Πέμπτη, 21 Μαΐου 2020

Φυσαλίδα σε ποτήρι σαμπάνιας: σύντομη ιστορία των μπλουζ

Η μπλουζ μουσική είναι ένα από τα πιο γνωστά είδη μουσικής της Βόρειας Αμερικής. Είναι μια μουσική  φόρμα απλή, με λίγες συγχορδίες επαναλαμβανόμενες. Ένας από εκείνους που τα έκαναν γνωστά σε όλη την Αμερική και σε ολόκληρο τον κόσμο ήταν ο εθνικομουσικολόγος Άντυ Λόμαξ (1915-2002), ο οποίος περιόδευε ήδη από την δεκαετία του 1930 σε όλες τις Νοτιοανατολικές Πολιτείες, όπου μαζί με τον πατέρα του ηχογραφούσαν παλιούς μπλουζίστες και συνομιλούσαν μαζί τους. H ονομασία των μπλουζ προήλθε από το γαλάζιο χρώμα που συμβολίζει την θλιμμένη διάθεση, την μελαγχολία, όπως λένε και δύο παλιά τραγούδια:

Όταν η γαλάζια διάθεση γεμίσει το μυαλό μου, θα πάρω ένα τρένο και θα φύγω.

Όταν μια γυναίκα στενοχωριέται, βαστά το μικρό κεφάλι της και κλαίει.
Όταν ένας άντρας στενοχωριέται, παίρνει το τρένο και φεύγει.

Από κει πέρα έρχεται αυτό το τρένο, κόκκινα και γαλάζια φώτα πίσω του,
Κόκκινο για τις σκοτούρες, μπλε για το κουρασμένο μυαλό.

Αν ποτέ ήσουνα χάλια ξέρεις πώς νιώθω,
Είμαι σα μηχανή χωρίς τιμόνι να την οδηγήσει.

*

Γεμάτο σκοτούρες το μυαλό , γαλάζια η διάθεση μου,
Όμως δεν θάμαι έτσι για πάντα,

Ο άνεμος θα δυναμώσει
Και θα πάρει μακριά την γαλάζια μελαγχολία μου.

Σαν μουσικό είδος, το μπλουζ έχει τις ρίζες του στα χρόνια μετά τη λήξη του αμερικανικού εμφύλιου πολέμου, όταν η θέση των Αφρικανών σκλάβων βελτιώθηκε σχετικά. Στην πορεία της, η μουσική των μπλουζ αφομοίωσε πολλές επιρροές και μια απ' αυτές ήταν τα λεγόμενα εργατικά τραγούδια, τα work songs των μαύρων σκλάβων που δούλευαν ατελείωτες ώρες στις φυτείες, περιμένοντας να δύσει ο ήλιος για να ξεκουραστούν:

Πόσο θα χαρώ σαν ο ήλιος γείρει στη δύση του
Ένα ουράνιο τόξο γύρω απ’ τους ώμους, η βροχή δε θα πέσει πάνω μου

Δε νυστάζω καθόλου κι όμως θέλω να πλαγιάσω
Πόσο θα χαρώ σαν ο ήλιος γείρει στη δύση του

Το φεγγάρι αρχίζει να γυαλίζει
Βροχή από ασήμι , λάμψη χρυσαφένια.

Άλλες φορές πάλι η πηγή της έμπνευσης των μπλουζ είναι ο άγριος καιρός :

Μωρό μου δεν ακούς τον άνεμο που ουρλιάζει έξω απ’ την πόρτα;
Φυσά τόσο μοναχικά, θέ μου θε μου, σε λίγο θα σταματήσει.

Κεραυνοί βροντούν κι αστράφτει μωρό μου, ύστερα ο άνεμος δυναμώνει,
Θεέ μου χιονίζει έξω  βρέχει πάνω στο φτωχό μoυ τζάμι
Μικρή μαύρη Μάρθα θα σ’ αφήσω, είναι κρίμα όμως αυτή είναι η αλήθεια…

Οι γυναίκες έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο στην ανάπτυξη των μπλουζ. Η Μπέσι Σμιθ (1894-1937), η επονομαζόμενη "Αυτοκράτειρα των Μπλουζ", έγινε διάσημη τις δεκαετίες του 1920 και του 1930, τραγουδώντας κομμάτια όπως το "Μοναχικό μπλουζ της ερήμου":

Τούτος ο άντρας μου είναι τελειωμένος, μου φέρεται άσχημα
Αγαπά κάποια άλλη, την βλέπει αργά τη νύχτα
Γι αυτό έπιασα να τραγουδώ το μπλουζ της ερήμου

Θα ταξιδέψω στην έρημο , μακριά κατά τη δύση
Θα κρύψω τα βάσανα μου στην καυτή άμμο

Είμαι τόσο ταραγμένη, τα πόδια μου τρέμουν
Καίγομαι, γι' αυτό έπιασα τούτο το μοναχικό μπλουζ της ερήμου




Οι φυσικές καταστροφές μεγάλης έκτασης που συνέβαιναν όταν πλημμύριζαν πελώρια ποτάμια, όπως ο Μισισιπής, έδωσαν αφορμή για μπλουζ όπως αυτό ενός τυφλού συνθέτη από το Τέξας, του Μπλάιντ Λέμον Τζέφερσον (1893-1929):

Τα νερά πίσω απ’ το φράγμα ανεβαίνουν
Χιλιάδες άνθρωποι πάνω στους λόφους κοιτάζουν τα μέρη όπου κατοικούσαν κάποτε
Νερά στο Άρκανσο, άνθρωποι ουρλιάζουν στο Τεννεσί
Αν δεν φύγω από το Μέμφις, τα νερά πίσω απ’ το φράγμα θα με πνίξουν




Μετά την δεκαετία του 1920, η μουσική των μπλουζ πέρασε στην τεχνοτροπία της τζαζ την οποία επηρέασε βαθιά. Καρπός αυτής της σύζευξης είναι και τραγούδια σαν της Μπίλι Χόλιντεϊ:

Θα σε βλέπω
Σ' όλα τα παλιά γνώριμα μέρη
Που η καρδιά μου αγαπά
Όλη τη μέρα

Σ’ αυτό το μικρό καφέ
Στα πάρκα δίπλα στο δρόμο
Στο παιδικό καρουζέλ
Στις καστανιές, στο πηγάδι των ευχών

Θα σε βλέπω
Σε κάθε όμορφη καλοκαιρινή μέρα
Σε καθετί ελαφρύ και χαρούμενο
Έτσι θα σε θυμάμαι πάντα

Θα σε βρω στον ήλιο του πρωινού
Κι όταν η νύχτα είναι δροσερή
Θα κοιτάζω το φεγγάρι
Όμως θα βλέπω εσένα

Καθώς οι ορχήστρες γίνονταν όλο και πιο εκλεπτυσμένες,  η Μπίλι Χόλιντεϊ είχε στη διάθεση της τις πιο όμορφες συνθέσεις για να τις τραγουδήσει στο ύφος των μπλουζ που μόνο εκείνη ήξερε:

Έρχεσαι στο κεφάλι μου
Και τριγυρίζεις σα ρεφραίν που σε στοιχειώνει
Σε βρίσκω να στριφογυρνάς γύρω απ’ το μυαλό μου
Σα φυσαλίδα σε ποτήρι σαμπάνιας

Έρχεσαι στο κεφάλι μου
Σα γουλιά από αφρώδες κρασί βουργουνδίας
Και κάθε λέξη που ακούω για σένα
Είναι χτύπημα από ένα ή δυο κοκτέιλ

Η έξαψη της σκέψης
Ότι μπορεί να δώσεις μια σταγόνα προσοχής σ’ αυτό που θέλω
Μαγεύει το είναι μου
Όμως λέω στον εαυτό μου "Κρατήσου"
Δε βλέπεις ότι δεν έχεις καμιά τύχη

Μπαίνεις στο μυαλό μου
Μ' ένα χαμόγελο που ανεβάζει τον πυρετό μου
Σαν καλοκαίρι με χίλιους Ιούλιους
Αρρωσταίνεις την ψυχή μου με τα μάτια σου
Είμαι σίγουρη ότι η καρδιά μου
Δεν έχει την παραμικρή ελπίδα σ’ αυτόν τον τρελό έρωτα
Όμως μπαίνεις στο μυαλό μου
Μπαίνεις στο μυαλό μου




Στην μεταπολεμική εποχή, το μπλουζ επηρέασε καλλιτέχνες όπως ο Έλβις Πρίσλευ, ο Μπομπ Ντύλαν, ο Έρικ Κλάπτον και οι Ρόλινγκ Στόουνς που έγραψαν και τραγούδησαν πολλά κομμάτια χρησιμοποιώντας αυτήν τη φόρμα. Ένα άλλο πολύ ωραίο μπλουζ που άντεξε στο χρόνο και εξακολουθεί να είναι εξαιρετικά δημοφιλές είναι το "Ο ουρανός κλαίει" ("The sky is crying") του Έλμορ Τζέιμς (1918- 963) που γράφτηκε στο Σικάγο μια μέρα που έβρεχε καταρρακτωδώς ( H διασκευή του Γκάρυ Μπ. Μπ. Κόλεμαν το απογείωσε):

Ο ουρανός κλαίει
Δεν βλέπεις τα δάκρυα που κυλούν κάτω στο δρόμο
Έψαχνα το μωρό μου
Αναρωτιόμουν πού να βρίσκεται

Την είδα ένα πρωί
Περπατούσε κάτω στο δρόμο
Με πόνεσε, με πόνεσε πολύ
Έκανε τη φτωχή καρδιά μου να χτυπά δυνατά

Έχω ένα κακό προαίσθημα
Ότι δε μ’ αγαπά πια
Ο ουρανός κλαίει
Δε βλέπεις τα δάκρυα που κυλούν κάτω απ’ την πόρτα μου;





Απόστολος Σπυράκης


Πηγές :
1.https://monoskop.org/images/1/17/Alan_Lomax_The_Land_Where_the_Blues_Began.pdf
2. https://www.letras.mus.br/ed-lewis-e-prisoners/i-be-so-glad-when-the-sun-goes-down/
3. https://genius.com/Bessie-smith-lonesome-desert-blues-lyrics
4. https://www.azlyrics.com/b/billieholiday.html
5. https://genius.com/Gary-bb-coleman-the-sky-is-crying-lyrics
6. https://genius.com/Blind-lemon-jefferson-rising-high-water-blues-lyrics


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου