Τετάρτη, 23 Οκτωβρίου 2019

Η ποίηση της πολύπαθης Παλαιστίνης



Τα δυσεύρετα βιβλία για την παλαιστινιακή ποίηση, που έχουν παραμείνει σε κυκλοφορία στην Ελλάδα και δεν έχουν ακόμη εξαντληθεί, εστιάζουν στην αντιστασιακή κατά κύριο λόγο συνιστώσα της και αυτήν προβάλλουν. Επιπλέον, περιλαμβάνουν μόνο ορισμένους εμβληματικούς ποιητές της παλαιστινιακής αντιστασιακής ποίησης, όπως ο Mahmud Darwish, ο Samih al Qasim και ο Taufik Zayad, αλλά όχι άλλους σημαντικούς ποιητές, όπως ο Ghassan Zaqtan, ο Zakaria Mohammed ή ο Hussein Barghouti – ούτε βέβαια νεότερους, όπως ο Marwan Makhoul, η Asma Azaizeh, η Maya Abu Al-Hayyat ή η Fatena Al Ghorra. Ποιήματα των τελευταίων έχουν δημοσιευθεί σε ανθολογίες του εξωτερικού και στο διαδίκτυο. 

Αν θέλαμε να πιάσουμε τον σφυγμό της παλαιστινιακής ποίησης σήμερα, θα βλέπαμε ότι από τη Συμφωνία του Όσλο (1993) και μετά, αν όχι μία δεκαετία νωρίτερα, οι Παλαιστίνιοι ποιητές, απογοητευμένοι από τις πολιτικές εξελίξεις, έχουν βάλει στο επίκεντρό τους την ατομική εμπειρία. Όμως το παρόν άρθρο, εν πολλοίς κατ’ ανάγκην, εστιάζει στην αντιστασιακή συνιστώσα της παλαιστινιακής ποίησης, προσπαθώντας πάντως να παρουσιάσει, μέσα από ποιήματά τους, και έναν-δυο από τους νεότερους Παλαιστίνιους ποιητές.

Τα γεγονότα που αφορούν την Παλαιστίνη είναι λίγο-πολύ γνωστά: Οι Ισραηλινοί εισέβαλαν στον Λίβανο στις 6 Ιουνίου 1982. Με την εισβολή τους, καταστράφηκαν οι κεντρικές εγκαταστάσεις της Οργάνωσης για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) που βρίσκονταν εκεί και δολοφονήθηκαν 2.750 άνθρωποι μόνο στους παλαιστινιακούς καταυλισμούς Σάμπρα και Σατίλα. Το 1987, οι Παλαιστίνιοι που ζούσαν στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα ξεκίνησαν την Ιντιφάντα (λαϊκή εξέγερση) ενάντια στην ισραηλινή κατοχή.

Παρ' ότι ακολούθησαν συσκέψεις ειρήνης (με σημαντικότερη εκείνη της Μαδρίτης, το 1991, στην οποία συμμετείχαν αντιπροσωπείες από τις ΗΠΑ, τη Σοβιετική Ένωση, το Ισραήλ, τη Συρία, τον Λίβανο, την Αίγυπτο και μια κοινή Ιορδανο-Παλαιστιναική αντιπροσωπεία, αλλά και παρατηρητές από διάφορες χώρες και οργανισμούς) συμφωνίες (με εξέχουσα την προαναφερθείσα Συμφωνία του Όσλο το 1993) και ειρηνευτικές προτάσεις (με γνωστότερη εκείνη του Camp David τον Ιούλιο του 2000), το Ισραήλ συνέχισε να αρνείται το δικαίωμα των Παλαιστινίων για ανεξαρτησία, ελεύθερη μετακίνηση και πρόσβαση σε πηγές ύδατος, οδηγώντας τους Παλαιστινίους στη δεύτερη Ιντιφάντα του 2000. Σε αυτήν, το Ισραήλ απάντησε με πόλεμο. Και ο πόλεμος κατέληξε σε εκ νέου κατοχή όλων των πόλεων της Δυτικής Όχθης που είχαν επιστραφεί στο μεταξύ στους Παλαιστινίους, σε καταστροφή της υποδομής στις πόλεις και τα χωριά της Δυτικής Όχθης, σε φυλάκιση χιλιάδων ανθρώπων και στη δολοφονία αμέτρητων άλλων με αλόγιστη βία.

Από τις συμφωνίες που ακολούθησαν, όπως αυτή του Οδικού Χάρτη (2002), η ισραηλινή κυβέρνηση δεν τήρησε καμία. Οι παραβιάσεις και οι σφαγές του παλαιστινιακού λαού συνεχίστηκαν. Αποκορύφωμα της πολιτικής του κράτους του Ισραήλ ήταν η δολοφονία του προέδρου της παλαιστινιακής Αρχής και του PLO, Γιάσερ Αραφάτ, τον Νοέμβριο του 2004.

Σήμερα, περίπου 1.000.000 Παλαιστίνιοι κατοικούν σε 360 τετραγωνικά χιλιόμετρα γης στη Γάζα. Την ίδια στιγμή, 5.000 Ισραηλινοί έποικοι καταλαμβάνουν το 30% της περιοχής. Οι δρόμοι που συνδέουν τους εποίκους μεταξύ τους και με το Ισραήλ χωρίζουν τις παλαιστινιακές περιοχές σε ξεχωριστά καντόνια, περικυκλωμένα από δρόμους που ελέγχονται στρατιωτικά από τους Ισραηλινούς. Οι εν λόγω δρόμοι εμποδίζουν την ανάπτυξη και επέκταση των παλαιστινιακών καταυλισμών και την παλαιστινιακή εδαφική γειτνίαση και περιορίζουν τις μετακινήσεις και την ομαλή ροή του εμπορίου ή των εργαζομένων από τη μια περιοχή στην άλλη. Αυτά αναγράφονται στην εισαγωγή της Εταιρείας Παλαιστινιακής Παροικίας Ελλάδας στο βιβλίο Ποίηση του λαού της Παλαιστίνης. Εκεί επίσης αναγράφεται ότι «η Ελλάδα είναι η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που δεν λειτούργησε αποικιοκρατικά απέναντι στον αραβικό κόσμο» και ότι «οι Παλαιστίνιοι ξεχώρισαν την Ελλάδα, λόγω της θετικής της στάσης απέναντι στο παλαιστινιακό ζήτημα». Είναι αλήθεια, ότι εκατοντάδες φοιτητές καταφεύγουν στα ελληνικά πανεπιστήμια (μάλιστα, το 1981 η ελληνική κυβέρνηση εξαίρεσε τους Παλαιστίνιους φοιτητές από την υποχρέωση καταβολής διδάκτρων, παρέχοντάς τους εκτός από δωρεάν φοίτηση και στέγαση και σίτιση). Επιπλέον, εκτός από τους φοιτητές που εισρέουν στη χώρα μέχρι και σήμερα, στην Ελλάδα κατέφυγαν πολλοί επιχειρηματίες, όταν ξεκίνησε ο εμφύλιος πόλεμος στον Λίβανο το 1975.

Μήπως όμως η κατάσταση δεν είναι τόσο άσπρη-μαύρη, όσο θέλει να την παρουσιάσει μια μερίδα Παλαιστινίων; Όπως γράφει ο Γιώργος Μπλάνας στον Πρόλογο της Κατάστασης πολιορκίας, ο παλαιστινιακός λαός ενδεχομένως είναι ένα πιόνι στα χέρια της εξαθλίωσης και επίσης ορισμένων ισλαμιστών φασιστών, που προτιμούν μα έχουν μια τραγωδία παρά μια σταθερή λύση στο διπλωματικό τους σακίδιο. Και ο εβραϊκός λαός ίσως είναι πιόνι στα χέρια μιας δράκας φασιστών που  μισθώνουν το Ισραήλ σε κτηνώδη γεωπολιτικά συμφέροντα. Γιατί, πόσο μπορούν δύο λαοί να παραμένουν ξεχωριστοί, όταν ζουν ανάμεσα στα ίδια δέντρα και κάτω από τον ίδιο ουρανό;

Ο ποιητής που περισσότερο απ’ όλους εξέφρασε αυτόν τον σκεπτικισμό είναι ο Mahmud Darwish, ο οποίος θεωρείται και εθνικός ποιητής της Παλαιστίνης. Με το πέρασμα του χρόνου μάλιστα, ο Darwish απομακρύνθηκε σταδιακά από την παραδοσιακή αντίληψη των Παλαιστινίων πως η ποίηση πρέπει να είναι άμεση σαν όπλο και επέλεξε να δει την Παλαιστίνη σαν  μια μεταφορά για την προσδοκία, την ελευθερία και την ομορφιά «που φέρνει πάντα ειρήνη». Στην πραγματικότητα, έκανε τη χώρα του αντικείμενο ερωτικής προσήλωσης και τη μεταχειρίστηκε σαν αφοσιωμένος εραστής. Στο σπονδυλωτό ποίημά του «Κατάσταση πολιορκίας» όμως, αποσπάσματα του οποίου δημοσιεύονται εδώ, αυτή η στροφή δεν έχει ακόμα συντελεστεί.

Όσον αφορά την παλαιστινιακή ποίηση γενικότερα, με έκπληξη ίσως θα διαπιστώσουμε ότι τα πρώτα χρόνια μετά το 1948 κυριαρχεί ο ερωτισμός. Σκοπός του ήταν να υποκαταστήσει το πικρό αίσθημα της μοναξιάς και της αποξένωσης, αλλά και να δημιουργήσει καινούριες σχέσεις στο μικρό εκείνο σύνολο που βρέθηκε ξαφνικά στη θέση της μειονότητας μες στην πατρίδα του. Το 1952, με την αιγυπτιακή επανάσταση, ήρθε η καμπή για την παλαιστινιακή λογοτεχνική παραγωγή: η ποίηση ξαφνικά έγινε πατριωτική και αντιστασιακή. Και, καθώς οι Ισραηλινοί αρνούνταν να δημοσιεύσουν τέτοια ποιήματα, οι Παλαιστίνιοι ποιητές τα απήγγειλαν στους γάμους και τις γιορτές που γίνονται στα χωριά, κάτι που επίσης απαγορεύτηκε αργότερα. Η πολυμέτωπη καθημερινή πάλη που διεξήγαγε ο παλαιστινιακός λαός έδωσε τροφή στη θεματολογία αυτής της αντιστασιακής ποίησης, κεντρικότερο θέμα της οποίας ήταν η γη. Η γη, όπως ενσαρκώνει την ιστορία, η γη που είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα απλό αισθητικό αντικείμενο. Η γη που αναλύεται σε εκφραστικά στοιχεία: το σιτάρι, το ποτάμι, την ελιά, την πορτοκαλιά, τον φοίνικα, τα σπουργίτια, το ουράνιο τόξο, το χορτάρι... Παράλληλα, οι έννοιες του θανάτου, της ανανέωσης και της δεύτερης γέννησης, που έχουν τη ρίζα τους στους βαβυλωνιακούς μύθους, έλαβαν ιστορική και πολιτική διάσταση, ενώ ένας άλλος θεματικός πυρήνας ήταν η επιστροφή των απόντων αγαπημένων. Όλα αυτά τα στοιχεία συνέτειναν ώστε η παλαιστινιακή ποίηση να αποτελέσει επαναστατική πράξη.

Ακολουθούν μερικοί ποιητές και ποιήματα.

Ο Taufik Zayad (1932-1944) γεννήθηκε στη Γαλιλαία και σπούδασε φιλολογία στη Μόσχα. Είχε αναπτύξει πολιτική δράση και υπήρξε ηγέτης του κομμουνιστικού παλαιστινιακού κόμματος Ρακά, ενώ διετέλεσε και δήμαρχος της Ναζαρέτ. Η ποίησή του διακρίνεται για τον ισχυρό ρητορικό λυρισμό της. Ο Zayad πέθανε το 1994 σε αυτοκινητιστικό δυστύχημα στην κοιλάδα της Ιορδανίας, ενώ επέστρεφε από την Ιεριχώ, όπου είχε μεταβεί για να καλωσορίσει τον Γιάσερ Αραφάτ, ο οποίος μόλις είχε επιστρέψει από την εξορία.

Πάνω στον κορμό μιας ελιάς (απόσπασμα)
…επειδή δεν μπορώ ν’ αγοράσω χαρτί
θα χαράξω αυτά που τραβάω
τα μυστικά μου όλα θα χαράξω
πάνω στον κορμό μιας ελιάς
στην αυλή του σπιτιού μου.

Θα χαράξω την ιστορία μου
Τις πράξεις της τραγωδίας
Τους αναστεναγμούς για τα περιβόλια
Κι όλα τα αχ πάνω στους τάφους των προγόνων μου.
Θα χαράξω
Την κάθε πίκρα που γεύτηκα
Την πίκρα που με τόνο δέκατο
Απ’ τη μελλούμενη ευτυχία θα σβήσει.

Θα χαράξω όλα τα στοιχεία
Του κάθε χωραφιού που αρπάχτηκε
Του χωριού μου τα σύνορα
Τα σπίτια των ανθρώπων που ανατινάχτηκαν
Τα δέντρα μου που ξεριζώθηκαν
Τ’ αγριολούλουδα που πατήθηκαν
Τα ονόματα εκείνων που το μάσημα των νεύρων μου
Τόκαμαν τέχνη

Taufik Zayad (μτφρ.: Kamal Kattan)


Του γυρισμού σας το γιοφύρι
Αγαπημένοι
Με τα ματόκλαδα
Στρώνω τη στράτα του γυρισμού σας με τα ματόκλαδα.
Αγαπημένοι αγκαλιάζω την πληγή σας·
Της στράτας σας τ’ αγκάθια με τη χούφτα μου μαζώνω
Και στις δύο όχτες βάζοντας τη σάρκα μου
Χτίζω του γυρισμού σας το γιοφύρι.

Taufik Zayad (μτφρ.: Kamal Kattan)
*
Ο Samih al Qasim (1939-) γεννήθηκε στη Γαλιλαία. Όντας ακτιβιστής, κρατήθηκε υπό κατ’ οίκον περιορισμό και φυλακίστηκε από τις ισραηλινές δυνάμεις κατοχής πολλές φορές για τη δράση του. Έχει εκδώσει αναρίθμητες ποιητικές συλλογές και πολλές από αυτές έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, όπως επίσης πολλά από τα πατριωτικά του ποιήματα έχουν μελοποιηθεί. Μέχρι πρόσφατα διηύθυνε την παλαιστινιακή εφημερίδα Kul el-Arab.

Λόγος στην αγορά της ανεργίας (απόσπασμα)
Ίσως να στερηθώ και το ψωμί μου.
Ίσως το στρώμα ξεπουλήσω και τα ρούχα μου.
Ίσως δουλέψω σκουπιδιάρης, πετροκόπος και χαμάλης.
Ίσως να σωριαστώ γυμνός και πεινασμένος, εχθρέ του ήλιου
Αλλά δεν παζαρεύω
Κι ως τον ύστατο χτύπο της καρδιάς μου θ’ αντιστέκομαι!

Ίσως αρπάξεις απ’ τη γη μου και την τελευταία σπιθαμή.
Ίσως ταΐσεις στις φυλακές τη νιότη μου.
Ίσως μου κλέψεις την κληρονομιά του παππού μου
- πιθάρια, έπιπλα και σκεύη -.
Ίσως καθίσεις πάν’ απ’ το χωριό μας σαν εφιάλτης τρόμου
Εχθρέ του ήλιου
Αλλά δεν παζαρεύω
Κι ως τον ύστατο χτύπο της καρδιάς μου θ’ αντιστέκομαι.

Samih al Qasim (μτφρ.: Kamal Kattan)


Έλα να ζωγραφίσουμε ένα ουράνιο τόξο (αποσπάσματα)
…Το μέτωπό μου ένα κομμάτι από κερί
Πάνω στο μπράτσο μου
Το στόμα μου φλογέρα τσακισμένη και το στήθος μου ναός
Μες στο ναό μυριάδες άνθρωποι γονατιστοί,
Μάτια σβησμένα ήταν, εξισωθήκανε
Ο άγιος κι ο εξωμότης
Στη νέα πληγή, εξισωθήκανε
Στη νέα ντροπή, εξισωθήκανε
Γη… ταρακουνήσου
Και συχώρα με που
Κατεβαίνοντας μ’ απορροφά ένας θάνατος αργός
Συχώρα την κραυγή μου στη φωτιά
- στον εξευτελισμό του γονατίσματος –
Κάψε με, κάψε με για να λάμψω.

Samih al Qasim (μτφρ.: Kamal Kattan)
*
Ο Zakaria Mohammed (1950-) γεννήθηκε στη Ναμπλούς της Παλαιστίνης, όμως έφυγε από τη χώρα και επέστρεψε το 1994, μετά από 25 χρόνια εξορίας. Σήμερα ζει στη Ραμάλα. Ο Mohammed είναι ελεύθερος δημοσιογράφος, συγγραφέας και ποιητής. Επί πολλά χρόνια ήταν βοηθός αρχισυντάκτη στην πολιτιστική εφημερίδα al-Karmel, της οποίας την αρχισυνταξία διατηρούσε ο Mahmud Darwish. Το ποιητικό του έργο διακρίνεται για τον υψηλό βαθμό συμπύκνωσης.

Σπίτι
Πολλά πουλιά πετούν γοργά πάνω απ’ το κεφάλι μου
Με κλαδάκια στα ράμφη τους να χτίσουν τα σπίτια τους

Το δικό μου σπίτι δεν έχει χτιστεί ακόμη
Ακόμη ζω στη γη του ήλιου και της βροχής

Τα πουλιά εξακολουθούν να πετούν με τα κλαδάκια τους
Ενώ εγώ, σαν μικρό παιδί, δεν μπορώ να κάνω τα χείλη μου να ψελλίσουν «σπί-τι μου».

Zakaria Mohammed (μτφρ. από τα αγγλικά: Χριστίνα Λιναρδάκη)

Οι θεριστές
Ποιοι είστε εσείς, που προχωράτε σε δύσβατους δρόμους
Με τον ιδρώτα να τρέχει απ’ το σώμα σας;
- Είμαστε οι θεριστές των κυματιστών λόφων.
Ξεκινήσαμε την αυγή
Και θερίσαμε τον άνεμο
Και τον χρόνο
Και τις παραισθήσεις που ξεφύτρωναν
Σαν τα χορτάρια της σαβάνας

Ω! Πόσο παράξενη μπορεί να είναι η σοδειά
Αν η νύχτα δεν είχε πέσει τόσο νωρίς
Θα είχαμε θερίσει με τα δρεπάνια μας
Τη σιωπή, τον θάνατο και την πέτρα
Και θα είχαμε κατέβει προς τη θάλασσα
Να δρέψουμε τα κύματα και τον παφλασμό τους
Για να κάνουμε τα πάντα τέλεια,
Τέλεια και οριστικά.

Zakaria Mohammed (μτφρ. από τα αγγλικά: Χριστίνα Λιναρδάκη)
*
Ο Chassan Zaqtan (1954-) γεννήθηκε κοντά στη Βηθλεέμ και έζησε στην Ιορδανία, τον Λίβανο, τη Συρία και την Τυνησία. Το όνομά του εμφανίστηκε δύο φορές στη βραχεία λίστα των υποψηφίων για το Neustadt International Prize for Literature του Πανεπιστημίου της Οκλαχόμα, το οποίο θεωρείται το αμερικανικό αντίστοιχο του Νόμπελ. Έλαβε το Εθνικό Μετάλλιο Τιμής της Παλαιστίνης τον Ιούνιο του 2013. Το έργο του έχει μεταφραστεί στα αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, νορβηγικά και άλλες ακόμη γλώσσες.

Ήρεμη μέρα
Δεν έχει νεκρούς στους δρόμους σήμερα
Είναι  μια ήσυχη μέρα,
Η κίνηση είναι κανονική,
Υπάρχει αρκετός χώρος για την πομπή
Των χθεσινών νεκρών
Χώρος για να προστεθεί
                ένα όνειρο, μια ιδέα, ένα μικρό αγόρι,
                μια ακόμη ώθηση στην αγαπημένη βάρκα,
                ένα ψεύτικο όνομα για το κύτταρο,
                ένα τριαντάφυλλο για τη νέα αγάπη,
                ένα χέρι στον σύντροφο

Λίγος χώρος για να μείνεις ζωντανός για λίγο ακόμη
Αρκετός χρόνος για να σφίξεις τα χέρια
Και να φτάσεις τον ήλιο

Σήμερα είναι μια ήρεμη μέρα, μια μέρα πεζών
Στη Βηρυττό χορεύουν στους δρόμους
Εμποδίζουν τα λεωφορεία και δεν αγοράζουν
Εφημερίδες:     
                Οι εφημερίδες είναι ήδη στα γραφεία
Και οι νεκροί ξεκουράζονται στον Πεζόδρομο των Μαρτύρων
Στα περίχωρα της Σάμπρα

Μια ήρεμη μέρα,
Η γειτόνισσα θα βγει από το νυχτικό της
Για να κρεμάσει λίγη υπνηλία γύρω μας,
Κάποιο νωθρό ξύπνημα
Είναι πολύ ληθαργική για να μαζέψει γράμματα σε λέξεις

Πού είναι η ζωή αυτό το απέραντο πρωινό του περιπάτου;
Δεν θα φύγουμε
Απ’ την ασπράδα του φορέματός της ένας λόγος
Θα έρθει να μας μεταφέρει στους δρόμους
Μόλις εκείνη πέσει νεκρή λέγοντας «καλημέρα»

Chassan Zaqtan (μτφρ. από τα αγγλικά: Χριστίνα Λιναρδάκη)
*
Ο Mahmud Darwish (1942-2008), θεωρείται – όπως είπαμε – εθνικός ποιητής της Παλαιστίνης, αλλά και από τους σημαντικότερους ποιητές του αραβικού κόσμου. Οι δημόσιες αναγνώσεις του γέμιζαν γήπεδα ποδοσφαίρου και τα ποιήματά του μελοποιήθηκαν από τους καλύτερους Άραβες μουσικούς. Γεννήθηκε στην Μπέρουε και ήταν πολύ μικρός όταν ο ίδιος και η οικογένειά του αναγκάστηκαν να γίνουν πρόσφυγες. Ο Darwish εργάστηκε ως δημοσιογράφος και το 1961 έγινε μέλος του ισραηλινού κομμουνιστικού κόμματος Ρακά, εκδίδοντας για κάποιο διάστημα και την εφημερίδα του, Al Itihad. Εκείνη την εποχή βίωσε τον εγκλεισμό στη φυλακή και τον κατ’ οίκον περιορισμό. Το 1970 μετέβη στη Μόσχα για σπουδές. Το 1971 εγκαταστάθηκε στον Λίβανο, όπου διηύθυνε το λογοτεχνικό περιοδικό Al Karmel. Το 1982, όταν οι Ισραηλινοί εισέβαλαν στον Λίβανο, μετακόμισε στην Κύπρο. Έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία, μεταξύ αυτών και το Βραβείο Λένιν το 1983. Πολλά από τα ποιήματά του έχουν μελοποιηθεί.

Κατάσταση πολιορκίας (αποσπάσματα)
Όταν σε πολιορκούν,
Η ζωή είναι μια στιγμή
Ανάμεσα στην ανάμνηση
Της πρώτης στιγμής
Και στη λήθη
Της τελευταίας
*
Οι στρατιώτες μετρούν την απόσταση
Ανάμεσα στο είναι και το μηδέν με κιάλια,
Κρυμμένοι πίσω απ’ τα τανκς.
*
Εμείς μετράμε την απόσταση
Ανάμεσα στο σώμα μας και τις ρουκέτες
Μονάχα με τις έξι μας αισθήσεις.
*
Τα κυπαρίσσια, πίσω απ’ τους στρατιώτες,
Είναι μιναρέδες που κρατούν τον ουρανό να μην πέσει.
Πίσω από το αγκαθωτό συρματόπλεγμα,
Στρατιώτες κατουράνε προστατευμένοι από ένα τανκ.
Η μέρα του φθινοπώρου ολοκληρώνει τον χρυσό περίπατό της
Στο κράσπεδο ενός δρόμου άδειου,
Σαν τζαμί μετά την κυριακάτικη προσευχή.
*
Σ’ ένα σοκάκι φωτισμένο από εξόριστο φανάρι…
Να, ένα στρατόπεδο προσφύγων
Στους τέσσερεις ανέμους.
Ο Νότος του χιμάει στον άνεμο.
Η Ανατολή του: μια θρησκεία στραμμένη δυτικά.
Η Δύση του: μια αιματηρή εκεχειρία,
Που εκδίδει το κόστος της ειρήνης.
Όσο για τον Βορρά του, τον μακρινό Βορρά,
Δεν είναι τόπος, δεν είναι σύνορο στον χάρτη.
Μια σύναξη είναι ουράνιας μαγείας.
*
Σε κατάσταση πολιορκίας,
Ο χρόνος γίνεται ένας τόπος
Που συρρικνώνεται κι όλο συρρικνώνεται.
Σε κατάσταση πολιορκίας,
Ο χώρος γίνεται ένας χρόνος
Αποκομμένος από το παρελθόν
Και το μέλλον.
*
Το γράψιμο είναι ένα μικρούλι μυρμήγκι
Που δαγκώνει τον αφανισμό.
Το γράψιμο είναι ένα αναίμακτο τραύμα.
*
Τα φλιτζάνια του καφέ μας, και τα πουλιά,
Και τ’ ανθισμένα δέντρα με τη διάφανη σκιά,
Κι ο ήλιος που πηδά από μάντρα σε μάντρα σαν γαζέλα,
Και τα σύννεφα που γράφουν
Μυριάδες σχήματα στον απέραντο ουρανό
-σ’ ό,τι μας έμεινε απ’ αυτόν τον ουρανό-
Και οι λοιπές μνήμες που άντεξαν μέσα μας,
Αποδεικνύουν πως αυτό το πρωινό
Είναι όμορφο και δυνατό,
Κι εμείς παντοτινοί επισκέπτες του παντός.

Mahmud Darwish (μτφρ. από τα αγγλικά: Γιώργος Μπλάνας)
*
Και, για το τέλος, δύο νέες Παλαιστίνιες ποιήτριες (διότι υπάρχει και γυναικεία φωνή στην παλαιστινιακή ποίηση), η Maya Abu Al-Hayyat και η Fatena Al-Ghorra. Η πρώτη ζει στην Ιερουσαλήμ και είναι ποιήτρια, συγγραφέας παιδικών βιβλίων και ηθοποιός. Η δεύτερη είναι ποιήτρια και δημοσιογράφος και ζει στο Βέλγιο.

Οργασμός (αποσπάσματα)
Όταν ο θάνατος έρθει για μένα
Θέλω να ετοιμαστώ για κείνον όπως μια ερωμένη για τον αγαπημένο της
Να φωτίσω το σπίτι με κεριά
Να κατεβάσω τις κουρτίνες να με κρύψουν απ’ τα διαπεραστικά μάτια
Να πλύνω το κορμί μου απαλά,
Ντροπαλά
Να το γλυκάνω με άρωμα
Να το τρίψω με λάδι, απαλά, διστακτικά
Να φορέσω ένα νυχτικό από μαύρη δαντέλα
Και να βάλω μουσική να παίζει
Προσδοκώντας το φιλί της ζωής
[...]
Θα δεχτώ τον Θάνατο όπως μια σύζυγος
Καθαρίζει το σπίτι το βράδυ της Παρασκευής από τον χαμό των παιδιών
Μετά κάνει ένα ντους
Βάζει μολύβι και ροζ κραγιόν
Φοράει άνετες πιτζάμες
Και ξαπλώνει καταμεσής στο κρεβάτι
Έτοιμη για το καθήκον της
[…]
Όπως μια ερωμένη ετοιμάζεται για τον αγαπημένο της
Περιμένει στο παράθυρο το χτύπημά του
Ενώ βάζει το κρασί να παγώσει
Ετοιμάζει τα τσιγάρα και τη μουσική
Τα αγαπημένα τραγούδια και βίντεο
Που θα τους κάνουν να γελάσουν
Ώσπου τα μάτια τους να γεμίσουν δάκρυα
Αθόρυβος χορός στον ρυθμό της ηδονής
Μετά τα δάχτυλα θα αρχίσουν να εργάζονται
Αργά, αργά

Fatena Al Ghorra (μτφρ. από τα αγγλικά: Χριστίνα Λιναρδάκη)

Διαίσθηση
Περιμένω την κόρη ενός γενναίου μάρτυρα
Να σηκωθεί και να φωνάξει
Πάρε την πατρίδα σου
Και δώσε μου πίσω τον μπαμπά μου

Το μπουμπούκι της αμυγδαλιάς ξέρει πως η ζωή του θα ‘ναι μικρή
Μα το μπουμπούκι σκάει και ανοίγει
Και μόνο όταν πέφτει στους δρόμους του σχολείου
Ανθίζει η ευτυχία
Όλα τα δευτερόλεπτα σιωπής
Δεν μπορούν να φέρουν μια φωνή πίσω

Έζησα μια ζωή γεμάτη ήρωες
Και τέλειους μπάσταρδους
Πλέον δεν μπορώ να τους ξεχωρίσω

Είδα παιδιά
Που έδωσαν τους γονείς τους στην πατρίδα
Μα δεν είδα ποτέ πατρίδα
Να δώσει έναν πατέρα σε ορφανό

Θέλω όλους να ζουν και κανείς να μην πέφτει
Ούτε καν οι δαίμονές μου
Ούτε καν οι δαίμονές σου
Ίσως αν κανείς μας δεν πέσει
Να σηκωθούμε όλοι
Πάνω απ’ αυτή την κόλαση

Maya Abu Al-Hayyat (μτφρ. από τα αγγλικά: Χριστίνα Λιναρδάκη)


Χριστίνα Λιναρδάκη


Πηγές:
Di Cintio, M. (2018, 7 Σεπτ.), “In Palestinian poetry, the long transition from political to personal”, Literary Hub (lithub.com)
Foyle, N. (ed.) (2018), A blade of grass, New Palestinian Poetry, Ripon, Yorkshire Dales: Smokestack Books
Irving, S. (ed.) (2015), A bird is not a stone, Glasgow: Freight Books
Viene, V. (2018, 14 Μαρ.), “Showcasing Poems That Present the Palestinian Narrative: A Conversation with Naomi Foyle”, World Literature Today (worldliteraturetoday.org)
Εταιρεία Παλαιστινιακής Παροικίας Ελλάδας (2006), Ποίηση του λαού της Παλαιστίνης, μτφρ: Kamal Kattan, Εκδ. Έλευσις (Ομάδα Νεανικής Πολυέκφρασης Αρκαδίας)
Νταρουίς Μαχμούντ (2010), Κατάσταση πολιορκίας, μτφρ.: Γιώργος Μπλάνας, Αθήνα: Κοινωνία των (δε)κάτων



  • Σημ.: Το κείμενο πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό Έρεισμα, τεύχος 45(6)-46(7), άνοιξη-καλοκαίρι 2019.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου