Παρασκευή, 9 Νοεμβρίου 2018

Ένα εκατομμύριο άστρα - Γιαπωνέζικη ποίηση για το φθινόπωρο


Η ποίηση των Ιαπώνων ήταν πάντα στενά δεμένη με τη φύση σε όλες τις εποχές της. Ειδικά το φθινόπωρο, με την ιδιαίτερη πολύχρωμη φυσιογνωμία του, αποτέλεσε αφορμή για αμέτρητα ποιήματα που υμνούν αυτήν την ξεχωριστή, μελαγχολική περίοδο του χρόνου. Τα "Κόκκινα φύλλα", ένα παραδοσιακό τραγούδι, περιγράφει την ιαπωνική ύπαιθρο αυτή την εποχή: 

Χρώματα του φθινοπώρου φωτισμένα απ’ το
ηλιοβασίλεμα,
Χρώματα σκούρα και χλωμά,
Τα πεύκα ένα μοτίβο από κιμονό, σφενδάμια κι
οξιές
Στολίζουν τη βάση του βουνού.

Στον χείμαρρο της κοιλάδας, φύλλα φθινοπωρινά
Σωροί και σκόρπια τρέμουν στα κύματα,
Αποχρώσεις όλων των ειδών σε κίτρινο και κόκκινο
Φτιάχνουν ένα υφαντό χρυσοκέντητο πάνω στην επιφάνεια
του νερού.


Ο μεγάλος ποιητής Μπασό (Matsuo Basho 1644-1694), διεθνώς διάσημος ποιητής της Ιαπωνίας που ειδικεύτηκε στην φόρμα του χαϊκού. Το χαϊκού είναι συνδεδεμένο με τις εποχές του χρόνου και γι’ αυτό περιέχει λέξεις που υποδεικνύουν την εποχή: τα λεγόμενα κίγκο. Ξεχωρίσαμε οκτώ τέτοια χαϊκού του Μπασό για το φθινόπωρο, τα οποία παραθέτουμε σε χαλαρή απόδοση:

αρχή φθινοπώρου
η θάλασσα και τα χωράφια ρυζιού
όλα πράσινα

το φεγγάρι τόσο καθαρό
ένας περιπλανώμενος μοναχός το κουβαλά
κατά μήκος της άμμου

γεμάτο φθινοπωρινό φεγγάρι
στην πύλη μου έρχεται ανεβαίνοντας
η κορυφή της παλίρροιας

αέρας φθινοπώρου
στο κοιμητήριο του Ίσε
ακόμα πιο μοναχικός

φθινοπωρινός αέρας
οι πυκνοί θάμνοι στο χωράφι
παλιοί σταθμοί των συνόρων

όλη τη νύχτα
φθινοπωρινοί άνεμοι ακούγονταν
πίσω απ' τα βουνά

ιπτάμενες πέτρες
απ’ το ηφαίστειο της Ασάμα
φθινοπωρινή θύελλα

στη χούφτα μου
θα αναλυθεί σε καυτά δάκρυα
ο πάγος του φθινοπώρου


Ο Ίσα (Kobayiashi Issa, 1763-1828,) του οποίου το όνομα σημαίνει κύπελλο τσαγιού, είναι άλλος ένας διάσημος ποιητής και μοναχός τη βουδιστικής θρησκείας. Μερικά δείγματα χαϊκού του, πάλι σε χαλαρή απόδοση:

άγρια άνθη
όλα όσα λέμε
φθινοπωρινός αέρας

κόκκινα φύλλα του βουνού
ο ήλιος που δύει
επιστρέφει στον ουρανό

φθινοπωρινός αέρας
η σκιά του βουνού
τρέμει μπροστά του.


Στον αυτοκράτορα Tenji αποδίδεται το παρακάτω ποίημα από μια περίφημη ανθολογία του 1235 (Εκατό στίχοι από εκατό ανθρώπους). Στην πραγματικότητα πρόκειται για κάποιο λαϊκό τραγούδι γραμμένο στη φόρμα των τάνκα (σύντομα ποιήματα των 31 συλλαβών που θεωρούνται προγονικές μορφές του χαϊκού), το οποίο μιλά για την μοναξιά κάποιου αγρότη που δουλεύει σκληρά:

Φθινόπωρο στο χωράφι
στη συγκομιδή, η καλύβα μου ένα
τραχύ στεγασμένο ερημητήριο.
Και τα μανίκια μου,
υγρά απ’ τη δροσιά.


Ο Mashaoka Shiki (1867-1902) είναι ένας από τους ποιητές που αναμόρφωσαν την ποίηση της πατρίδας του, σεβόμενος τον θαυμασμό των κλασικών για τη φύση και τις εποχές της:

Να το σκοτεινό δέντρο
Γυμνωμένο τώρα
Απ’ το φύλλωμα του…
Όμως, ένα εκατομμύριο άστρα.


Ένας από τους αρχαιότερους ποιητές της Ιαπωνίας είναι ο Sugawara no Michizane (845-903), ένας λόγιος με καταπληκτικό ταλέντο που έδωσε τη δική του εκδοχή για το φθινόπωρο:

Το φθινοπωρινό αεράκι δυναμώνει
στην ακτή της Fuciage-
κι αυτά τ’ άσπρα χρυσάνθεμα
είναι λουλούδια; ή όχι;
ή απλά κύματα που σπάνε στην ακτή.

O Otsuyu Nakagaua (1675 -1739) ένας έμπορος ξυλείας, μαθητής του Μπασό που συμμεριζόταν τον θαυμασμό του δασκάλου του για τη φύση και τις εικόνες της, έγραψε για το φθινόπωρο:

Το φθινόπωρο προελαύνει: ακόμα και τα σκιάχτρα φορούν νεκρά φύλλα.



Κείμενο-μεταφράσεις:
Απόστολος Σπυράκης 



Πηγές :

1.http://haikuguy.com/issa
2. https://personal.carthage.edu/jlochtefeld/buddhism/bashohaiku.html
3. http://www.followtheblueflute.com/2011/10/japanese-poem-autumn-in-field-in- tanka.html
4.https://nippaku.wordpress.com/2016/04/20/japanese-poetry-and-nature/
5. http://www.gardendigest.com/autumn.htm

1 σχόλιο: