Πέμπτη, 23 Ιανουαρίου 2020

Αέρας ανάμεσα στους κέδρους - Ποιήματα και χαϊκού για τον γιαπωνέζικο χειμώνα

Ο χειμώνας στην Ιαπωνία είναι ιδιαίτερα σκληρός λόγω της υγρασίας του ωκεανού που προστίθεται στο βαρύ κρύο. Όσοι έχουν ζήσει σ’ αυτή τη χώρα λένε ότι, παρόλο που η θερμοκρασία δεν πέφτει πολύ χαμηλά, οι συνθήκες είναι αφόρητες. Η Ιαπωνία είναι γνωστή και για τις απίστευτες ποσότητες χιονιού που δέχεται γεγονός που επιβεβαιώνει κι ο περίφημος Kobayashi Issa (1763-1828):

Λοιπόν αυτή, είναι
Η τελευταία μου κατοικία.
Δεκαπέντε μέτρα χιόνι.


Για μια άσχημη χειμωνιάτιKη εμπειρία μιλά κι ο Yosa Buson (1716-1784):

"Δος μου καταφύγιο για ένα βράδυ!"
Μου πέταξε το ξίφος του.
Νύχτα με χιονοθύελλα.


Ένα άλλο διάσημο ποίημα της Ιαπωνίας για το χειμώνα γράφτηκε από τον Kajiwara Hhasin (1864-?). Το ποίημα έγινε πολύ γνωστό έξω από τη χώρα, αν και δεν μπορεί να βρεθεί σε κάποια από τις γνωστές συλλογές. Για τον ποιητή, εκτός από το ότι ήταν φαρμακοποιός, ελάχιστα είναι γνωστά:

ούτε ουρανός
ούτε γη 
 μόνο
χιόνι που πέφτει


Το παρακάτω χαϊκού γράφτηκε από έναν Ιάπωνα που έβλεπε, όταν ήταν παιδί, τα παγοκρύσταλα - "λουλούδια του πάγου", όπως αποκαλούνται - να κρέμονται από τις άκρες των στεγών στην περιοχή Yomagata:

δος μου ένα παγοκρύσταλλο
που περιέχει τ’ αστέρια
απ’ το βάθος του βορρά


Δυο στροφές ακόμα, από τη σύγχρονη εποχή, που δείχνουν ότι η περίοδος αυτή παραμένει δύσκολη μέχρι σήμερα στην Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου:

Χαλάζι πέφτει
Σπρώχνοντας βίαια τον άνεμο
Αυτή τη νύχτα τόσο παγωμένη
Στο Χαμάο, απόψε
Πρέπει να κοιμηθώ μόνος;

λιώσιμο των πάγων στην ορεινή χώρα 

το χιόνι που λιώνει μοιάζει να στάζει
ακόμα κι από τ΄ αστέρια


Τον βαρύ χειμώνα περιέγραψε φυσικά κι ο Matsuo Basho (1644-1694):

ο χειμωνιάτικος αέρας
φυσώντας ανάμεσα στους κέδρους
λειαίνει τα βράχια


Ο παγωμένος αέρας που φυσά από το βορρά ή απ’ τη δύση λέγεται kogarashi. Στην γλώσσα των Ιαπώνων σημαίνει αποξήρανση του χλωρού ξύλου γιατί είναι τόσο σκληρός που μαραίνει οτιδήποτε φύεται. Η λέξη έχει χρησιμοποιηθεί ως kigo, ως σηματοδότρια δηλαδή λέξη, για την εποχή του χειμώνα, όπως στο πιο πρόσφατο χαϊκού που συνέθεσε ο Watanabe Hakusen (1913-1969):

παγωμένος αέρας του χειμώνα 

βγάζω μικρά χαλίκια
απ’ τα μάτια μου


Κι ο Takahama Κyoshi (1874-1959) κινείται στο ίδιο κλίμα:

αέρας τραχύς
ο καπνός από το ηφαίστειο Ασάμα
θ’ απλωθεί παντού


Στην παλιότερη εποχή, με τις ελλείψεις στην θέρμανση και τη στέγαση, ο χειμώνας θα πρέπει να ήταν πολύ βαρύτερος, γεγονός που εξηγεί την απήχηση αυτού του ποιήματος του Ikenishi Gonsui (1650-1722):

O δριμύς αέρας του χειμώνα
τελειώνει εδώ –
ήχος της θάλασσας


Ο Soseki Natsume (1867- 1916),  που έζησε για χρόνια στο Λονδίνο, πραγματεύεται το ίδιο θέμα:

Φυσά δυνατά ο παγωμένος αέρας του χειμώνα.
Τόσο δυνατά σα να θέλει να βυθίσει τον ήλιο μες τον ωκεανό.


Ομοίως κι ο Natsume Soseki (1867- 1916):

ο τραχύς αέρας του χειμώνα
παρασέρνει τον ήλιο της δύσης
κάτω στη θάλασσα


Απ’ την παράδοση αυτών των χαϊκού εμπνεύστηκε κι ο Yamaguchi Seishi τον Οκτώβριο του 1994, όταν οι πιλότοι καμικάζι αυλάκωναν τους αιθέρες, το ποίημά του:

φυσώντας πάνω απ' τη θάλασσα
δεν υπάρχει μέρος για τον άνεμο του χειμώνα
να γυρίσει πίσω


Αντί επιλόγου, ένα χαϊκού του Mashaoka Shiki (1867-1902):

δριμύς αέρας του χειμώνα
τ’ άστρα σκορπίζουν στο φύσημά του
πάνω απ τη θάλασσα



Επιλογή-μετάφραση από τα αγγλικά:
Απόστολος Σπυράκης

Πηγές:
1. http://www.haiku-hia.com/about_haiku/selections_en/satou_select.html
2. https://sites.google.com/site/worldhaikureview2/whr-archives/lessons
3. https://worldkigo2005.blogspot.com/2006/11/withering-wind- kogarashi.html
4. http://www.masterpiece-of-japanese-culture.com/literatures-and-poems/haiku/winter-haiku-poem-examples-japanese-famous-poets
5. https://onlynativejapan.com/2013/01/29/%E3%80%90japanese


Σημ.: Ίσως να θέλετε να ξαναδείτε και την παλιότερη ανάρτησή μας: Ο χειμώνας στη νεοελληνική ποίηση.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου