Τετάρτη, 20 Μαρτίου 2019

"Στο τέλος μιας προσημειωμένης μέρας" της Ιωάννας Διαμαντοπούλου

Δεν είναι πολύς καιρός που έγραψα για τη συλλογή της Ιωάννας Διαμαντοπούλου Στρατός ξυπόλητων λέξεων που περιείχε μόλις 21 ποιήματα, εκφράζοντας την επιθυμία να διαβάσω επόμενη συλλογή της. Και να που στην αρχή του 2019 όντως κυκλοφόρησε η επόμενη συλλογή της Διαμαντοπούλου με τίτλο Στο τέλος μιας προσημειωμένης μέρας και 37 ποιήματα αυτή τη φορά. Ιδιαίτερος ο τίτλος αυτής της νέας συλλογής, παραπέμπει στην έννοια της προσημείωσης που αποτελεί ένα είδος υποθήκης υπό αίρεση. Και δημιουργείται αμέσως στον αναγνώστη η απορία: υπέρ ποιου άραγε προσημειώνεται η μέρα;

Η απάντηση δεν είναι ξεκάθαρη ούτε έρχεται αβίαστα. Τα ποιήματα δεν είναι οργανωμένα γύρω από συγκεκριμένους θεματικούς άξονες, αρχικά δίνουν την εντύπωση της τυχαιότητας, δεν αργεί όμως να καταλάβει ο αναγνώστης ότι τα θέματα εναλλάσσονται: η μνήμη, ο φόβος, ο θάνατος, η απώλεια. Τελικά, μάλλον η προσημείωση αφορά πολλές συνθήκες της ζωής, συγχρόνως. Τα θέματα στα ποιήματα όχι μόνο εναλλάσσονται, αλλά αναδεικνύονται και μέσα από τα αντίθετά τους, καθώς οι ιστορίες που αφηγείται η Διαμαντοπούλου στα ποιήματά της (η ποιήτρια παραμένει αφηγηματική και σε αυτή τη συλλογή, είναι προφανώς ο δικός της τρόπος γραφής) οργανώνονται σε δίπολα: λέξεις-σιωπή, απώλεια-παρουσία, θάνατος-ζωή, ψέμα-αλήθεια.

Έτσι, στο ποίημα «Οι τελευταίες επιθυμίες του κυρίου Π.», για παράδειγμα, μόνο ο τίτλος και ο τελευταίος στίχος μαρτυρούν ότι ο κύριος Π. πέθανε, ενώ στο ποίημα «Κάτω από στέγαστρα σιωπής», από το οποίο το ακόλουθο απόσπασμα, όλοι μιλάνε:

Μιλάνε.
Σιωπή!
Μιλάνε συνοδεύοντας το νερό
Και με γλυκιά φωνή μου φαίνεται νουθετούν τον άνεμο.
Να ‘ναι τραγούδι;

Μα δε θέλω να ακούσω
Και καταφεύγω κάτω από στέγαστρα σιωπής.
Για ασφάλεια. Πάντα όταν τελειώνει ακόμα μια μέρα.
Και εδώ τελειώνει ακόμα μια μέρα.
Με την έλευση σιωπής.
Στον κόρφο της πρόλαβα κι έκρυψα χρυσό
Το απόγευμα.


Η μητέρα και η μητρική φιγούρα έχουν έντονη παρουσία, όπως π.χ. στους στίχους «μια φωνή τύπου μητρική/ τύπου ελλείψει μητέρας την επινοούμε» του ποιήματος «Μια καθαρή ανάμνηση» και ολόκληρο το ποίημα «Ταύτιση κόρης και πεθαμένης μητέρας» που παρατίθεται στο τέλος της ανάρτησης.

Επειδή ίσως ζει στη Γερμανία, η Διαμαντοπούλου στην ποίησή της εμφανίζει με ένταση και την πατρίδα, όπως στο ποίημα «Πατριδοπαράπονο» ή το ποίημα «Ελληνικά καλοκαίρια», απ’ όπου το ακόλουθο απόσπασμα:

Κάθε μέρα εδώ μπροστά ξεφορτώνει η ζωή
Τελάρα περαστικών, τελάρα εικόνων,
Έναν λαό που έφαγε την ιστορία του
Και του κάθισε βαριά.
Το παραβλέπουμε.

Έναν λαό που στο μυαλό του
Ανθίζουν μπουκαμβίλιες και πορτοκαλιές
Χαρές και στενοχώριες που νανουρίζουν τις θάλασσες
Έναν τρελό λαό που αναμετριέται με τον χρόνο
Και ολοένα λιγοστεύει
Θάβει τα ταλέντα του
Γυαλίζει την αμηχανία του και τη νομίζει όπλο
Έναν λαό που κάποτε επαναστάτησε και τώρα τι τον νοιάζει
Και ψηλώνουν και ομορφαίνουν τα παιδιά του
Και παίρνουν αέρα τα μυαλά του
Και αφέθηκε σαν ορφανό στα χέρια του Ιδρύματος


Πέρα από τα βαθιά νοήματα και τα ευρέα εκφραστικά μέσα, η ποίηση της Διαμαντοπούλου χαρακτηρίζεται από αποφθεγματικότητα: «Μεγάλα λόγια/ κάτι σαν σκιές μικρών πράξεων» («Φωτογραφίες»), «Καθημερινώς μάχες δίνονται για μια θέση στην ανυπαρξία» («Για μια θέση στην ανυπαρξία»), «μεγάλα φτερά για μικρές πτήσεις» («Μάρτιοι ειδοί»), κ.ά.

Οι περιγραφές των χαρακτήρων στα ποιήματά της είναι επίσης εκπληκτικές, είτε αφορούν μεμονωμένα άτομα («Μαρία», «Σε ‘λέγαν Άννα») είτε ομάδες ανθρώπων («Φωτογραφίζονται.. παντού φωτογραφίζονται»):

...δεν είχε ηλικία
Ένας αριθμός πτυσσόμενος ανοιγόκλεινε
Όταν την κοιτούσες
Κι έλεγες
Εδώ ήταν κάποτε άνθρωπος κι εκεί οι πληγές του.

Ξέρω μια Μαρία με ζωή αδέξια
Κι επιδέξια αγκαλιά
Με όχι πρόσωπο μα βλέμμα

(«Μαρία», απόσπασμα)

Γυναίκες που η ζωή τις ξέπλυνε από επιθυμίες
[...] ένα βεβιασμένο χαμόγελο
Ο συμβιβασμός κρύβεται κάπου στα μάτια
Η έλλειψη
Στη ρινική κοιλότητα
Η ελπίδα κάπου εδώ
Προς το παρόν αγνοείται

(«Φωτογραφίζονται... παντού φωτογραφίζονται», απόσπασμα).

Τέλος, στους στίχους υπάρχουν σπαράγματα μιας ερωτικής ιστορίας με όχι αίσιο τέλος, μιας ιστορίας που σημάδεψε αλλά και πλήγωσε το ποιητικό υποκείμενο («Καλπάζοντας πάνω σε πλάσματα μιας μέρας», «Αεράκι στο επίνειο της νύχτας», «Είναι νωρίς», «Δεκαεπτά κανάτια νερό»). Το απόσπασμα που ακολουθεί είναι από τα «Δεκαεπτά κανάτια νερό»:

Ήμουν
Κάτεχα
Είχα στην κατοχή μου
Δεκαεπτά κανάτια νερό
Μα τα πάγωσε ο θάνατος.
Στους αιώνιους πάγους
Πλέουν κομμάτια της μορφής σου.


Καθώς κλείνω το βιβλίο, στο μυαλό μου μένουν λίγοι στίχοι από το ποίημα «Για μια θέση στην ανυπαρξία»: Σαν πούσι η σκιά του χρόνου/ πάνω στις μέρες.

Χριστίνα Λιναρδάκη 



Ακολουθούν δύο ποιήματα από τη συλλογή:

ΤΑΥΤΙΣΗ ΚΟΡΗΣ ΚΑΙ ΠΕΘΑΜΕΝΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ
Παραφράζοντας τη Μαρία Βοναπάρτη...

Η μαμά μου, λένε όλοι,
Είναι χρόνια νεκρή.

Εγώ όμως ξέρω
Πως είναι κάπου ημιλιπόθυμη μέσα μου,

Μερικά βράδια ξεδιπλώνει μόνη της τα μέλη της
Και με εκλιπαρεί να την αφήσω να πεθάνει.

Θα ‘ναι καλύτερα έτσι και για τις δυο, μου λέει για να με πείσει.

Εγώ όμως, συνεχίζω τον αγώνα κατά της λήθης,
Μεγαλώνοντας τους φόβους της, σαν να’ ταν δικοί μου.


Ο ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΑΠΩΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΕΑΥΤΟΥ (απόσπασμα)

ΙΙ. Ο φόβος να αφήσεις μόνο τον εαυτό σου με τον Θεό
Γιατί είναι Θεός
Και αρχίζει με ερωτήσεις
Μπορεί να ξεκινήσει απλά
Με το πώς βρίσκετε σήμερα τη θερμοκρασία των νερών
    Του ποταμού Neckar
Ζητώντας ίσως μια επιβράβευση για το έργο του..
Κανείς όμως δεν ξέρει πώς τέτοιες κουβέντες εξελίσσονται
Κι αν καμιά φορά φθάσουν
Στον Κάιν που είναι ο αδελφός σου
Κάπως ταράζεσαι κι ας ήξερες την απάντηση
Κι είσαι αυτόματα πότε φονιάς πότε αδιάβαστος μαθητής
Με ένα βάρος στην καρδιά
Που πότε με ένα κερί για τους ζωντανούς
Πότε για τους νεκρούς,
Πας να το απιθώσεις
Σ’ έναν βωμό κρίσεως
Σαν νεογέννητο παρατημένο
Που δεν θα το ‘θελες να μεγαλώσει στα χέρια σου.

Ο καιρός σήμερα στην πόλη μας εκπληκτικός
Ο ουρανός κι η γη
Μοιράζοντας δίκαια το άρωμα της μέρας
Το ποτάμι πλέει
Συμπαρασύροντας
Αλήθειες και ψέματα
Φλογερές ματιές εραστών
Πλην όμως στιγμιαίες,
Φτυσιές αστέγων...
Στις όχθες ξενιτεμένα θαλασσοπούλια κι εγώ.
Μετρώ τη θερμοκρασία των υδάτων,
Τη βρίσκω κανονική
Και πνίγω μέσα μια ιστορία μου.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου