Παρασκευή, 5 Απριλίου 2019

"Εγκώμιο των συνόρων" του Ρεζίς Ντεμπρέ

Το να πλέκει κανείς το εγκώμιο των συνόρων τον καιρό της παγκοσμιοποίησης, όπως το κάνει ο Ρεζίς Ντεμπρέ, είναι μια συνειδητή πορεία κόντρα στο ρεύμα, που μπορεί να προκαλέσει ανοίκειες αντιδράσεις εναντίον του. Πρόκειται για μια ομιλία που έγινε στο Γαλλο-Ιαπωνικό Σπίτι στο Τόκυο το Μάρτιο του 2010 και έχει μεταφραστεί στα ελληνικά και εκδοθεί από τις εκδόσεις Εστία το 2015. Γρήγορα καταλαβαίνει ο αναγνώστης ότι είναι μια διεισδυτική κριτική στην παγκοσμιοποίηση. Ο ορίζοντας του καταναλωτή διαστέλλεται, ενώ εκείνος του ψηφοφόρου συρρικνώνεται. "Η συλλογική ζωή προϋποθέτει διαχωρισμό".

Δεν είναι απαραίτητο να υιοθετεί κανείς άρδην τις απόψεις ενός συγγραφέα για να εκτιμήσει τη σκέψη του. Αυτό το βιβλίο ερεθίζει τη σκέψη, δεν επιδιώκει να απλοποιήσει το σύνθετο, περιπλέκει την κατάσταση παρομοιάζοντας τα σύνορα με το δέρμα των ζωντανών οργανισμών. "Πολεμική διασύνδεση του οργανισμού με τον έξω κόσμο, το δέρμα απέχει από το στεγανό παραπέτασμα όσο ένα σύνορο αντάξιο του ονόματός του από ένα τείχος. Το τείχος απαγορεύει τη διάβαση, το σύνορο τη ρυθμίζει."

Υποστηρίζει ότι το πρόβλημα της εποχής μας δεν προέρχεται από το πλεόνασμα αλλά από το έλλειμμα συνόρων. Με την τροπή που έχει πάρει το μεταναστευτικό τα τελευταία χρόνια και την εξέλιξη του Μεσανατολικού με τις ενέργειες της κυβέρνησης Τραμπ, τις στρατηγικές μεθοδεύσεις για αναθεώρηση συνθηκών (Τουρκία για συνθήκη Λωζάνης και τα "σύνορα της καρδιάς μας" του Ερντογάν) και τις φωνές για αναδιάρθρωση συνόρων στο Κόσοβο και όχι μόνο, οι σκέψεις και οι αιτιάσεις του Ντεμπρέ γίνονται άκρως επίκαιρες και πολύτιμο εφόδιο για την αντιμετώπιση αυτών των ζητημάτων με σοβαρό αλλά και ευφάνταστο τρόπο.

"H World Enterprise, προβεβλημένη κάποια στιγμή υπό την ώθηση του νεοφιλελευθερισμού, ολισθαίνει με τη σειρά της από τον ξένο προς αφομοίωση στον μετανάστη προς απέλαση: μέσα στη ζούγκλα μας, που διατείνεται ότι προσβλέπει σε μια παγκόσμια διακυβέρνηση, η κάμερα παρακολούθησης κατασκοπεύει τον παρεκκλίνοντα, το δέρμα γίνεται οστό, και το οστό πανοπλία. Όποιος ήθελε να γίνει άγγελος, κατέληξε κτήνος". Δεν πρόκειται για μπροσούρα κατά της ελεύθερης διακίνησης κεφαλαίων. Μαστιγώνει τις ιδεολογίες, τόσο αυτή που δεν αποδέχεται κανένα εμπόδιο στην επικοινωνία μεταξύ των λαών όσο και κείνη που τείνει να κλείσει τους λαούς ανάμεσα σε τοίχους. Είναι ολοκληρωτικές και οι δύο αυτές απόψεις με την έννοια ότι δεν νοούνται χωρίς την ολοκλήρωση, είτε μιας και μόνο ανθρωπότητας είτε ολοτήτων διαχωρισμένων μεταξύ τους.

Τα σύνορα, αντίθετα με τις ακραίες καταστάσεις, δρουν ως φίλτρο που επιτρέπει την επικοινωνία μεταξύ των λαών χωρίς άρνηση της ιδιαίτερης ταυτότητας του κάθε λαού, στην οποία δίνει δυναμική χροιά ακριβώς ως αποτέλεσμα της επικοινωνίας και των εκατέρωθεν επιρροών και επιδράσεων. Το σύνορο επομένως γίνεται όπλο ενάντια στον μηδενισμό, ταυτόχρονα απορρίπτει την άρνηση το εαυτού και την άρνηση του άλλου. Διατηρεί τη συλλογική συγκολλητική ουσία, την πίστη στην κοινή μοίρα απαραίτητη για την ψυχική ισορροπία. Η πίστη παραπέμπει στο ιερό, την ανάγκη αναγνώρισης και διαφύλαξης σε κάτι πέρα από τα ανθρώπινα που δίνει νόημα στη ζωή. Ένα όριο χωρίζει το ιερό από το ανίερο, παρατηρεί το παράδοξο, η παγκοσμιοποίηση, η κατάργηση των συνόρων και το ξερίζωμα γεννούν αντίδραση με το αγκίστρωμα των ξεριζωμένων στην κουλτούρα των προγόνων τους, χωρίς να ανήκουν εκεί πραγματικά, μόνο και μόνο για να αναζητήσουν μια ταυτότητα.

Στέλιος Ροζάκης



Σημ.: Απόσπασμα από κείμενο με τίτλο "Σημείωμα για το εγκώμιο των συνόρων" που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Έρεισμα, τεύχος 44(5).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου