Πέμπτη, 5 Ιουλίου 2018

"Η μελαγχολία της αντίστασης" του Λάσλο Κράσναχορκαϊ

Ο Λάσλο Κράσναχορκαϊ, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους συγγραφείς της Ουγγαρίας, δημιουργεί στη Μελαγχολία της αντίστασης, με το δικό του προσωπικό μεταμοντέρνο στυλ γραφής, ένα σαφώς αλληγορικό και πολλαπλά ερμηνευόμενο μυθιστόρημα.

Η ιστορία ξεκινά τη στιγμή που η κυρία Πφλάουμ με ένα τρένο «έκτακτης ανάγκης» επιστρέφει σπίτι της, σε μια μικρή πόλη της Ουγγαρίας. Ομίχλη και παγωνιά παντού! Μια κατάσταση αναρχίας, χάους, διάλυσης, αλλά και παραίτησης καθηλώνει τους ρυθμούς της πόλης και δημιουργεί ένα έγκλειστο σκηνικό μυστηρίου.

Παντού κυριαρχεί μια ακινησία, κρυσταλλωμένη θαρρείς από το ψύχος, ενώ πλανάται ένας διάχυτος, απροσδιόριστος φόβος πως κάτι κακό θα συμβεί. Ήδη η πόλη μοιάζει ανίσχυρη και ανερμάτιστη, παραδομένη σε περίεργα φαινόμενα που σαν οιωνοί προμηνύουν μια επικείμενη καταστροφή. Η άφιξη στην πόλη ενός μυστηριώδους τσίρκου με μια γιγαντιαία φάλαινα και έναν παράξενο πρίγκιπα επιτείνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση της αγωνίας, καθώς το παράδοξο που έχει ήδη διεισδύσει στην πόλη παραμένει διαρκώς ανερμήνευτο και μπορεί να είναι από ευτράπελο έως ύπουλο και επικίνδυνο.

Αντιμέτωποι με όλα αυτά οι κάτοικοι της πόλης προσπαθούν να αντιδράσουν, ο καθένας με τον τρόπο του. Την εικόνα της πόλης και του τρόπου αντίδρασής της αντικατοπτρίζουν κυρίως τέσσερα πρόσωπα, διαφορετικοί χαρακτήρες, που ο καθένας επιλέγει το δικό του τρόπο αντίστασης στο χάος. Η κυρία Πφλάουμ και ο γιος της Βάλουσκα, ο κύριος και η κυρία Έστερ, ζευγάρι που δεν ζουν μαζί.

Η κυρία Πφλάουμ προσπαθεί να απομονωθεί στην αισιόδοξη γαλήνη του σπιτιού της, επιδιώκοντας αρχικά να παραμείνει ανενεργή στη μικρή προσωπική της όαση ασφαλείας.

Ο Βάλουσκα, ο γιος της, ζει στον όμορφο κόσμο του σύμπαντος, αγνοώντας την ασχήμια που τον περιβάλλει. Η φήμη του ηλίθιου που τον ακολουθεί τον αφήνει ανεπηρέαστο, καθώς ο ίδιος βαθιά δεμένος με τις δυνάμεις του καλού, αδυνατεί να εντοπίσει το κακό στον κόσμο. Μοιάζει να κινείται κάπου ανάμεσα σε ουρανό και γη, βαθιά γοητευμένος από τα υπερκόσμια ενδιαφέροντά του που τα προσεγγίζει με μια μάλλον απλοϊκή διάθεση. Ο κ. Έστερ, που σταδιακά γίνεται όλο και πιο ισχυρός φίλος του Βάλουσκα, βλέπει ολοκάθαρα γύρω του ένα σαθρό αξιακό υπόβαθρο και προσπαθεί κι αυτός να αποδράσει, εν πλήρη συνειδήσει, βρίσκοντας καταφύγιο στο χώρο του σπιτιού του, αναπτύσσοντας μια ιδιαίτερη σχέση με τη μουσική. Ο κ. Έστερ ιδιαίτερα οξύνους και ο Βάλουσκα απλοϊκός και «αγγελικός» αναπτύσσουν μεταξύ τους μια ενδόμυχη συναισθηματική εγγύτητα, που στο τέλος θα τους εμπλέξει και τους δυο στα τεκταινόμενα της πόλης, σε μια καφκική περιπέτεια.

Στον αντίποδα, η σύζυγός του κ. Έστερ ανήκει στους δυνατούς κατοίκους της πόλης και αποφασίζει πρώτη να αντιδράσει, οργανώνοντας μάλιστα το δικό της κίνημα. «Αυλή σκουπισμένη, οικία τακτοποιημένη». Ήδη, το σύνθημά της περί καθαριότητας αφήνει έναν υπαινιγμό περί κάθαρσης, με τις προεκτάσεις που αυτή συνεπάγεται, όταν συνδέεται με κάθε μορφή ολοκληρωτισμού. Είναι πάντα ξεκάθαρη στις επιλογές της. Βιάζεται να αδράξει την ευκαιρία του νέου ρεαλιστικού κόσμου, παρόλο που τα πρώτα δείγματά του μοιάζουν εκφωβιστικά. Γι’ αυτήν το επικείμενο τέλος προαναγγέλει μια νέα αρχή, μια νέα εποχή. Πάντα υπάρχει κάτι καινούριο που προορίζεται για τους δυνατούς, αρκεί κάποιος να πιστέψει σε αυτό και να επιλέξει την ομάδα των ισχυρών.

Tι θα συμβεί άραγε; Όλοι οι ήρωες θα βρεθούν μπλεγμένοι στη δίνη των γεγονότων που θα φέρει τελικά στην πόλη ένα αυταρχικό καθεστώς.

Ποιες δυνάμεις και ποιοι άνθρωποι θα υπερισχύσουν σε χαλεπούς καιρούς; Είναι δυνατόν να επιβιώσουν οι δυνάμεις του καλού στην πραγματική ζωή; Μπορεί ο άνθρωπός να ζει ευτυχισμένος στο δικό του μικρόκοσμο ή η πραγματικότητα κάποιες φορές είναι τόσο σκληρή που διατρυπά με βία τον πυρήνα μιας αγαθής ύπαρξης; Πόσο σχετίζονται οι αξίες μας με τις επιλογές μας; Ποια είναι η σχέση μας με την πραγματικότητα και ποια με το συνάνθρωπο; Πόσο μπορούμε να αντισταθούμε σε έναν κόσμο που έχει μια φυσική ροπή προς το κακό;

Είναι εντέλει η αντίσταση μια πράξη μελαγχολική σε έναν κόσμο γεμάτο αδιέξοδα;

Ένα έργο που φαντάζει δυστοπικό, παραμένει όμως βαθιά ανθρώπινο, με έναν λόγο ποιητικό που σε συνεπαίρνει με το βαθύ μελαγχολικό λυρισμό του. Μυστηριώδες σαν ένα τοπίο ομίχλης, όπου διαρκώς επιθυμείς να δεις ορίζοντα, μα διαρκώς νιώθεις την αίσθηση του ανέφικτου, με σαφείς αλληγορίες για τον τρόπο που τα ολοκληρωτικά συστήματα χειρίζονται τις καταστάσεις, χειραγωγούν τις μάζες, επιλέγουν τους νέους ηγέτες και εκδιώκουν οτιδήποτε φαντάζει ξένο στη δική τους βούληση και ιδεολογία, αλλά παράλληλα και με αλλεπάλληλους υπαινιγμούς στις υπαρξιακές αγωνίες, αναζητήσεις, αυταπάτες αλλά και επιλογές του σύγχρονου ανθρώπου μέσα στην πορεία του κόσμου.

Και όπως επισημαίνει η μεταφράστριά του Ιωάννα Αβραμίδου στο οπισθόφυλλο του βιβλίου «Αντάξιο ενός Κάφκα κι ενός Μπέκετ, ενός Μπέρνχαρτ και ενός Μέλβιλ, το μυθιστόρημα καθηλώνει τον αναγνώστη με τις υπνωτιστικές ποιητικές εικόνες του, τους παραληρηματικούς μονολόγους των ηρώων του και τις μπουρλέσκ καταστάσεις που φέρνουν ένα πικρό μειδίαμα στα χείλη».

Ήλια Λούτα

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου