Δευτέρα, 1 Ιουλίου 2019

"Σκυλίσια ψυχή" του Αύγουστου Κορτώ

«Γεννήθηκα στο Βερολίνο, στο μαιευτήριο του Σαριτέ, την Κυριακή 29 Φεβρουαρίου του 1920 – αυτή τη λειψή, παράξενη μέρα, που ξεχνάει, θαρρείς ο μήνας στο πέρασμά του και πρέπει κάθε τέσσερα χρόνια να του τη θυμίσουμε». Η ιστορία ξεκινά στο Βερολίνο το 1920 και μετά από πολλούς κύκλους του χρόνου, αλλά και κύκλους γεγονότων καταλήγει πάλι στο Βερολίνο το 2005.

«2005. Σκέφτομαι τον αριθμό απλωμένο στις λέξεις που τον συνθέτουν –δύο χιλιάδες πέντε- για να κατανοήσω το εξωπραγματικό του μέγεθος, την απόσταση που τον χωρίζει απ’ το 1920, και το γεγονός ότι υπήρξα και στις δύο χρονολογίες. Πώς φανταζόμουν άραγε το μακρινό αυτό μέλλον; Δεν το φανταζόμουν, αυτή είναι η αλήθεια, ήταν ασύλληπτο, και επιπλέον μέχρι να αποκτήσω συναίσθηση του κόσμου, άρα και των πιθανών μορφών που μπορεί να λάβαινε με το χρόνο, το μέλλον είχε ματαιωθεί απ’ τον αυταρχισμό της ιστορίας: κανείς μας δεν φανταζόταν ότι θα ‘μενε ζωντανός τόσο πολύ. Κι ίσως να ΄ναι καλύτερα που συνέβησαν έτσι τα πράγματα – τουλάχιστον δεν νιώθω απογοήτευση για το ότι δεν κυκλοφορούμε με ιπτάμενα αυτοκίνητα και δεν έχουμε εποικίσει ακόμα στον Άρη».

Η ηρωίδα γεννιέται σε μια εποχή κρίσιμη ιστορικά και είναι ένα μικροκαμωμένο πλάσμα με μια μορφή αυτισμού, αγαπά ιδιαίτερα τα σκυλιά και είναι Εβραία στην καταγωγή.

Με όλες αυτές τις ιδιαίτερες αδυναμίες της, εγγενείς και εκ καταγωγής η μοίρα που θα της επιφύλασσε η ιστορία θα ήταν μάλλον προκαθορισμένη. Όμως ο συγγραφέας επιλέγει για αυτήν μια τροχιά ζωής που στροβιλίζεται σε μέρη και καταστάσεις τελείως απρόσμενες. Από την εξαθλίωση και τη βίωση της επιβεβλημένης ταπείνωσης, επιστρέφει σε μια ζωή του της χαρίζει απλόχερα χρήματα, ευκολίες, ανθρώπινες σχέσεις, αγάπη διττή προς και από τα ζώα και ευκαιρίες να πορευτεί σε έναν κόσμο που βιώνει διαρκώς αλλαγές .

Ο ίδιος ο συγγραφέας χαράσσει σε συνέντευξή του το πλαίσιο πάνω στο οποίο κινείται το βιβλίο του. Προτάσσω εξαρχής τις απόψεις του ίδιου γιατί η συνέχεια είναι τόσο απρόβλεπτη και ανεξιχνίαστη η ροή της σκέψης του, που καλό είναι να κατατεθεί και η δική του άποψη. « Δεν με αφορούν διόλου τα εκατοντάδες βιβλία που έχουν γραφτεί για το Ολοκαύτωμα – ούτε καν αυτά που έχω διαβάσει κι αγαπώ. Κι επιπλέον, η Σκυλίσια ζωή δεν είναι ένα μυθιστόρημα για το εβραϊκό ζήτημα, και συνεχίζει: αλλά η αγάπη μου για τα σκυλιά και τους βαθιά πληγωμένους ανθρώπους».

Όταν ξεσπά ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος η Έστερ Κλάιν μεταφέρεται στο στρατόπεδο του Μπούχενβαλντ. Εκεί, μια γυναίκα παίρνει τη νεαρή κοπέλα στο σπίτι της και την αντιμετωπίζει ως σκύλο και για δύο σχεδόν χρόνια γίνεται το κατοικίδιό της. Θα μπορούσε η επικίνδυνη φαντασίωση του συγγραφέα να είχε προκύψει σε μια άρρωστη εποχή; Πολύ πιθανόν, αν λάβουμε μάλιστα υπόψη μας τα διεστραμμένα πειράματα των ναζί και τις διαστροφικές επιλογές τους. Μάλιστα, καθώς ο αναγνώστης απορεί με την όλη σκηνή και την εξέλιξή της, ξαφνιάζεται όταν μαθαίνει ότι αυτή η λογοτεχνική σκιά προέρχεται από πρόσωπο υπαρκτό. Την Ίλζε Κοχ, τη ναζίστρια με τα απάνθρωπα σαδιστικά βίτσια, τη μάγισσα του Μπούχενβαλντ.

Ο συγγραφέας χειρίζεται με επιδεξιότητα το παιχνίδι της πλοκής, και μετά από μια δεύτερη κλειστοφοβική, επίσης περίεργη και αρρωστημένη περιπέτεια, η κοπέλα μέσα από μια σήραγγα βγαίνει στο φως, μαζί με έναν σκύλο, τη στιγμή που οι Σοβιετικοί έχουν εγκατασταθεί στο Βερολίνο. Ξαφνική ανάκαμψη από το σκοτάδι στο φως, ταξίδι προς την ελευθερία και την ελπίδα. Και ύστερα πάλι αλλαγή της εξέλιξης. Η κοπέλα βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, μαζί με την αγαπημένη της σκύλα την εποχή της απελευθέρωσης, της ψυχανάλυσης, αλλά και του μακαρθισμού, σε μια ζωή πλουσιοπάροχη.

Έπειτα όμως ακολουθεί ένας νέος αιφνιδιασμός, μια ιστορία που δένει πάλι το παρόν της με το παρελθόν. Ένα μυστήριο «θρίλερ» που εξιχνιάζεται καθ΄οδόν. Κάποια μέρα διαβάζει σε ένα άρθρο των New York Times πως κάποιος τιμωρός των ναζί αναζητεί το εξαφανισμένο σκυλί του Χίτλερ για να το σκοτώσει. Η καταδιωκτική του μανία μεταφέρεται από τον άνθρωπο στο ζώο – σύντροφο του ανθρώπου. Η ζωή της αναστατώνεται γιατί αντιλαμβάνεται πως αυτό το σκυλί είναι το δικό της που της προσφέρθηκε εν αγνοία της και ενώθηκε μαζί της εκείνη τη μέρα που φυγαδεύτηκαν από κοινού στη σήραγγα. Από κει και πέρα η ζωή της, ενώ εξακολουθεί να προχωρεί και να εξελίσσεται, μπλέκεται σε μια παράλληλη πορεία με αυτήν του τιμωρού. Κι εδώ αρχίζει μια νέα «κούρσα» γεγονότων και συγκεκριμένης τοποθέτησης πάνω σε αυτά. Η μικροκαμωμένη ηρωίδα που από τον εφιάλτη περνά στο όνειρο του παραδείσου και στη συνέχεια στην προσωπική της εξέλιξη, έρχεται ξανά αντιμέτωπη με νέες εμμονές, πάντα δεμένη ακλόνητα με μια έντονη συγγενική σχεδόν αγάπη προς τα σκυλιά της, άλλοτε καταδιωκόμενη και άλλοτε καταδιώκοντας εκείνη .

Ο συγγραφέας πατάει πάνω στα χνάρια της ιστορίας, παίρνοντας από αυτή κυρίως το χρονικό πλαίσιο και το περίγραμμά της για να χτίσει την πλοκή του. Κεντά αρχικά πάνω σε μια φρικαλέα εποχή μια ιστορία που θα μπορούσε να ανήκει στη δική της διεστραμμένη φαντασία. Κι όταν ο πόλεμος τελειώνει δεν στέκεται στο θέμα της αποκατάστασης της δικαιοσύνης στην εποχή, απλά η ζωή συνεχίζεται αλλιώς και η υπόθεση παίρνει διαρκώς διαφορετικές τροπές. Πάντα βέβαια, παράλληλα με την εξέλιξη της υπόθεσης και της ηρωίδας είναι παρούσα η προσήλωση των ζώων, η ακατέργαστη αίσθηση της αγάπης και η σχέση μιας αδιαπραγμάτευτης, αμοιβαίας και αδιαμφισβήτητης εμπιστοσύνης.

Με ροή γραφής που τρέχει, καταφέρνει να διατηρεί το ενδιαφέρον του αναγνώστη –όχι όμως τη συναισθηματική του φόρτιση- καθώς στήνει μια αλλοπρόσαλλη πλοκή που υπηρετεί το ακατάπαυστο παιχνίδι μιας υπερ-παραγωγικής φαντασίας.

Η προσήλωση των ζώων και η αγάπη προς αυτά, η γενικότερη αντιμετώπισή τους από τον άνθρωπο, η διαφορετικότητα, το Βερολίνο και ο ναζισμός, η Ν. Υόρκη, το Βερολίνο με τείχος και χωρίς, και μια Ευρώπη που από την εποχή των πολέμων περνά στην εποχή του ίντερνετ. Θέματα, εποχές και τόποι που θίγονται ακροθιγώς σε έναν κόσμο που τρέχει. Τι καταγράφεται τελικά όμως με όλη αυτή την ιλιγγιώδη ταχύτητα; Πώς γεννιέται η διαστροφή ενός έθνους ή μεμονωμένα ενός ατόμου; Αρκεί μονάχα η απεικόνιση του τρόπου με τον οποίο εκφράζονται; Κι έπειτα προλαβαίνει κάθε εποχή να αφήσει κάπου το καταστάλαγμά της;

Οι απότομες και απρόβλεπτες αλλαγές στήνουν το συγγραφικό παιχνίδι που άλλοτε προκαλεί με τις επικίνδυνες φαντασιώσεις κι άλλοτε εξάπτει το ενδιαφέρον με το γαϊτανάκι της τύχης και της τρελής συγκυρίας που επινοεί ο συγγραφέας. Παρά την εντυπωσιακή και στιβαρή αρχή που πατά σε εποχές στέρεες της ιστορίας, η πλοκή του εκτυλίσσεται με ένα είδος έξαλλης φαντασιακής ροής, που συχνά ξεπερνά το επίπεδο της εσωτερικότητας του κειμένου και μοιάζει να υπηρετεί κυρίως τη δράση. Έτσι λοιπόν κυριαρχεί μια αλληλουχία από τα πλέον παράξενα συμβάντα, που συχνά παρασύρουν την εξέλιξη σε τελείως διαφορετικές κατευθύνσεις και ο αναγνώστης δυσκολεύεται να βρει το νήμα που προσδίδει συνοχή στην πορεία και στην προσωπικότητα της ηρωίδας .

‘Ένα βιβλίο που προκαλεί αρκετά με την επιλογή του θέματος και την όλη τοποθέτηση πάνω σε αυτό, ένα βιβλίο που δημιουργεί εχθρούς και φίλους.

Ήλια Λούτα

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου