Παρασκευή, 30 Νοεμβρίου 2018

Πλάι στον Δούναβη - Η παραδοσιακή ποίηση της Ουγγαρίας στο έργο του Μπέλα Μπάρτοκ

Στις αρχές το εικοστού αιώνα, ο μεγάλος Ούγγρος συνθέτης Μπέλα Μπάρτοκ αφιέρωσε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην καταγραφή και μελέτη των παραδοσιακών τραγουδιών της πατρίδας του,  ανακαλύπτοντας έναν τρομερό πλούτο, μουσικό και στιχουργικό, που αγνοούνταν μέχρι τότε. Οι περιοχές άνω και κάτω του Δούναβη, με τα βουνά, τα δάση, τα χωράφια και τα παλάτια των πλουσίων πριγκίπων, ήταν χώροι εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς που ήταν επόμενο να εμπνεύσουν τους κατοίκους όπως φαίνεται στα παρακάτω τραγούδια:

1.
Πλάι στον Δούναβη υπάρχει ένα μύλος, 
που αλέθει σε κομμάτια τις στεναχώριες, χέι χα!
Έχω πολλές στενοχώριες,
θα τις πάω εκεί πέρα λοιπόν ν’ αλεστούν, χέι χα!
Άρρωστη γυναίκα κουρασμένο παλικάρι ·
παίξε ένα τραγούδι για μένα γύφτο, χέι χα!
Περίμενε λίγο να γεμίσω την κοιλιά μου,
ύστερα θα σου παίξω έναν ζωηρό χορό, χέι χα!


2.
Η μέρα του Αγίου Δημητρίου πλησιάζει ,
Όταν φτιάχνουν τους λογαριασμούς των κοπαδιών,
Έχει δυο νεαρές γελάδες,
Φορούν από ένα κουδούνι,
Τις οδηγεί κάτω στην κοιλάδα.


3.
Το ανοιξιάτικο όργωμα ήταν πάντα η δουλειά μου,
Το θέρισμα του χόρτου στους κήπους και τα χωράφια,
Τώρα το βόδι μου στη θέση του, το άλογο μου σελωμένο,
Το μαστίγιο μου έτοιμο, το χαλινάρι στα χέρια μου.


Σε αντίθεση με όσα υποστήριζε ο συμπατριώτης του, Φραντς Λιστ, ο Μπέλα Μπάρτοκ πείστηκε από τις έρευνές του ότι η ουγγρική παραδοσιακή μουσική δεν προέρχονταν μόνο από τις μελωδίες των τσιγγάνων, αλλά είχε ενσωματώσει και πολλές άλλες επιρροές. Τα τραγούδια που συνέλεξε εκφράζουν όλες τις πλευρές της ζωής και φυσικά την αγάπη:

1.
Έι, γλυκιά μου μάνα, έναν ουσάρο αγαπώ, 
Έχει το μαντήλι μου στην τσέπη του,
Αν δεν ήταν τ’ όνομα μου γραμμένο πάνω του,
Έι! Δεν θα στενοχωριόταν η καρδιά μου.


2.
Τόση θλίψη έχει λυγίσει
την καρδιά μου στον ουρανό.
Μια φορά ακόμα αν λυγίσει,
θα σπάσει στα δυο.


3.
Μαύρη η γη, άσπρο το μαντήλι μου.
Ο αγαπημένος μου μ’ εγκατέλειψε.
Μ' άφησε δίχως να χύσει ένα δάκρυ.
Η καρδιά μου το ξέρει ότι θα πεθάνω γρήγορα.


Ο Μπέλα Μπάρτοκ ταξίδεψε κι έζησε πολύν καιρό τόσο στην Ουγγαρία όσο και στις γειτονικές χώρες προκειμένου να μελετήσει όλο το μουσικό και λογοτεχνικό πλαίσιο,  που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο πέρασε στις παραδοσιακές μελωδίες των Μαγυάρων. Τα ευρήματα που κατέγραψε προέρχονταν από την Τρανσυλβανία, την Σλοβακία, την Σερβία και την Κροατία, την Ρουμανία και την Τουρκία. Η φτώχεια των κατοίκων της προβιομηχανικής εποχής, αλλά και οι κίνδυνοι από τους ληστές που λυμαίνονταν την ύπαιθρο, είναι έκδηλες σε κάποια αποσπάσματα :

1.
Ήλιε, ώ ήλιε λάμψε μ’ όλη σου τη λαμπρότητα,
Δίχως την υγρασία που σε τυλίγει.
Aχ, εσείς τα τρία ορφανά,
που πάτε;
Ξεκινούμε μακρύ ταξίδι
να βρούμε δουλειά σαν υπηρέτες.


2.
Η μαύρη γη κουβαλά καλή σοδειά καλαμποκιού,
Το σκοτεινό δάσος τρέφει τον παράνομο,
Το σκοτεινό δάσος είναι το σπίτι του…

3.
Κουδουνίζουν τα μπρούτζινα σπιρούνια εκεί πέρα,
Καθώς μαρκάρουν οι μαυροκέφαλοι μπάσταρδοι,
Σφραγίζουν, σφραγίζουν όλη την ώρα,
Ακόμα κι έγκυες γυναίκες.


4.
Θεέ μου, Θεέ, μου άσε τα νερά να πλημμυρίσουν,
Για να με φέρουν στην πόρτα του πατέρα μου,
Στην πόρτα του πατέρα, στο τραπέζι της μάνας μου.
Άσε να μάθουν επιτέλους για τον άντρα που μου δώσανε.

Ένας επηρμένος στρατιώτης,
Ένας αρχιληστής των βουνών,
Που και τώρα ακόμα βρίσκεται μακριά κλέβοντας,
Φυλακίζοντας, σκοτώνοντας,
Για μια δεκάρα, θα χύσει αίμα χωρίς να το σκεφτεί.


Η Ουγγαρία εκείνης της εποχής ήταν μέρος μιας πανίσχυρης αυτοκρατορίας που είχε εμπλακεί σ’ έναν αιματηρό πόλεμο. Επόμενο ήταν λοιπόν τα παραδοσιακά τραγούδια να μιλούν γι' αυτόν:

1.
Γεμίζουν τον μεγάλο δρόμο του δάσους
Παίρνοντας μακριά τους στρατιώτες της Τρανσυλβανίας,
Παίρνοντας τους δύστυχους στρατιώτες,
Φτωχά παιδιά του Szekler.

Τους παίρνουν μακριά σ’ εκείνο το μέρος
Όπου ο δρόμος είναι κόκκινος με αίμα
Απ’ τους άντρες που έκοψε η σφαίρα, το δόρυ,
και το ακονισμένο σπαθί.


2.
Αλίμονο, η καρδιά μου είναι γεμάτη θλίψη όλη την ώρα,
τέλειωσε η λεύτερη ζωή μου.


3.
Αν βγεις έξω απ’ το μεγάλο δάσος,
Μην κοιτάξεις πίσω,
Μήπως σκληρύνει η καρδιά σου
Όταν πατήσει σε ξένο χώμα.


Πέρα όμως από τις πίκρες και τις στενοχώριες, τα πανηγύρια και το πιοτό ήταν πάντα τα καταφύγια των κατοίκων αυτής της υπέροχης περιοχής της Κεντρικής Ευρώπης:

1.
Το κρασί δεν είναι γλυκό:
Εφτά Κρόυτσερ η τιμή του,
Έλα, αγάπη μου, φέρε μια κούπα,
θα πω ένα μικρό τραγούδι,
κι έπειτα θα φύγω.


2.
Καλαμάτζκο είναι τ’ όνομα του,
Χοροπηδά σαν το διάβολο,
Ψηλά, και κουνά τα πόδια του,
Ούτε που λυπάται τους τένοντές του.


Απόστολος Σπυράκης




Πηγές:
1. https://dspace.lib.uom.gr/bitstream/2159/10908/1/KentempozidouPE2008.pdf
2. https://www.pianostreet.com/smf/index.php?topic=10820.0
3. https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/handle/2152/2807/leed79486.pdf?sequence=2&isAllowed=y
4. https://www.harvardsquarelibrary.org/
5. https://old.upm.ro/ldmd/LDMD-02/Hst/Hst%2002%2004.pdf

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου