 2019

Ο Νίκος Καββαδίας μέσα από τις επιστολές του

Εκτός από ποιήματα, ο Νίκος Καββαδίας έγραψε και πεζά, καθώς κι επιστολές στους αγαπημένους του από τα μακρινά ταξίδια όπου πέρασε μεγάλο κομμάτι της ζωής του. Παραλήπτες των γραμμάτων ήταν κυρίως η αδερφή του Τζένια και η ανιψιά του Έλγκα, τις οποίες υπεραγαπούσε. Όπως γράφει η Έλγκα Καββαδία στον πρόλογο του βιβλίου Νίκος Καββαδίας – Γράμματα στην αδερφή του Τζένια και στην Έλγκα (εκδόσεις Άγρα, 2011):

Θυμάμαι πώς περιμέναμε τον ταχυδρόμο και την βαθιά απογοήτευση όταν δεν έφερνε γράμμα. Τα μακρινά του ταξίδια για μένα είχαν γίνει εφιάλτης. Ένας εφιάλτης που έκρυβε και την προσμονή και τη χαρά για την επιστροφή του.

Αναφέρει πολλές φορές στα γράμματα τα δώρα που μου αγόραζε. Σημασία δεν είχε τόσο το ίδιο το αντικείμενο όσο η ιστορία που θα το ακολουθούσε. Η περιγραφή της πολιτείας, του δρόμου , του μαγαζιού, του ανθρώπου που το πουλούσε.
Έτσι με ταξίδευε μαζί του .
Μου ’λεγε ότι κάθε χώρα έχει το δικό της χρώμα και τη δική της μυρωδιά.
Η Κίνα γκρι και κίτρινο και μυρίζει σκόρδο και τηγανητά λαχανικά. Η Αγγλία σαπούνι και μπισκότα Hantley & Palmer.


Το πιο παλιό γράμμα του Ν. Κ. στην αδελφή του έχει την χρονολογία 20.6.1935:

Η ερυθρά!... Τρομερή ζέστη, αντικατοπτρισμοί, άνεμος γεμάτος σκόνη από την έρημο!
Ο Ινδικός! Μονσόνια θερμά, κύμα βουβό δίχως αφρό. Πουλιά θαλασσινά που κλαίνε παράδοξα.
Περσικός ! Νησιά γεμάτα φίδια, καΐκια γιομάτα μαύρους γυμνούς…
Bouchire!...; Ένα κομμάτι από τα παραμύθια της Χαλιμάς.


Ένας από τους συνηθισμένους προορισμούς των ταξιδιών του ήταν η βόρεια Ευρώπη και τα λιμάνια της Αγγλίας :

Bristol Chanel 30.8.1935
Έχει πέσει πολύ πούσι. Ψιλοβρέχει. Βαστάει ο καιρός που σ’ ενθουσιάζει. Το παπόρι καθώς είναι ξεφόρτωτο κάνει γρήγορο πότζι. Γύρω μας σφυρίζουν, κλαίνε θα μπορούσε να πει κανείς τα καραβοφάναρα. Τα coaliers (ανθρακοφόρα πλοία) περνάν από δίπλα μας, μανουβράρουν και φεύγουν. Όλα, μου 'γραφες κάποτε, τελειώνουν, επιστρέφει πάντα κανείς.

Ο ποιητής πέρασε πολλές φορές τον Ινδικό με προορισμό την μακρινή Αυστραλία :

Από Melbourne για Freemantle 28.9.1949
Τώρα ταξιδεύουμε στις νοτιοδυτικές ακτές της Αυστραλίας. Φαίνονται κάτι πελώρια δέντρα πίσω από βράχους γρανίτινους. Κάνει πολύ κρύο σα να είναι Δεκέμβρης.

Shark Bay 6.12.1949
Αδελφή μου,
Τα ξημερώματα φτάνουμε στο Melbourne. Θυμάμαι μια τέτοια μέρα και μια χιονισμένη παγόδα στη Μαντζουρία. Βαστούσες ένα κουτί καραμέλες που μύριζαν παράξενα. Φορούσες ένα κόκκινο φιόγκο κι ένα φόρεμα βυσσινί, βελουδένιο, δεν κάνω λάθος καθόλου. Κατόπι πήγαμε με το έλκηθρο… 

Κι άλλη μια φορά στο Αργοστόλι. Σ’ εκείνο το σπίτι στη Λάσση. Η μητέρα μας ήτανε τότε νέα και ωραία.

Από την Αυστραλία, τα εμπορικά καράβια όπως το "Κυρήνεια" ανέβαιναν προς τους πολυσύχναστους σταθμούς όπως το Colombo της Σρι Λάνκα κι από κει κατέβαιναν πάλι στις ακτές της Αυστραλίας:

Colombo 14.2.1951 ξημερώματα
Από το Fremantle μέχρι τα νησιά Cocos και λίγο παραπάνω πέσαμε σ’ ένα κυκλώνα. Η ‘’Κυρήνεια’’ τα ’βγαλε πέρα περίφημα. Πηγαίναμε πρίμα τρεις μέρες. Η βροχή δε σταμάτησε 48 ώρες. Πολλές φορές θυμάμαι τα δέντρα...


5.3.1951
Ο καιρός είναι χειμωνιάτικος από χθες. Μπορεί κανείς να κοιμάται με τις πόρτες κλειστές. Το κέφι έχει αλλάξει. Οσμίζονται τη στεριά. Αν έχεις καλό μάτι, κοιτώντας αριστερά, αντικρίζεις την κοκκινωπή αγαπημένη γη της Αυστραλίας. Αύριο το πρωί θα ξημερωθούμε στο Fremantle, εκεί στη λίμνη του Περθ με τους κύκνους. Το βράδυ θα σαλπάρουμε για το Great Bite of Australia, to Bay Biscy του νότου. Πέντε μερόνυχτα ωκεάνιος σάλος. Έπειτα το Bass Straight. O Abel Tasman με τα ξανθά γένια. Μια βδομάδα στο Melbourne. Στα πάρκα, στα παιχνίδια της St Kilda, στα μαγαζιά της Collins street για το χατίρι σου.


Melbourne 12.8.1951
Κυριακή. Τώρα μόλις έπαψε να χιονίζει. Όλα κλειστά στην πολιτεία. Μονάχα οι μπυραρίες ανοιχτές μα γι’ αυτούς που μπορούνε να πίνουν. "Τα πελάγη είναι ακόμα ταραγμένα, ο καιρός τις τελευταίες δυο μέρες ήταν κακός". Όμως εμείς για τρίτη φορά ξεγελάσαμε τον κυκλώνα.

Από τα λιμάνια της Κίνας η πρώτη του δουλειά ήταν να λάβει την αλληλογραφία του και να στείλει τα δικά του μηνύματα:

Hong Kong! Ένα πράσινο βουνό πάνω από τη θάλασσα. Αν δεν ήταν ο κάματος, ο ιδρώτας , ο τυφώνας που παραμόνευε στις Φιλιππίνες, ίσως κι ο φόβος, η νύχτα μπροστά στο ραδιογωνιόμετρο ανάμεσα σ’ εφτά νησιά που δε φαίνονταν… Τότε το Green Island θα μου φαινόταν ένα νησί λίγο ψηλότερο και πιο φυτεμένο από τη Στρογγύλη.
Ρουφάω στους δρόμους τη μυρωδιά της Κίνας. Αν δεν είχα φύγει, θα ΄μουνα νικημένος. Όλα πήγανε τόσο καλά. Από το Colombo κι έπειτα, όταν οι άλλοι είχαν αρχίσει να φοβούνται, εγώ είχα πάψει . Τριγυρίζω αδιάκοπα. Οι Κινέζοι… Ευκολότερα μπορείς να διαβάσεις τη γλώσσα από τη μορφή τους. Πήρα μια νυχτικιά της Έλγκας. Θα της πάρω κι ένα κιμονό. Βρήκα κι ένα jade (νεφρίτη) μα δεν είναι καλά δεμένο. Θα ψάξω...


Με τον "Πρωτέα", ένα παλιό πλοίο των Ελλήνων εφοπλιστών που όργωναν του ωκεανούς,  θα ταξιδέψει πάλι γύρω απ’ τις ακτές της Ινδίας:

En route 2.10.1953
s/s "Proteus’’
Proteus… Μάγος ή βασιλιάς; Δε θυμάμαι. Τούτος εδώ είναι από σίδερο και κατεβαίνει μ’ εννιά μίλια, γερασμένο παιδί του Βορρά για ν’ αρχίσει καινούρια θαλασσινή ζωή στο Νότο. Έχω τις φωτογραφίες σας κολλημένες στο δέκτη. Καμιάν άλλη, ούτε ζωγραφική. Μονά, πουλάκια με σπασμένα φτερά έρχονται και ξεκουράζονται στην κουβέρτα. Χτες ξανάδα τις φοινικιές του Μινικόι. Ήταν αλλιώτικες από κείνες που βλέπαμε τότε με το "Κερύνεια". Κι εγώ είμαι αλλιώτικος, πιο νέος και περισσότερο θαρραλέος κι ας μην υπάρχει ένα ψυγείο γιόματο αντιβιοτικά . Είν’ ένα κόκκινο βιβλίο που το ‘χανε εδώ κι εκατό χρόνια στα φαλαινοθηρικά… Medical Advices for Sea Captains. Αριστερά τα φανάρια της Ινδικής. Αύριο θα ‘μαστε στο Colombo. H Σαλαγια θα ζει;

Οι ναυτικοί πολλές φορές άλλαζαν καράβια σύμφωνα με του υπολογισμούς των πλοιοκτητών που έψαχναν τρόπους να μεγιστοποιήσουν τις αποδόσεις των διαδρομών. Στο ίδιο ταξίδι, ο Παναγής Γιανουλάτος, ιδιοκτήτης του "Πρωτέα", δίνει εντολή στους ναυτικούς να επιστρέψουν με το υπερωκεάνιο "Ασία":

S/S ASIA
Singapore 3.11.1953
Έλγκα. Φτάσαμε χθες και θα φύγουμε αύριο το πρωί για το Colombo. Εδώ είναι το πιο πράσινο μέρος που έχω δει ποτέ. Βρέχει, βρέχει… Τα κινεζάκια είναι τα πιο όμορφα μωρά στον κόσμο. Όταν γυρίσω θα σου πω πολλές αληθινές ιστορίες.


Τα επόμενα χρόνια, ο Καββαδίας συνεχίζει να ταξιδεύει έχοντας πλέον εμπειρίες πολλών χρόνων:

Melbourne 23.12 1955
Χθες παραλάβαμε το καράβι και αύριο θα φύγουμε για το Adelaide για φορτίο. Έχω καιρό να λάβω γράμμα και σας σκέφτομαι όλη την ώρα. Τούτη τη χρονιά οι Αυστραλέζοι θα κάνουν ευρωπαϊκά Χριστούγεννα. Κρύο πολύ.


Colombo 16.1.1956 
Από το Freemantle μέχρι εδώ κάναμε 12 μέρες με προσέγγιση στα Cocos Islands για να βγάλουμε έναν motorman που είχε μολύνει το χέρι του με πετρέλαιο...

Τα φορτία των καραβιών ήταν πολλές φορές ασυνήθιστα. Για παράδειγμα, στο πλοίο "Λυδία" φόρτωσαν τέσσερις χιλιάδες πρόβατα από το Άντεν για την Τζέντα :

m.v. "Lydia"
Κυριακή 29.1.1956
Jidda, Jedda ή Djeddah!… Όπως και να την πεις, μένει το πιο δύσκολο λιμάνι του κόσμου. Από το πρωί βλέπω από μακριά τους μιναρέδες μέσα στην Αθούρα. Και το πιο περίεργο, δροσιά, ψυχρίτσα. Αν σου πω πως είδα, σε τούτο το ταξίδι, τους βράχους του Άντεν πράσινους, δε θα το πιστέψεις. Είκοσι χρόνια είχε να βρέξει κι έβρεξε τρεις μέρες συνέχεια. Κι οι γρανίτες πετάξανε χλόη! Βγάλαμε το πρωί τα πρόβατα και τώρα περιμένουμε να πέσουμε δίπλα να ξεφορτώσουμε το στάρι. Θα μείνουμε 2-3 μέρες και κατόπι στο άλλο λαμπρό λιμάνι, το Port Sudan, για φορτίο… 


Τα τελευταία χρόνια της ναυτικής του ζωής του ο Καββαδίας ταξιδεύει περισσότερο στην Ευρώπη επειδή οι δικοί του τον ήθελαν κοντά τους όλο και περισσότερο. Από το Λούμπεκ, στις ακτές της Βαλτικής,  γράφει:

Lubek , 25 Νοεμβρίου 1965
Δεν είχε φέξει όταν έφτασα στην Brest. Βροχή. Κατέβηκα και βρέθηκα η βαλίτζα κι εγώ έξω από το καράβι. Δεν έβλεπα ούτε δεξιά ούτε αριστερά ούτε πίσω μου που βρίσκονταν μερικοί Bretons του λιμανιού. Η παλίρροια είχε σηκώσει πολύ ψηλά το καράβι και μια ανεμόσκαλα κρεμόταν….


Στα ταξίδια του στις βόρειες θάλασσες, το τοπίο που αντίκριζε ήταν εντελώς διαφορετικό, όμως η θάλασσα πάντα τον συνάρπαζε:

KRAMFORS 12.12.1965
Στο Svartvik έλαβα το γράμμα σου, μα φύγαμε την ίδια μέρα και δεν πρόλαβα να σου απαντήσω. Φτάσαμε απόψε στο Kramfors, βεβαίως με παγοθραυστικό, που το πήραμε στην είσοδο του Fjord. Η Μεσόγειος δεν είναι πιο φιλόξενη το χειμώνα . Ούτε πιο υγιεινή. Ο ρευματισμός λησμονήθηκε κάπου στην Brest. Επίσης και ο βήχας. Ελπίζω να μη ξοδέψω τη Novalgin που πήρα μαζί μου. Και το θερμόμετρο απόψε 18 κάτω του 0. Πες της Έλγκας να μου ετοιμάσει κανένα μωρό. Τίνος θα διηγούμαι τούτα τα θαυμαστά που βλέπω; Ποιανού μωρού θα δω τα μάτια ν’ ανοίγουν διάπλατα όταν θα του διηγηθώ για τη χιονοθύελλα! Για το Ferry "Nils Holgerson" με τις όμορφες καμαριέρες που συναντιόμαστε κάθε πρωί… 


Sandarne 17.12.65 - 12 βαθμοί κάτω του μηδενός.
Για τούτο αποφάσισα σήμερα να βγω για περίπατο. Η χιονοθύελλα μας εμπόδισε να βγούμε σε άλλα δυο λιμάνια...
Σήμερα θα κοιτάξω για τα μαχαίρια του Στεφανή και κανένα παράξενο μάλλινο ή δερμάτινο για την Έλγκα. Περιμένω γράμμα σου στο Κίελο.



Επιλογή αποσπασμάτων:
Απόστολος Σπυράκης


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου