Παρασκευή, 12 Ιουλίου 2019

Δύο νέα βιβλία (Γιώργος Καραντώνης - Ιουλία Τολιά)

"Το λεύκωμα της Ευρυδίκης" του Γιώργου Καραντώνη (επιμ.)
Ευρυδίκη είναι η μητέρα του Γιώργου Καραντώνη, ο οποίος επιμελείται και προλογίζει το βιβλίο. Ήταν βαφτιστήρα του Λουκά Καστανάκη, μεγάλου αδελφού του συγγραφέα Θράσου Καστανάκη, με τον οποίο και τη σύζυγό του Μίλη συνδέθηκαν στενά, καθώς δεν είχαν οι ίδιοι παιδιά και την έπαιρναν μαζί τους σε διάφορες λογοτεχνικές και καλλιτεχνικές συνάξεις κι εκδηλώσεις. Εκεί γνώρισε διάφορους επιφανείς λογοτέχνες και ζωγράφους και αποφάσισε να τους ζητήσει να της γράψουν κάτι, ό,τι ήθελε καθένας, στο λεύκωμά της. Η συντριπτική πλειοψηφία δεν θέλησε να της χαλάσει το χατίρι.

Από την πρώτη εγγραφή, που χρονολογείται στο 1939, μέχρι την τελευταία, που χρονολογείται στο 1945, περνούν έξι δύσκολα χρόνια. Το λεύκωμα δίνει την εικόνα της εποχής, έστω και σαν ανατανάκλαση, αλλά και των ανθρώπων των γραμμάτων που έζησαν τότε.

Υπάρχουν συνολικά 33 εγγραφές στο λεύκωμα, γραμμένες ή ζωγραφισμένες από 32 λογοτέχνες και καλλιτέχνες, κι αυτό γιατί η ποιήτρια Μελισσάνθη έγραψε δύο ποιήματα στην Ευρυδίκη, αντί για ένα. Ο Κόντογλου, πάλι, δεν ζωγράφισε τίποτα στο λεύκωμα, κόλλησε απλώς την τυπωμένη εικόνα μιας προσωπογραφίας που είχε φιλοτεχνήσει ο ίδιος, όμως έγραψε και μερικές σκέψεις του για τη ζωγραφική στη συνέχεια. Οι περισσότερες καταχωρήσεις είναι πεζά ή ποιήματα, αποσπάσματα από άλλα βιβλία των συγγραφέων και μερικά ανέκδοτα κείμενα. Τα πιο πολλά όμως είναι ποιήματα.

Ο Γιώργος Καραντώνης στον πρόλογό του προκρίνει τις εγγραφές των δύο γνωστών λογοτεχνικών ζευγαριών, του Μάρκου Αυγέρη και της Γαλάτειας Καζαντζάκη από τη μία, του Κώστα Βάρναλη και της Δώρας Μοάτσου-Βάρναλη από την άλλη. Στις δύο αυτές περιπτώσεις, το λεύκωμα γίνεται "πεδίο μάχης" ανάμεσα στον Αυγέρη και την Καζαντζάκη αφενός και στον Βάρναλη και τη Μοάτσου αφετέρου.

Άλλα ονόματα ανθρώπων των γραμμάτων και των τεχνών που έγραψαν ή ζωγράφισαν στο λεύκωμα είναι: Μενέλαος Λουντέμης, Νίκος Καββαδίας, Στράτης Μυριβήλης, Ηλίας Βενέζης, Κάρολος Κουν, Γιώργος Κοτζιούλας, Έλλη Αλεξίου, Ρίτα Μπούμη-Παππά, Καρθαίος, Φώτης Κόντογλου. Και βέβαια πολλοί άλλοι. Το βιβλίο είχε πρωτοεκδοθεί από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, τώρα εκδόθηκε εκ νέου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Και το ένα από τα δύο ποιήματα της Μελισσάνθης:

ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΥΡΥΔΙΚΗ ΚΟΡΗΝ ΑΘΗΝΑΙΑ
(Π' ΟΣΟΙ ΤΗ ΔΟΥΝ Τ' ΟΜΟΛΟΓΟΥΝ ΠΩΣ ΘΕΛΧΤΙΚΗ ΕΙΝΑΙ ΝΕΑ)

Μέλι έχεις στο χαμόγελο
Κι' έτσι καλή, όσο ωραία!
Πολλοί ως τον Άδη θάφταναν
για σε, σαν τον Ορφέα!

Μελισσάνθη

Αθήνα 26 Αυγούστου 1941



"Στου παρελθόντος της αντήχηση" της Ιουλίας Τολιά
Προς το τέλος του 2018 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Στοχαστής η πιο πρόσφατη ποιητική συλλογή της Ιουλίας Τολιά Στου παρελθόντος την αντήχηση. Πρόκειται για την έβδομη συλλογή της ποιήτριας, η οποία τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται στα γράμματα ανά διετία περίπου. Η Τολιά είναι μία από τις πιο αγαπημένες μου σύγχρονες ποιήτριες, επειδή γράφει με έναν τρόπο που βρίσκω αυθεντικά συγκινητικό.

Όπως και στις προηγούμενες συλλογές της, έτσι και Στου παρελθόντος την αντήχηση τα επιμέρους ποιήματα αφαίνεται σαν να συνθέτουν ένα και μόνο ενιαίο ποίημα. Συνηγορεί σε αυτό και το γεγονός ότι είναι πάντα άτιτλα όλα και μοιάζουν έτσι σαν συνέχεια το ένα του άλλου, σαν μια αφήγηση σε μέρη. Αντίθετα όμως με τις προηγούμενες συλλογές, σε τούτη δεν υπάρχει μια ραχοκοκαλιά που να συγκροτείται από επιμέρους σύμβολα ούτε επαναλήψεις στίχων που αντηχούν από ποίημα σε ποίημα, υπάρχουν αυτόνομες σκηνές γραμμένες με την ίδια διάθεση που πέφτουν η μία μετά την άλλη σαν την ταινία της ζωής ενός ανθρώπου χαμένου μέσα στους απόηχους των αναμνήσεών του, αυτούς που του καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο ατενίζει το παρόν.

Πρόκειται για έναν άνθρωπο απορροφημένο στον εαυτό του («Αυτός ο άνθρωπος υπέφερε πολύ./ Σαν Άτλαντας./ Μόνο,/ που δεν κουβαλούσε στην πλάτη του τον ουρανό,/ μα εσωτερικά/ θολά τοπία»), χαμένο στη μαγική σκέψη με τον τρόπο των παιδιών («Είχε συνδέσει την ισορροπία του/ με τον ανεμοδείχτη του απέναντι σπιτιού./ Μια μέρα δεν τον είδε/ και ταράχτηκε./ Πώς θα προσανατολιζόταν τώρα,/ δίχως να βλέπει την κατεύθυνση των ανέμων;»), άρα κατά βάση αθώο, μα υποκείμενο στο εσωτερικό του χάος («από την εσωτερική δυσαρμονία/ πρόβαλλε μια κλίμακα αρμονίας,/ που του προσέφερε/ έστω και στιγμιαία/ μια αίσθηση συνοχής»). 

Ο χαρακτήρας που παρουσιάζει η Τολιά μοιάζει με τους πρωταγωνιστές παλαιότερων συλλογών της που, μπερδεμένοι και συχνά χαμένοι, φαίνεται να βαδίζουν στον κόσμο με μια πυξίδα που δείχνει σταθερά προς το λυκόφως. Ωστόσο, η συνολική αίσθηση είναι αυτή μιας λίμνης που η ομίχλη αιωρείται τριγύρω: το μυστήριο υποχωρεί μπροστά στην ανυπέρβλητη ομορφιά που κατακλύζει τις αισθήσεις του παρατηρητή. Αυτήν την αίσθηση αποκομίζω κάθε φορά που παίρνω στα χέρια μου μια συλλογή της Ιουλίας Τολιά.

Παραθέτω, αντί επιλόγου, ένα ποίημα από τη δεύτερη χρονικά συλλογή της, που περιγράφει με ακρίβεια την υπέροχη αίσθηση που αφήνει η ποίησή της:
Και φανταζόταν τον εαυτό του
να διασχίζει ένα τοπίο
με γυμνά δέντρα
πεσμένα φύλλα
και ατμόσφαιρα ώχρας.
Αργά να ξεμακραίνει
ώσπου να υποτάσσεται στο υποκίτρινο.
Και το τοπίο να μεγαλώνει τόσο,
που να αδειάζει·
και να φαντάζει
σαν ιχνογράφηση μιας αισθήσεως απουσίας.

(Μονότροπα σχεδόν..., 1995)


Χριστίνα Λιναρδάκη



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου