Παρασκευή, 8 Μαρτίου 2019

“Οι πρόσφυγες και τα καθήκοντά μας απέναντί τους" του Κωνσταντίνου Α. Παπαγεωργίου

Πηγή φωτογραφίας: in.gr
Δεν αποτελεί πια έκπληξη η δημοσίευση κάποιου βιβλίου για τα ζητήματα που τίθενται από τις προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές προς τη χώρα μας και διεθνώς. Οι πρόσφυγες είναι, θέλουμε δεν θέλουμε, δίπλα μας. Κυκλοφορούν στις πόλεις και τα χωριά μας, ζητούν τροφή και στέγη. Άλλες φορές ζητούν εργασία για να επιβιώσουν, άλλες απλώς διευκόλυνση για να συνεχίσουν το ταξίδι τους για ένα καταφύγιο. Τι ζητούν όμως; Ποιος είναι ο προορισμός τους; Πού έχει το δικαίωμα να ζήσει πια ο πρόσφυγας, αφού δεν μπορεί να γυρίσει στη γενέθλια γη; Κάποιοι από μας θα έλεγαν ωμά: οπουδήποτε, αλλά όχι εδώ! Το τελευταίο επαναλαμβάνεται κυνικά και βασανιστικά, όλο και περισσότερες φορές, πρόσφατα, σχεδόν οπουδήποτε κι αν βρεθούν οι πρόσφυγες. Κάπως έτσι αρχίζει και το πρόβλημα.

Το βιβλίο του Κωνσταντίνου Παπαγεωργίου, πέρα από τις αρετές μιας γνήσιας, αβίαστης γραφής, χαρακτηρίζεται από ένα σημαντικό στοιχείο. Σε αντίθεση με τις περισσότερες προσεγγίσεις στο πρόβλημα των προσφύγων που αρχίζουν και τελειώνουν με το να καταστρώνουν έναν αριθμό –πολλές φορές πληθωρικό– των δικαιωμάτων που οι πρόσφυγες διαθέτουν κυρίως ως άνθρωποι, ενδιαφέρεται να μας πείσει πρωτίστως για τα καθήκοντα που έχουμε απέναντί τους (από εκεί λοιπόν και ο τίτλος του βιβλίου). Μια τέτοια επιλογή δεν είναι καθόλου τυχαία. Νομίζω ότι αναδεικνύει, πριν από όλα τα άλλα, καταρχάς μια πραγματικότητα. Ενώ σχεδόν κανείς δεν αρνείται ότι οι πρόσφυγες έχουν ανθρώπινα δικαιώματα, τα οποία πηγάζουν από την ανθρώπινη αξιοπρέπεια (μια άποψη την οποία μονάχα ακραίες ρατσιστικές και εθνικιστικές θέσεις απορρίπτουν), οι περισσότεροι πιστεύουν (και το δικαιολογούν επίσης) ότι δεν τους αφορά.

Σε ένα δεύτερο επίπεδο, πιο κανονιστικό, στον βαθμό που αναγνωρίζουμε κάποια καθήκοντα, δεν συνειδητοποιούμε ούτε τη φύση τους, ούτε το εύρος τους. Και τούτο διότι τα καθήκοντα απέναντι στους πρόσφυγες δεν είναι μονάχα ατομικά καθήκοντα ανθρώπων απέναντι σε άλλους ανθρώπους, που βρίσκονται σε ανάγκη, αλλά καθήκοντα που ενδεχομένως έχουμε ως συγκροτημένες δημοκρατικά πολιτικές κοινότητες απέναντι σε ανθρώπους που έχουν απολέσει κάτι θεμελιακό σε σχέση με την ανθρώπινη ιδιότητά τους.

Ακόμη πιο προκλητικά όμως ο Παπαγεωργίου επιχειρηματολογεί ότι τα όποια καθήκοντα απέναντι στους πρόσφυγες δεν αφορούν μονάχα τη σχέση μας με αυτούς, αλλά και τη σχέση μας με τον εαυτό μας, πρωτίστως τον συλλογικό μας εαυτό ως φιλελεύθεροι και δημοκρατικοί λαοί. Αποτελεί πεποίθησή του λοιπόν ότι δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε την προσπάθεια να χαράξουμε μια πολιτική αρχών (σ. 14), σε πείσμα αποσπασματικών, συγκυριακών και σπασμωδικών αντιδράσεων της στιγμής.

Η παρούσα κατάσταση νομίζω επιβεβαιώνει ότι ο συγγραφέας ορθώς τοποθετεί τη συζήτηση εντός ενός τέτοιου πλαισίου. Η ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου έχει πράγματι φτάσει στα όριά της λόγω των τεράστιων προσφυγικών (και μεταναστευτικών) ροών που έχουν δημιουργήσει αντιστάσεις σε πολλές χώρες, με αποκορύφωμα το κλείσιμο των συνόρων και την άρνηση πολλών ευρωπαϊκών κρατών να δεχθούν πρόσφυγες στο έδαφός τους. Αν και ο κύριος λόγος γι’ αυτό συνοψίζεται στην επίκληση μιας αφηρημένης απειλής στην ασφάλεια και την κοινωνική συνοχή του κράτους (ο οποίος ελέγχεται ως προς τη βασιμότητά του), ο βαθύτερος λόγος είναι η άρνηση ότι ως συλλογικές πολιτικές οντότητες έχουμε και καθήκοντα που εκτείνονται πέρα και εκτός των ορίων της κοινότητάς μας. Η αναγνώριση τέτοιων καθηκόντων συγκρούεται με την εξαιρετικά σημαντική έννοια – και για τη δημοκρατική θεωρία – της κρατικής κυριαρχίας, της οποίας η εμβληματική, όσο και αμφιλεγόμενη, αυθεντία αφορά το δικαίωμά της να ορίζει κυριαρχικά ποιον θα δεχθεί εντός της και ποιον όχι.


Κώστας Ν. Κουκουζέλης 


Πηγή φωτογραφίας: protothema.gr


Σημ.: Το κείμενο είναι απόσπασμα από το άρθρο «Πρόσφυγες και Δικαιοσύνη» που δημοσιεύθηκε στο τεύχος Οκτωβρίου του 2018 στην Athens Review of Books. Ο Κώστας Κουκουζέλης είναι Επίκουρος Καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας και Φιλοσοφίας του Δικαίου στο Τμήμα Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου