Παρασκευή, 19 Οκτωβρίου 2018

Η πνοή του Ζέφυρου - Νανουρίσματα απ' όλον τον κόσμο

Η γέννηση ενός παιδιού σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης ήταν πάντα μια υπόθεση πολύ σοβαρή για την μητέρα του, ήταν μια πηγή χαράς. Όμως σε πολλές περιπτώσεις έφερνε μαζί του δυσκολίες και προβλήματα, καθώς οι γυναίκες καλούνταν να αφιερώσουν τη ζωή τους στο νεογέννητο που απαιτούσε την ολοκληρωτική προσοχή τους. Τα νανουρίσματα που χρησιμοποιούνταν σε κάθε τόπο, για να αποκοιμίσουν και να ησυχάσουν τα μωρά, αντικατοπτρίζουν την εποχή και τον περίγυρό τους. Σ’ ένα από τα παλιότερα παραδείγματα που έχουμε, στο Κελτικό Dinogad’s Smock, το οποίο προέρχεται από τον πρώιμο Μεσαίωνα, η μητέρα προσπαθεί να κοιμίσει το παιδί της με αφηγήσεις κυνηγιού, καθώς στην Ευρώπη αφθονούσαν τότε τα θηράματα:

To πουκάμισο του Dinogad είναι πολύχρωμο, γεμάτο στίγματα,
Φτιαγμένο από δέρματα νυφίτσας.
Σφύρα! Σφύρα! Σφύριξε !
Φωνάζουμε, φωνάζουν μαζί κι οι οχτώ υπηρέτες.
Όταν ο πατέρας σου βγήκε να κυνηγήσει –
Ένα ακόντιο στον ώμο, ένα σπαθί στο χέρι του –
Πρόσταξε τα ζωηρά σκυλί του,
Γκιφ! Γκαφ! Πιάστε! Πιάστε! Πάρτε το!
Σκότωσε ψάρια απ’ τη βάρκα του
Σαν το λιοντάρι που σκοτώνει μικρά θηράματα.
Όταν ο πατέρας σου έβγαινε στα βουνά
Ένα ελάφι, ένα ζαρκάδι, έναν αγριόχοιρο θα έφερνε,
Έναν αγριόγαλο γεμάτο στίγματα,
Κι ένα ψάρι απ’ τους καταρράκτες του Derwennydd.
Όπου κι αν σκόπευε το κοντάρι του ο πατέρας σου-
Αγριόχοιροι, αλεπούδες, λύγκες,
Τίποτα δεν ξέφευγε εκτός κι αν είχε φτερά γερά.

Στις αγροτικές κοινωνίες προσδοκούσαν από το ερχομό ενός παιδιού μια βοήθεια στις ατέλειωτες κοπιαστικές εργασίες, κάτι τέτοιο φαίνεται σ’ ένα νανούρισμα απ’ την Μολδαβία:

Πήγαινε να κοιμηθείς μικρό μου,
Όταν ξυπνήσεις θα είσαι
Πια μεγάλο,
Ψηλό σαν συκομουριά
Γερό σαν οξιά,
Θα είσαι δυνατό για να βοηθάς, ας πάμε,
Να φέρουμε νερό στην κουζίνα
Να μαζέψουμε την σοδειά όλο το καλοκαίρι
Ας πάμε με τη μαμά, θα καθαρίσουμε χορτάρια…

Η Ισλανδία, μια χώρα παράξενη με άγρια τοπία, όπως ήταν φυσικό ενέπνευσε ανάλογα νανουρίσματα, όπως αυτό που γράφτηκε ως μέρος ενός θεατρικού έργου και βασίζεται σε μια αληθινή, τραγική ιστορία που μυθοποιήθηκε :

Κοιμήσου μικρή μου αγάπη,
Έξω η βροχή κλαίει.
Η μαμά ξαγρυπνά προσέχοντας τα χρυσά
Παιχνίδια που έχεις φυλαγμένα στο συρτάρι.
Ας μη μείνουμε ξάγρυπνοι όλες τις σκοτεινές νύχτες.

Υπάρχουν πολλά που ξέρει το σκοτάδι,
Το κεφάλι μου είναι βαρύ.
Έχω δει πολλές φορές τη μαύρη άμμο
Να δέρνει τους πράσινους λειμώνες.
Τρίζουν τα φοβερά κομμάτια στον παγετώνα.

Κοιμήσου βαθιά, κοιμήσου καλά,
Καλύτερα αργά να ξυπνήσεις.
Οι κακουχίες θα σου διδάξουν σύντομα,
Καθώς οι μέρες θα γίνονται νύχτες,
Ότι οι άνθρωποι αγαπούν, χάνουν, θρηνούν και κλαίνε.

Ένα ακόμα νανούρισμα από την Ισλανδία που θυμίζει στην αρχή του τα τρομαχτικά παιδικά παραμύθια:

Μικρέ μου φίλε σε νανουρίζω για να ησυχάσεις
Καθώς έξω, ένα πρόσωπο παραμονεύει πίσω απ’ το τζάμι
Όταν τα τρομερά βουνά
Γεμίζουν την καρδιά σου με αγωνία που καίει,
Θα σου παίζω μουσική
Να γαληνέψω το μυαλό σου

Όταν μαίνονται οι σκληρές καταιγίδες
Κι οι σκοτεινές χιονοθύελλες μαζεύονται από πάνω μας,
Πέντε κεριά θα σου ανάψω
Να κρατούν μακριά τις σκιές της χαραυγής του χειμώνα.

Στο Μεξικό πάλι, οι παραδόσεις είναι εντελώς διαφορετικές όπως φαίνεται στο
Lulo que lulo, ένα παιδικό τραγούδι που θυμίζει Ινδιάνικη ποίηση:

Κοιμήσου, κοιμήσου μωρό μου
Τι μεγάλο πόδι που έχεις.

Κάτω απ’ το χώμα
Ζει ένα ποντίκι
Σκότωσέ το, σκότωσε το
Είναι κλέφτης.

Ψηλά στον ουρανό
Ζει ένα τσακάλι
Με μάτια ασημένια,
Και πόδια από υδράργυρο...

Στην Ιαπωνία, τα νεαρά κορίτσια έπρεπε ν’ αφήσουν τα σπίτια των γονιών τους για να δουλέψουν ως παραμάνες σε πλούσιες μητέρες,  αδημονώντας για την ώρα που θα έπαιρναν μια άδεια για να δουν τους δικούς τους. Σ' αυτό το νανούρισμα μιλά ένα τέτοιο κορίτσι:

Καθόλου δε μ’ αρέσει αυτή η δουλειά,
το μωρό κλαίει κι έξω χιονίζει
απόψε.

Σαν έρθουν οι γιορτές, θα πάω πίσω στην
πατρίδα μου.
Αλλά δεν έχω όμορφο φόρεμα και παπούτσια
να φορέσω.

Το μωρό κλαίει συνέχεια και δεν μπορώ να κοιμηθώ
καλά αυτό το βράδυ.
Κοιμήσου μωρό μου κι άσε με να κοιμηθώ ως
αύριο το πρωί .

Σήμερα, πηγαίνω στο σπίτι μου πέρα απ’ τα
βουνά.
Μπορώ να δω το ταπεινό σπίτι των γονιών μου
εκεί πέρα.
Μπορώ να δω το ταπεινό σπίτι των γονιών μου
εκεί πέρα.

Σε χώρες φτωχές,  όπως η Περσία, τα παιδιά αποτελούσαν συχνά ένα βάρος, καθώς η μητέρα τους έπρεπε να ξεχάσει την δικιά της ζωή ειδικά όταν έχανε τον σύντροφό της:

Ένα λουλούδι χάθηκε κι απόμεινε το αγκάθι
Όλο το βάρος σ’ εμένα απόμεινε
Ένα μωρό έμεινε για μένα
Το μνημόσυνο του συντρόφου μου.

Όταν πάλι τα νεογέννητα έπρεπε να ακολουθήσουν κάποιο καραβάνι στις ερήμους της Μέσης Ανατολής, οι κίνδυνοι παραμόνευαν σε κάθε βήμα:

Μικρό μου! Ώσπου να φυσήξει το αεράκι της αυγής
θα σε κοιμίσω.
Μωρό μου! Ας ζήσεις, ας ζήσει κι ο πατέρας σου,
στο ταξίδι,
Μωρό μου! Ο πατέρας σου ταξιδεύει,
φοβάμαι το ταξίδι.
Όπως το πέταλο φοβάμαι την πνοή του ζέφυρου.
Σ όποιον έρθει και μου φέρει καλά νέα,
δίνω τη μισή ζωή μου.
Μωρό μου! Είσαι όλος ο κόσμος μου!
Ας ζήσεις, ας ζήσει κι πατέρας σου στο ταξίδι
Μωρό μου! Γιέ μου! Ψυχή μου !

Η Ιρλανδία ήταν πάντα μια χώρα που έβγαζε ποιητές και δεν θα μπορούσε να λείπει από μια τέτοια συλλογή. Ένα νανούρισμα όμορφο που έχει να κάνει με κάποιο κάστρο απ’ αυτά που συναντά κανείς να ορθώνονται μέσα στην πρασινάδα της ιρλανδικής υπαίθρου:

Θρηνούν οι αέρηδες του Οκτωβρίου
Γύρω απ’ το κάστρο του Dromore
Όμως στους ψηλούς διαδρόμους τoυ γαλήνη επικρατεί,
Αγαπημένε μου θησαυρέ.
Αν και τα φύλλα του φθινοπώρου ίσως μαραθούν και πεθάνουν
Είσαι ένα μπουμπούκι της άνοιξης.

Ας μην πλησιάσει κανένα κακό
Σ’ εμένα και το αδύναμο μωρό μου
Aς μείνουν μακριά τα τρομερά πνεύματα τoυ Μαύρου Νερού,
Τ’ άγρια ξωτικά της Clan Eoen
Κι η Παρθένος Μαρία ας ελεήσει με την ουράνια χάρη της
Εμένα και το μικρό μου.

Ξεκουράσου για να μεγαλώσεις αχτίνα της ελπίδας μου
Στον κήπο του Dromore
Όλη η φροντίδα για σένα μικρό αετόπουλο
Ώσπου τα φτερά ψηλά να σε σηκώσουν
Λίγη ξεκούραση κι έπειτα
Όλη η δουλειά του κόσμου μπροστά σου.


Απόστολος Σπυράκης




Πηγές :
3.    https://nicoleevelina.com/2013/10/07/dinogads-smock-an-ancient-celtic-cradle-song/


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου