Δευτέρα, 15 Οκτωβρίου 2018

"Μικρές καταιγίδες" της Βικτωρίας Γεροντάσιου

Διάβασα τη συλλογή της κας Γεροντάσιου πιο πολύ από περιέργεια. Η ποιήτρια έχει ακολουθήσει την ίδια πορεία με μένα, απλώς αντίστροφα: σπούδασε πρώτα Επικοινωνία & ΜΜΕ και μετά έκανε μεταπτυχιακό στη «Λογοτεχνία και τέχνη» στη Γαλλία, όπου ζει μέχρι σήμερα. Δεν ξέρω αν είναι το είδος των σπουδών που διασφαλίζει την επιτυχία ή αν είναι ο χαρακτήρας του ανθρώπου που επιλέγει τις συγκεκριμένες σπουδές, πάντως ο συνδυασμός βοηθάει αποδεδειγμένα τη σκέψη και επιτρέπει την πρόσδοση στη λογοτεχνία ενός διαφορετικού, πολύ μεγαλύτερου βάθους.

Αλλά ας επιστρέψουμε στη συλλογή: αποτελείται από 49 «Καταιγίδες» και μερικά εμβόλιμα ποιήματα με τίτλους όπως «Κύματα απ΄αλλού», «Οκτώβριος», «Σύντομο αντίο». Ο τίτλος, Μικρές καταιγίδες, είναι απολύτως εύστοχος, καθώς τα ποιήματα είναι χωρίς εξαιρέσεις μικρά, δηλαδή ολιγόστιχα, κι όχι μόνο αυτό: είναι απολύτως αφαιρετικά. Ο ποιητικός λόγος της Γεροντάσιου είναι ελλειπτικός από πλευράς λέξεων και αποφθεγματικός από πλευράς περιεχομένου. Πρόκειται για έναν τρόπο διαπραγμάτευσης εντελώς δικό της. Παρά την ελλειπτικότητα, ωστόσο, η ποιήτρια καταφέρνει να δημιουργεί μικρές εσοχές στα ποιήματά της, μέσα στις οποίες οι στιγμές ή οι έννοιες αναλύονται με σημαντική ευκρίνεια:

Χθες Σάββατο, παντρεύτηκαν
Σφίγγες του μυστικού κορμού
Γενναιόδωρα τραγούδια[...]
Θυμάμαι
Το πεύκο έσφυζε ζωή
Αυτή τη θολή μυσταγωγία
(«Καταιγίδα 2»)

Στους τελευταίους δύο στίχους δημιουργεί η ποιήτρια τον χώρο για να γίνει ένα σχόλιο για τη ζωή, το οποίο στη συνέχεια συνδέεται με τον αρχικό στίχο (γάμος-μυσταγωγία). Και αλλού:

Λεκιασμένο νερό
Η σιωπή
Ένα ξεγυμνωμένο βουνό
Κι η ελπίδα αγριεύει
Μεταμορφώνεται
Σε ντροπή
Σε ακούει
(«Καταιγίδα 16»)

Υπάρχουν βέβαια ποιήματα (λιγοστά ωστόσο), όπου η ελλειπτικότητα του λόγου δημιουργεί προβλήματα:

Ήρεμα σκορπίζεται
Σε κινούμενη γη
Ψαράς του δύσκολου ορίζοντα
Δουλεύοντας με τη νύχτα
Γελαστά λόγια
Κόντρα στο ρεύμα
Δεν θα ξαναπεινάσει
(«Καταιγίδα 11»)

Το υποκείμενο του τελευταίου στίχου είναι ο ψαράς του δύσκολου ορίζοντα, όμως έχουν μεσολαβήσει τρεις στίχοι και πολλά νοήματα και αυτό δεν γίνεται άμεσα αντιληπτό, με αποτέλεσμα ο στίχος αυτός να μοιάζει να "κλωτσάει".

Τα ρήματα, επιλεγμένα και χρησιμοποιούμενα με φειδώ, κατέχουν καίριες θέσεις μέσα στα ποιήματα: δημιουργούν κλιμακώσεις για να οδηγήσουν αμέσως μετά σε μια απόλυση, όπως στα κλασικά δραματικά έργα:

Ξυπόλυτο παιχνίδι
Στο ταξίδι μένει
Άυπνο
Ο αέρας λύνει τα μάγια
Τρυφερό χνούδι
Φρέσκο κορμί [...]
Ζωηρή γέννα
Πάνω σε σγουρά μαλλιά
Ξεκουράζεται
(«Καταιγίδα 1»)

Η εικόνα και η αίσθηση του τοκετού παρουσιάζονται ανάγλυφες σε αυτό το ποίημα, από το οποίο παρέλειψα τρεις μόνο στίχους. Δείτε την αντίθεση: ζωηρή γέννα – ξεκουράζεται και την αίσθηση που δημιουργεί. Αλλού, το παιχνίδι των αντιθέσεων αφήνεται να πάρει τα ηνία και τότε οι αντιθέσεις δομούνται προσεκτικά:

Μια πέτρα μοναχικού ανθού
Σαν μακρινό, χαμηλόφωνο βλέμμα
Που η ησυχία ξεσήκωνε
Κι η ακινησία δυνάμωνε
(«Καταιγίδα 5»)

Χαρακτηριστικό των ποιημάτων είναι η αξιοθαύμαστη ισορροπία που όμως δεν εμποδίζει την αυτονομία, καθώς κάποιοι στίχοι θα μπορούσαν να σταθούν μόνοι, σαν άμετρα χαϊκού:

Φυλακή
Στην καρδιά ενός κέδρου
Παγωμένα αγκάθια
(«Καταιγίδα 3»)

Αποκοιμάται ο ποταμός
Εκτός εποχής
Οι γραμμές λιώνουν
(«Καταιγίδα 6»)

Όταν ανθίζει
Σοφή θλίψει
Πεθαίνει νωρίς
(«Καταιγίδα 30»)

Σημαντικά χαρακτηριστικά της ποίησης της Γεροντάσιου είναι η τρυφερότητα και η υπέροχη λιτότητα, στην οποία ήδη αναφέρθηκα εμμέσως, όταν μίλησα για τον ελλειπτικό της λόγο:

Μια κρυστάλλινη πτήση
Στην πρωινή ταχύτητα[...]
Ένα θαμπό τοπίο, ο κεραυνός
Νοσταλγική βροχή
Μέσ’ απ’ το τζάμι, λιώνει
Ένας χαμένος πελαργός
(«Καταιγίδα 17»)

Κάποτε, αυτή η λιτότητα και η ελλειπτικότητα επιτρέπουν στα ποιήματα να γίνονται λούπες που διαβάζονται κυκλικά, με τους στίχους να έχουν βρεθεί τυχαία στη θέση που βρίσκονται:

ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΜΟΡΓΟΣ

Κρυψώνα, μια ζωγραφιά
Στους βράχους
Βυθισμένες σκέψεις
Νανούρισμα του καλοκαιριού
Η ασημένια της χαρά
Μια λάμψη
Μεταξένιο στολίδι
Κάτω απ’ τον άνεμο
Ωκεανός γινόταν
Όταν η σελήνη έσβηνε,
Απ’ όλες τις εποχές
Προτιμούσε την κίτρινη

Πρόκειται τελικά για μια ποίηση που παραπέμπει στην έννοια του ζεν και που παράγει γαλήνη κατά την ανάγνωσή της:

Κάτω απ’ το φως η ευτυχία τρέχει,
Μια κερασιά στα σύννεφα
Η γέφυρα
Που ανηφορίζει ανάμεσα
(«Καταιγίδα 27»)

Αυτή η αίσθηση παραμένει, ακόμη κι όταν οι στίχοι παραπέμπουν σε κάτι αρνητικό:

Το δέρμα κρύο
Και το πρωί
Ένα τετράγωνο χαμένο
Μες στον κυκλώνα που σβήνει
(«Καταιγίδα 37»)

Καταλάβατε ίσως ότι έχω γίνει φαν της συγκεκριμένης ποιήτριας – και όχι άδικα! Για το τέλος, παραθέτω δύο ποιήματα ολόκληρα, από τα πάρα πολλά που ξεχώρισα:

ΚΥΜΑΤΑ ΑΠ’ ΑΛΛΟΥ

Στην αντίπερα όχθη
Το χώμα
Επιπλέει το πέλαγος
Στάζει το δελφίνι
Στο κάποτε ζωντανό μπλε
Στον αφρό το γέλιο
Ένα κύμα βαθύ


ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ 47

Ζεστά μαζί
Κάθε γη που γυρίζει
Ένα πέταλο στο άπειρο
Η κυριακάτικη ευωδιά της
Γδαρμένος πρίγκιπας, ο χρόνος
Μεταξύ μας
Πολύχρωμα εξατμίζεται
Τριαντάφυλλο


Χριστίνα Λιναρδάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου