Δευτέρα, 17 Σεπτεμβρίου 2018

Black out poetry

Συνήθως τα ιστολόγια είναι προσωπικές υποθέσεις. Είναι μορφές ηλεκτρονικών ημερολογίων, όπου ένας άνθρωπος γράφει γι' αυτά που τον απασχολούν ή τον ενδιαφέρουν. Το στίγμαΛόγου όμως ξεκίνησε από την αρχή ως συλλογικό στοίχημα. Ως τόπος συνάντησης ανθρώπων με παρόμοιες ιδέες, με ποιητικό εξοπλισμό, με διάθεση για ανάγνωση βιβλίων και με το θάρρος της γνώμης τους. Και, έτσι πορεύεται μέχρι σήμερα.

Ωστόσο σε αυτήν την πρώτη ανάρτηση μετά το καλοκαίρι, θα γράψω για μια προσωπική εμπειρία. Πρόκειται για μια έκθεση ποίησης (κάτι που δεν φανταζόμουν ότι μπορούσε να υπάρξει), την οποία επισκέφθηκα στη διάρκεια των διακοπών μου στην Ιεράπετρα της Κρήτης. Η έκθεση είχε τίτλο Έκθεση οπτικής ποίησης - Black out poetry και αποτελούνταν από ποιήματα που "έγραψαν" άνθρωποι που βρίσκονται σε προσπάθεια απεξάρτησης από τα ναρκωτικά και είναι μέλη του ΚΕΘΕΑ.

Πιο συγκεκριμένα, το τμήμα εκπαίδευσης του ΚΕΘΕΑ είχε, όπως μου εξήγησαν, την έμπνευση να χρησιμοποιήσει την ιδέα του "μαυρισμένου κειμένου", του κειμένου δηλαδή που έχει λογοκριθεί. Η λογοκρισία με το "μαύρισμα", ουσιαστικά το σβήσιμο λέξεων με μαύρο μαρκαδόρο, είναι διαδεδομένη πρακτική των απολυταρχικών καθεστώτων ανά τον κόσμο και έχει βεβαίως εφαρμοστεί και στην Ελλάδα, στη διάρκεια της Επταετίας.

Στην περίπτωση του ΚΕΘΕΑ, επιλέχθηκαν άρθρα εφημερίδων, τα οποία δόθηκαν στα μέλη. Ζητήθηκε από αυτά να εστιάσουν στις λέξεις που τους άρεσαν και να τις αξιοποιήσουν, δημιουργώντας μια ποιητική σύνθεση, και μετά να σβήσουν όλα τα υπόλοιπα με μαύρο μαρκαδόρο. Στη συνέχεια, έπρεπε να ετοιμάσουν και μια εικαστική δημιουργία που θα συνόδευε τη σύνθεση, εισάγοντας κατ' αυτόν τον τρόπο το έργο στο πεδίο της οπτικής ποίησης.

Το μαύρο χρώμα, όπως γράφει στο δίφυλλο της έκθεσης ο υπεύθυνος εκπαίδευσης του ΚΕΘΕΑ Μάνος Ταμιωλάκης, ταίριαζε με το προσωπικό κάδρο ζωής των ανθρώπων που πήραν μέρος στο project: προέκυψε από τη συναισθηματική "λογοκρισία" που είχαν υποστεί στα χρόνια πριν, αλλά και κατά τη διάρκεια της χρήσης ουσιών. Αυτός ο τρόπος χρήσης του μαύρου, του σκοταδιού υπό μία έννοια, τόνισε το φως των λέξεων με έναν ριζοσπαστικό τρόπο.

Όπως επισημαίνει στο ίδιο δίφυλλο η συντονίστρια της ομάδας Black out, Μαρία Δασκαλάκη, έχοντας αποδομήσει κείμενα που είχαν ήδη δημοσιευθεί, τα μέλη που συμμετείχαν στο project έκαναν ουσιαστικά αέναο το εφήμερο των εφημερίδων.

"Μια ιστορία/ ένα πρόβλημα/ μας βοηθούν/
να μάθουμε/ πόσο γενναίοι είμαστε"
Πώς το έκαναν αυτό; Χρησιμοποιώντας λόγια άλλων (των συντακτών των άρθρων), αποσπασμένα από το οργανικό τους σύνολο (το άρθρο) και συνδυασμένα με έναν τέτοιο αναπάντεχο τρόπο, τα οικειοποιήθηκαν εκ νέου, δημιουργώντας ένα αποτέλεσμα που υπερασπίστηκε σθεναρά το δικαίωμά του να θεωρηθεί έργο λογοτεχνίας. Και το κέρδισε άξια, αν με ρωτάτε. Γιατί οι αρχικές λέξεις μπορεί να μην ήταν δικές τους, όμως ο συνδυασμός τους ήταν και τις βάπτισε στη δική τους φωνή.

Όσο για τους επισκέπτες της έκθεσης που είδαν τα ποιήματα, σίγουρα παρατήρησαν, όπως κι εγώ, ότι επρόκειτο για εκκλήσεις σε βοήθεια, βήματα προς το φως, στενοχώρια για τους οικείους που υπέφεραν, ελπίδα για το αύριο. Το βασικότερο, ήταν ζωντανές, παλλόμενες μαρτυρίες της εσωτερικής διεργασίας ανθρώπων που έχουν πάρει απόφαση να αλλάξουν δρόμο στη ζωή. Με πολλή περισσότερη γενναιότητα και αποφασιστικότητα από τον μέσο άνθρωπο. Κι αυτό από μόνο του είναι σπουδαίο.

Μια τελευταία παρατήρηση: Τα εκπαιδευτικά πλαίσια οφείλουν να οδηγούν τους εκπαιδευόμενους εκεί που θα εκπλήξουν θετικά τον εαυτό τους. Μέσα στην έκπληξη βρίσκονται σπόροι αυτοεκτίμησης, αυτογνωσίας, δημιουργικότητας, χαράς και επικοινωνίας. Και από αυτήν την άποψη, λοιπόν, το project "Black out poetry" του ΚΕΘΕΑ κρίνεται απολύτως επιτυχημένο.

Χριστίνα Λιναρδάκη



Διαβάστε ακόμη:
Πετσίνη, Π. & Χριστόπουλος, Δ. (επιμ.) (2016), Η λογοκρισία στην Ελλάδα, Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ. 

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου