Πέμπτη, 17 Ιανουαρίου 2019

Ποίηση της καρδιάς του χειμώνα απ' όλον τον κόσμο

Η περίοδος του Ιανουαρίου είχε ονομαστεί από την φυλή Lacota Sioux των Ανατολικών Ηνωμένων Πολιτειών "φεγγάρι της κακουχίας", γιατί ήταν μια εποχή δύσκολη, με κρύο και χιόνια, ενώ τα τρόφιμα ολοένα λιγόστευαν. Οι Paiute, μια άλλη μεγάλη φυλή Ινδιάνων που κατοικούσε στην λεκάνη ανάμεσα στα βραχώδη όρη και τη Σιέρα Νεβάδα, περνούσε τις νύχτες αυτής της περιόδου τραγουδώντας το "Τραγούδι του όψιμου χειμώνα":

Δυνατά ακούγονται τα τύμπανα του κεραυνού, στις σκεπές των βουνών.
Ω, για καιρό, πολύ
φάγαμε σπόρους τσία
και κρέας αποξηραμένου ελαφιού απ’ το καλοκαιρινό κυνήγι.
Κουραστήκαμε απ’ τις καλύβες
και την μυρουδιά των καπνισμένων ρούχων μας.
Βαρεθήκαμε να λαχταρούμε τον ήλιο
και το γρασίδι των ορέων.


Στην άλλη πλευρά του κόσμου, ο Μπόρις Παστερνάκ (1890-1960), που έζησε τον βαρύ ρωσικό χειμώνα με τους τρομερούς αρκτικούς ανέμους, οι οποίοι έρχονται από τη Σιβηρία φέρνοντας χιονοθύελλες, περιέγραψε αυτήν την εποχή στο περίφημο μυθιστόρημα του "Δόκτωρ Ζιβάγκο", απ' όπου προέρχεται αυτό το ποίημα:

Χιόνιζε και χιόνιζε, παντού σ’ όλον τον κόσμο,
Χιόνι σκέπασε την οικουμένη.
Ένα κερί καιγόταν πάνω στο τραπέζι·
Ένα κερί καιγόταν.

Πίσω στην Αμερική, η Sylvia Plath (1932-1963) έχει δώσει τη δική της νευρωτική εκδοχή γι αυτή την εποχή στο "Walking in winter":

Η αυγή του χειμώνα έχει το χρώμα του μετάλλου,
Τα δέντρα άκαμπτα στη θέση τους σα νεύρα που κάηκαν…


Μια άλλη ματιά προέρχεται απ' τον Wallace Stevens (1879-1955), έναν διακεκριμένο Aμερικανό ποιητή που κέρδισε το βραβείο Πούλιτζερ και είχε στενές σχέσεις τόσο με τον Ernest Hemingway όσο και με τον Robert Frost.  Από το "Thirteen ways of Looking at a Blackbird":

Όλο το απόγευμα ήταν σκοτεινό.
Χιόνιζε
κι ερχόταν κι άλλο χιόνι
το μαυροπούλι κούρνιασε
στο κλωνάρι του κέδρου
.

Ο Jack Kerouac (1922-1969), πάλι, αποτύπωσε μια διαφορετική χειμωνιάτικη εικόνα:

η καρέκλα του καλοκαιριού
παλαντζάρει μόνη της
στην καταιγίδα 


Ο John Greenleaf Whittier (1807- 1892) σημείωσε:

Ούτε σύννεφο πάνω, ούτε γη κάτω
Ένα σύμπαν από ουρανό και χιόνι. 


Στις "Χιονονιφάδες", ο Henry Wadsworth Longfellow (1807-1882), ένας ποιητής του 19ου αιώνα,  απεικόνισε ένα παρόμοιο τοπίο σε μια εποχή που η φύση έπαιζε πολύ μεγαλύτερο ρόλο στη ζωή και το έργο των δημιουργών:

Από τα στήθη του ανέμου,
Από τις πτυχές των ρούχων της που σαλεύουν,
Πάνω απ’ τα γυμνά καφετιά δάση,
Πάνω απ’ τα εγκαταλειμμένα χωράφια,
Αθόρυβο κι αργό,
Πέφτει μαλακά το χιόνι. 



Μια ακόμα εδοχή του αμερικανικού χειμωνιάτικου τοπίου δίνει ο Carl Sandberg (1878-1967), ένας σπουδαίος ποιητής με περιπετειώδες παρελθόν, στην "Ομίχλη":

Η ομίχλη έρχεται
με βήμα μικρής γάτας.
Στέκεται σε σιωπηλούς μηρούς
κοιτάζοντας
πάνω απ’ το λιμάνι και την πόλη
κι έπειτα προχωρά.


Η ομίχλη βέβαια είναι τα σήμα κατατεθέν της Αγγλίας κι έτσι μεταφερόμαστε στην Ευρώπη, για να βρούμε τον Paul Brown, έναν σύγχρονο Βρετανό δημιουργό να την απαθανατίζει με τον δικό του τρόπο:

Ντυμένα μες την πάχνη,
Τα σκελετωμένα δέντρα διαγράφονται πιο κοντινά ·
τόξα σκεπασμένα απ’ την ομίχλη.


Η σύγχρονη Βρετανή ποιήτρια Jessica Macbeth, έχοντας ξεπεράσει έναν βαρύ χειμώνα και την ασθένεια που απείλησε τη ζωή της, συνέθεσε την "Πνευμονία":

Το τέλος του καλοκαιριού
ήρθε με πάταγο,
κι ο χειμώνας ήταν πιο κρύος,
πιο κρύος και πιο βαθύς,
απ’ ότι ποτέ περίμενα
να είναι. Αυτόν τον χειμώνα
διέσχισα τον πάγο
πάνω από βαθιά νερά. Μπορούσα
να νιώσω καθαρά το απύθμενο σκοτάδι
κάτω απ τα πόδια μου, και το λεπτό στρώμα
του εύθραυστου πάγου που με κρατούσε στην επιφάνεια. Τώρα
καθώς φτάνω στην ακτή μακριά
κι η άνοιξη πλησιάζει, κοιτάζω πίσω
πάνω απ τον ώμο μου, και βλέπω
τον πάγο πάνω στον οποίο τόσο πρόσφατα
τόσο σίγουρα πάτησα, να θρυμματίζεται
στα πιο λεπτά
κομμάτια, και το αδηφάγο νερό
να τα καταπίνει. Παίρνω
μια βαθιά ανάσα, στρέφω το πρόσωπο
κατά την ακτή κι ελπίζω
ότι θα μπορέσω να σκαρφαλώσω στην όχθη.


Στην άπω Ανατολή, ο Κινέζος ποιητής Μπάι Τζουγί (772- 846), καλλιεργημένος αξιωματούχος που επηρέασε τόσο την κινεζική όσο και τη γιαπωνέζικη ποίηση, έγραψε το "Νυχτερινό χιόνι", βασισμένος στην προσωπική του εμπειρία:

Tο μαξιλάρι και το σκέπασμα μου κρύα έμεινα έκπληκτος ,
Βλέπω τώρα ξανά το παράθυρο φωτεινό.
Βαθειά μέσα στη νύχτα, το ξέρω το χιόνι βαρύ,
Ακούω κάπου- κάπου τον ήχο των μπαμπού που σπάνε.


Και μια και πήγαμε στην Ανατολή, δεν μπορούμε να μην αναφερθούμε στα χαϊκού, έστω και τα γραμμένα από Δυτικούς. Η πιο σύγχρονη γενιά ποιητών εμπνεύστηκε, όπως ήταν φυσικό, από το χειμωνιάτικο τοπίο. Παρατίθενται τρία χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τον Michael Garofalο, έναν Καναδό ποιητή του οποίου τα γραπτά αναφέρονται συχνότατα στο φυσικό τοπίο, την Bethan Williams, μια ποιήτρια που δραστηριοποιείται περισσότερο στο διαδίκτυο, και τον Lenard D. Moore, έναν ιδιαίτερα ταλαντούχο σύγχρονο ποιητή με ειδίκευση στα χαϊκού:

Τρέμοντας-
τα γκρίζα σύννεφα σκοτεινιάζουν
χιόνι των βουνών.



Στέκομαι σε μια κοιλάδα,
με την ομίχλη να έρχεται,
Καρποί μεγαλώνουν πάνω στους θάμνους του ιξού.
Κοκκινολαίμηδες κρύβονται σε σπηλιές μέσα στα δέντρα.
Θα μπορούσα να μείνω εδώ πέρα, αν γινόταν.


Αφέγγαρη νύχτα του χειμώνα –
ένα κύμα ομίχλης που ανεβαίνει
κρύβει πέρα μακριά τα πεύκα.




Για το τέλος μερικά ωραία, χειμωνιάτικα χαϊκού από την ιστοσελίδα "Lessons in Haiku":

αρκτική νύχτα-
τα φώτα του βορά χορεύουν
μέσα στη λίμνη


Jerard Krebs


λευκή νύχτα
ο βόρειος άνεμος αναταράζει
τα σκοτεινά νερά του φιόρδ


Timothy Murphy


φεγγάρι του κυνηγού-
προδίδει το ελάφι
το φρέσκο χιόνι


Kate Alsbury


παγωμένος καταρράκτης
οι φλέβες του χειμώνα
αποκαλύπτονται


Daniel Birnbaum


δρομολόγιο στο κέντρο
μέσα απ’ τις νιφάδες του χιονιού
η απαλή λάμψη των φώτων του φρένου


Joshua Gage


ένα ασθενοφόρο
με την ταχύτητα του φωτός
άστρα του χειμώνα


David Jacobs


Απόστολος Σπυράκης



Πηγές:
1. http://www.gardendigest.com/monjan.htm
2. https://sites.google.com/site/worldhaikureview2/whr-archives/lessons
3. https://www.poemhunter.com/poems/january/
4. https://www.poets.org/
5. http://www.dharma-haven.org/jesa/winter.html
6. https://www.poetryfoundation.org/poems/44649/snow-flakes

Σημ.: Διαβάστε και για τον χειμώνα στη νεοελληνική ποίηση.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου