Τετάρτη, 6 Φεβρουαρίου 2019

"Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε" στο θέατρο Τόπος αλλού

Άλλη μια παράσταση που έχει στον πυρήνα της ένα εκπληκτικό έργο του Λουίτζι Πιραντέλλο, αυτήν τη φορά το «Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε». Το έργο, από τα πρώτα που συνέγραψε ο Ιταλός δραματουργός, αφορά την άφιξη σε ένα μικρό, ήσυχο χωριό της ιταλικής επαρχίας τριών επιζώντων από τον σεισμό στην κεντρική Ιταλία: του κ. και της κας Πόντζα και της κας Φρόλα, μητέρας της κας Πόντζα. Οι κάτοικοι του χωριού θορυβούνται όταν συνειδητοποιούν ότι βλέπουν καθημερινά τον κ. Πόντζα και την κα Φρόλα, αλλά ποτέ την κα Πόντζα και, επιπλέον, όταν συνειδητοποιούν ότι ο κ. και η κα Πόντζα μένουν χωριστά από την κα Φρόλα, παρά την τραγική καταστροφή που οι τρεις τους υπέστησαν πρόσφατα, και μάλιστα ότι η κα Πόντζα μένει πάντα κλειδωμένη στο σπίτι, με αποτέλεσμα να μη βλέπει τη μητέρα της ποτέ. Ακολουθεί αναστάτωση: γιατί συμβαίνουν όλα αυτά τα περίεργα πράγματα μ’ αυτούς τους τρεις; Ποιος είναι ο λόγος;

Οι επί τόπου επισκέψεις των περίεργων χωρικών μένουν άπραγες, αφού δεν γίνονται καν δεκτές και οι συζητήσεις και οι φήμες οργιάζουν, ώσπου η κα Φρόλα και ο κ. Πόντζα εμφανίζονται ο ένας μετά τον άλλον, προσφέροντας ο καθένας τις δικές του εξηγήσεις. Η πρώτη υποστηρίζει ότι ο κ. Πόντζα πάσχει από διπολική διαταραχή, την οποία του δημιούργησε το αχαλίνωτο ερωτικό του πάθος για την κόρη της, ενώ ο δεύτερος διατείνεται ότι η κα Φρόλα πάσχει από κατατονική σχιζοφρένεια, που την αναγκάζει να μη δέχεται ότι η κόρη της έχει πεθάνει από 4ετίας και ότι αυτός έχει ξαναπαντρευτεί άλλη γυναίκα. Η κατάσταση διαρκώς περιπλέκεται, καθώς ούτε οι έρευνες στο σημείο όπου έγινε ο σεισμός δεν φέρνουν αποτέλεσμα, μια και τα αρχεία έχουν καταστραφεί – μαζί με οτιδήποτε άλλο.

Το έργο παρουσιάζεται από τον 9μελή θίασο (συν 2 ηθοποιούς σε μαγνητοσκοπημένη προβολή, ένας εκ των οποίων ο Καφετζόπουλος) του θεάτρου «Τόπος αλλού» σε διασκευή του Νίκου Καμτσή – η οποία συνίσταται στη σύνδεση της πλοκής με τη θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, κάτι που προέκυψε από τα προσωπικά ενδιαφέροντα του Καμτσή. Τα σκηνικά είναι από λιτά έως ανύπαρκτα –χωρίς αυτό να ενοχλεί στο ελάχιστο την εξέλιξη του έργου ή να προβληματίζει τον θεατή. Τα ρούχα είναι ρούχα εποχής (ας μην ξεχνάμε ότι το έργο γράφτηκε και πρωτοπαρουσιάστηκε στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου). Η διάρκεια της παράστασης είναι 1 ώρα και 20 λεπτά, χωρίς διάλειμμα.

Ενδιαφέρον στο «Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε», όπως και στο «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Λουίτζι Πιραντέλλο, έχει η έντονη αμφισβήτηση της ύπαρξης αντικειμενικότητας. Όπως σημειώνει ο Θωμάς Τσαλαπάτης στον κατάλογο, «η ρευστοποίηση των βεβαιοτήτων και η αβεβαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης, το ρευστό της ταυτότητας και η αβεβαιότητα του Εγώ διαπερνούν το σύνολο του έργου του Λουίτζι Πιραντέλλο». Μόνο που στο συγκεκριμένο έργο, όλα αυτά υπογραμμίζονται μέχρι την τελευταία σκηνή. Οι δύο αλήθειες που παρουσιάζουν οι δύο χαρακτήρες φαίνονται να ισχύουν ταυτόχρονα, παρά το ότι ουσιαστικά αλληλλοαναιρούνται.

Τελικά, η Αλήθεια διαφεύγει επ’ άπειρον. Και, όπως στις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες, όλοι έχουν ταυτόχρονα δίκιο και άδικο, καθώς πράττουν βάσει δικαίων που τους υπερβαίνουν. Στο «Έτσι είναι αν έτσι νομίζετε», το υποκείμενο ορίζει το τι είναι αυτό που ισχύει. Όμως η ίδια η πραγματικότητα αναδεικνύεται ως προέκταση του υποκειμένου και επομένως ασύμβατη με την όποια ιδέα περί αντικειμενικότητας. Έτσι, ολόκληρο το έργο μετατρέπεται σε ένα σχόλιο για την ανυπαρξία της αλήθειας και τη σχετικότητα των πραγμάτων: κάθε γεγονός εντάσσεται σε πολυάριθμες αλήθειες (όσες και οι παρατηρητές του), με αποτέλεσμα η αντικειμενικότητα να καθίσταται κάτι το φευγαλέο και ανέφικτο.

Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε το 1918 στη Ρώμη. Όπως έγραψε ο Franco Zeffirelli στην Guardian, “Όταν υψώθηκε η αυλαία και εμφανίστηκε ο συγγραφέας μερικοί ζητωκραύγασαν. Μερικοί όμως εκτόξευσαν αισχρότητες εναντίον του. Ένας εξαιρετικά οργισμένος θεατής ξήλωσε μία καρέκλα και την εξακόντισε στη σκηνή. Παρά τρίχα δεν έπεσε στο κεφάλι του Πιραντέλο και προσγειώθηκε στα πόδια του. Εκείνος έσκυψε, τη σήκωσε, κάθισε πάνω της και είπε: “Σας ευχαριστώ πολύ, η μέρα μου ήταν πολύ κουραστική". Τελικά, πράγματι έτσι θα είναι, αν έτσι νομίζουμε.


Χριστίνα Λιναρδάκη


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου