Παρασκευή, 28 Ιουνίου 2019

Για τον Μίλτο Σαχτούρη

Μίλτος Σαχτούρης
Ο ποιητής Μίλτος Σαχτούρης γεννήθηκε στην κλινική του "Λούρου" στην Αθήνα στις 29 Ιουλίου του 1919. Μοναχογιός με καταγωγή από την ιστορική οικογένεια της Ύδρας: "Σε πολλά βιογραφικά αναφέρεται η Ύδρα ως τόπος γεννήσεώς μου, το αληθινό όμως είναι ότι κατάγομαι από την Ύδρα, είμαι δισέγγονος του αντιναυάρχου του '21 καπετάν Γιώργη Σαχτούρη...".

[...]
Διαβάζοντας από τα νεανικά του χρόνια ποίηση - ελληνική και ξένη - επέλεξε τον Σολωμό, τον Καβάφη και τον Καρυωτάκη - κάποια φορά είχε αναφέρει και τον Κάλβο - τον Ρίλκε, τον Χαίντερλιν, τον Ρεμπό, τον Απολινέρ, τον Μποντλέρ, τον Τρακλ και τον Ντίλαν Τόμας. Πάνω απ' όλους όμως τοποθετεί τον Κάφκα, τον οποίο θαυμάζει απεριόριστα, παρότι είναι πεζογράφος: "Τον Κάφκα τον αγάπησα πολύ, τον ένιωσα βαθύτατα. Γι' αυτό και του έχω αφιερώσει τρία-τέσσερα ποιήματα στις τελευταίες συλλογές μου". Ακόμα και κατά τη διάρκεια της αρρώστιας του, επηρεασμένος από όλους αυτούς τους μεγάλους της λογοτεχνίας, δεν σταματά να γράφει ποίηση. Δεν υπηρέτησε κανένα άλλο λογοτεχνικό είδος, παρά το γεγονός ότι από τις πρώτες του προσπάθειες προέκυψαν μικρά διηγήματα επηρεασμένα από τον εξπρεσιονισμό, τα οποία στη συνέχεια πύκνωσαν και έγιναν ποιήματα. Το δοκίμιο και η κριτική δεν τον απασχόλησαν ποτέ.

Η επιρροή του υπερρεαλισμού στο έργο του Σαχτούρη ήταν δεδομένη, κυρίως λόγω της θερμής φιλίας του με τον Εγγονόπουλο. Ωστόσο, αν και στην ποίησή του αναγνωρίζεται η τόλμη του συγκεκριμένου ρεύματος, όπως τα σύμβολα αλλά και πρότυπα στοιχεία του, μέχρι το τέλος δεν εντάσσεται πλήρως σε αυτό. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι κλίνει περισσότερο προς τον εξπρεσιονισμό, λόγω των έντονων χρωματικά ποιητικών εικόνων του αλλά και των αλλοιώσεων στη μορφή και το περιχόμενό τους.

"Ο υπερρεαλισμός", παραδέχεται ο Σαχτούρης, "με λευτέρωσε και σαν άνθρωπο και σαν ποιητή από πολλά πράγματα (οικογενειακήν αυστηρότητα ενός πατέρα δικαστού κ.τ.λ.) Στην ποίηση με λευτέρωσε στο να εκφραστώ πιο ελεύτερα, να μη φοβάμαι να μεταχειριστώ όλες τις λέξεις που μου έρχονταν στο κεφάλι. [...] Από την άλλη όξυνα το μάτι μου και τ' αυτιά μου, έτσι που παρατηρώντας τη γύρω μου ζωή, να βλέπω και να ακούω πράγματα που ούτε ο πιο παράλογος ποιητής δεν θα σκεφτόταν να βάλει σε ποίημά του...".

Ο Δάλλας πάλι αναφέρει πως ο Σαχτούρης αυτοτροφοδοτείται από εσωτερικά κοιτάσματα λαϊκού πολιτισμού. Αντλεί στοιχεία από τη ναυτική καταγωγή του, τη θρησκεία, το δημοτικό τραγούδι και, με μια αθωότητα παραμυθιού και λαϊκής λογοτεχνίας, μεταφέρει στην ποίησή του τις ισορροπίες μεταξύ λογικού και παραλόγου, φυσικού και μη φυσικού, ζωής και θανάτου.

Κατερίνα Παναγιωτοπούλου



Επιλογή λίγων ποιημάτων του Μίλτου Σαχτούρη:

Σταδιοδρομία
Γεννήθηκα στην αγκαλιά κρατώντας
το φανταστικό ζώο
ήταν χρυσαφί με γαλάζια πόδια
μόνο τα μάτια ήταν ματωμένα
μεγάλωσε με την αγωνία των χρωμάτων
- σήμερα θ' αλλάξει το γαλάζιο
- σήμερα θ' αλλάξει το χρυσαφί
γλυκειά πλάνη
πέθανε κρατώντας το φανταστικό ζώο
στην ίδια απελπισία των χρωμάτων.
(Μίλτος Χρυσάνθης, Η μουσική των νησιών μου,1941)


Ο δυνατός
Καθρέφτης κρεβάτι γιασεμί

στάχτες τσιγάρων δάκρυα
κόκκινο από χείλια
και σεντόνια
η ηρωίδα απελπισμένη μέχρι θανάτου
καθρέφτης κρεβάτι

ένας άντρας δίχως πόδια
σε μια καρέκλα με ρόδες
με ρόδινες ανταύγειες ο ΄ηλιος
στον τοίχο
στο πάτωμα  φ ρ ί κ η  ένα φιλί

Καθρέφτης

ο δυνατός άντρας είναι στο ταβάνι
γυμνάζει τα όνειρά του
με πάθος
κατεβαίνει κλείνει το παράθυρο
σκοτεινιάζει

Κραυγή
(Παραλογαίς, 1948)


Η σκηνή
Απάνω στο τραπέζι είχανε στήσει
ένα κεφάλι από πηλό
τους τοίχους τους είχαν στολίσει
με λουλούδια
απάνω στο κρεβάτι είχανε κόψει από χαρτί
δυο σώματα ερωτικά
στο πάτωμα τριγύριζαν φίδια
και πεταλούδες
ένας μεγάλος σκύλος φύλαγε
στη γωνιά

Σπάγκοι διέσχιζαν το δωμάτιο απ' όλες
τις πλευρές
δε θα 'ταν φρόνιμο κανείς
να τους τραβήξει
ένας από τους σπάγκους έσπρωχνε τα σώματα
στον έρωτα

Η δυστυχία απ' έξω
έγδερνε τις πόρτες
(Με τον πρόσωπο στον τοίχο, 1952)



Σημ. Το κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το άρθρο με τίτλο "Μίλτος Σαχτούρης (1919-2005) Μια βιογραφία" που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Μανδραγόρας, τεύχος 60. Το τεύχος περιέχει εκτενέστατο αφιέρωμα στον Μίλτο Σαχτούρη, με πολλά πρωτότυπα κείμενα, ανθολόγιο ποιημάτων (απ' όπου και τα λίγα ποιήματα που αναδημοσιεύονται εδώ) και αποθησαύρισμα παλιότερων δημοσιευμάτων για τον ίδιο και το έργο του.

1 σχόλιο: