Πέμπτη, 28 Ιουνίου 2018

"Μεταπλάσματα" της Μαργαρίτας Παπαγεωργίου

Μετά τον Αλίπλοο ουρανό το 2015 η Μαργαρίτα Παπαγεωργίου μας έρχεται στη Θεσσαλονίκη με τα Μεταπλάσματα, τη δεύτερη ποιητική της συλλογή, η οποία έχει τόπο έκδοσης τη Θεσσαλονίκη. Η Μ.Π. γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα και εδώ και μια εικοσαετία ζει στη Χαλκίδα και εργάζεται σαν καθηγήτρια φιλόλογος στη Μέση εκπαίδευση. Η πρώτη της ποιητική συλλογή, ο Αλίπλοος ουρανός, είναι ένα ταξίδι σε «θαλασσεύουσες πολιτείες», όπου μας μεταφέρει από «τα βότσαλα στα βάθη» στον παφλασμό των κυμάτων κι από κει στον ουρανό με τα φτερά ενός γλάρου. Ένα ταξίδι που βλέπουμε «Τη θάλασσα και τον ουρανό να κουβεντιάζουν» με «λόγια ακατάληπτα» και «γραμμικά χαράγματα». Πολύ εύστοχα η Μαρία Λαμπαδαρίου-Πόθου έγραψε για την ποίηση της Μαργαρίτας Παπαγεωργίου: «Ποιητικές εικόνες σαν μικροί φάροι μέσα στην ομίχλη της κοσμικής αμφιβολίας». Η ποίησή της είναι μαζί και συμβολισμοί μιας μεταφοράς ή και αναφοράς των κοσμικών στοιχείων και πλασμάτων σε έννοιες αρχετυπικές, σε μια ποιητική απαρχή των όντων.

Τα Μεταπλάσματα, σε διαφορετικό ύφος, εμπλέκουν την ποίηση με τη φυσική, τα μαθηματικά και άλλες θετικές επιστήμες. Για την ποιήτρια όλες οι εκφάνσεις της ζωής, ο έρωτας, το πάθος, ο θάνατος, ολόκληρη η κοινωνία εμπλέκονται με τη κβαντική θεωρία και τη θεωρία των fractal που, όπως διαβάζουμε στο επίμετρο, αναπαριστούν συναρτήσεις από τα μαθηματικά του χάους.

Οι θεωρίες αυτές γίνονται ποίηση και, με μια δικιά της ξεχωριστή προσέγγιση της πραγματικότητας, η ποιήτρια μας μιλά για τη μετάπλαση ενός κόσμου μετά από αυτόν. Ένα κόσμο, μια καινούργια κοινωνία, με κινητήρια δύναμη την επιθυμία, το «α» όπως το αναφέρει ο Γάλλος ψυχαναλυτής Jacques Marie Émile Lacan από τον οποίο είναι επηρεασμένη η Παπαγεωργίου, όπως η ίδια αναφέρει στο επίμετρο.

Το «μετά» και το κάθε «μετά» μας οδηγεί σε έναν καινούργιο προορισμό, σε μια καινούργια, άγνωστη κατάσταση. Διαβάζοντας συλλαβιστά τον τίτλο, όπως αναγράφεται στο εξώφυλλο, μετα-πλασ-ματ-α και ξεκινώντας από το τέλος έχουμε το «α» της επιθυμίας όπως το ορίζει ο Lacan, το «ματ» τη ματιά, το πώς βλέπεις τον κόσμο, το «πλασ» πως θα πλάσουμε το μέλλον «μετά» από αυτόν εδώ. Γι’ αυτή την ανάγκη να πλάσουμε ένα καινούργιο κόσμο, γράφει η ποιήτρια στο ποίημα «Κυάνωσης»:

Ανάγκη είναι, λέει
Να πλάσω νέες λέξεις
Να εφεύρω τη νέα γραμματική
Το συντακτικό των ονείρων
Να διδάξω στο σχολείο σήμερα
Για να ανακαλύψω την τάξη του αύριο.

Και στο ποίημα « Μεταπλάσματα» μας προτρέπει:

Ελάτε να επαναπροσδιορίσουμε την ανθρωπότητα
τα πειράματα έως τώρα έχουν αποδώσει καρπούς
έστω και διά της εις άτοπον απαγωγής
Η επανεκκίνηση είναι στις ρυθμίσεις λογαριασμού
Αλλιώς το είδος μας δε θα είναι βιώσιμο
ούτε και κανένα χρέος ούτε και καμιά ηθική
Σε νέα είδη ας μεταλλαχθούμε
Για να εξελιχθούμε


Μέσα στη ποίηση της Μαργαρίτας Παπαγεωργίου βλέπουμε λέξεις και έννοιες από διάφορες σύγχρονες επιστήμες, όπως η κβαντική φυσική, αλλά και σύμβολα από το σώμα και τη φύση που συναντώνται αρμονικά και δένουν μεταξύ τους με ένα πρωτόγνωρο τρόπο. Γράφει στο ποίημα «Ιόντα επιθυμίας»:

Δεν αναπνέω σε τροχιά
Πάλλομαι μες στα νερά
Δεν είμαι
προκαθορισμένη γραμμή
αλλά
μορφο
κλασματική διαδρομή
άλλοτε κύμα
άλλοτε σώμα
Αν θες να με βρεις
πρέπει να με δεις
αλλά
εκείνο που οράς
αυτό και θηρεύεις.


Και στο ποίημα «Η γεωμετρία του κογχυλιού στο σώμα σου» μας λέει:

Επιφάνεια
Φυσούσε τις ώρες στους μηρούς σου
χ κλάσμα θαλάσσης
Ξεφεύγει το μέτρημα
Περίμετρος
Έψαχνα τον ιδρώτα στα στήθη σου
360 μοίρες κύματος
Ξαναπράττεις το έγκλημα.


Ένα άλλο στοιχείο της φύσης που έχει έντονη παρουσία στη ποίηση της Μ.Π. είναι το νερό, η ροή του, η θάλασσα. Γράφει στο ποίημα «Ρευστές αποκαλύψεις»:

…τραγουδάω κάθε νύχτα/για εκείνες τις γαλάζιες στιγμές/ που νομίζουμε πως/ χορεύουμε πάνω στα ίδια κύματα/ μιας θάλασσας π’ αλλάζει/ χρώματα ξανά και ξανά/καθώς νέοι θεοί απ’ την αρχή/ δαγκώνουμε μαζί υγρή σοκολάτα
Η ποιήτρια είναι επηρεασμένη από το τόπο που ζει, τη Χαλκίδα, όπου βλέπει καθημερινά τη ροή του νερού να αλλάζει κατεύθυνση από το φαινόμενο της παλίρροιας. Έτσι βλέπει και τη ζωή να κινείται στο νερό, κυνηγώντας το όνειρο που κάπου χάνεται, επιστρέφει και ξαναγυρνά. Και η ποιήτρια, ένα παιδί της παλίρροιας η ίδια, γράφει στο ποίημα «Το υστερόγραφο που δε σου έστειλα»

Εμείς τα παιδιά της παλίρροιας
Δεν μπορούμε να κάνουμε αλλιώς,
Επιστρέφουμε για να φύγουμε
Ξανά και ξανά

Στο ποίημα «Το τρίξιμο του πορθμού» μας λέει:

στο πάνω κάτω των νερών
στο στροβιλισμό των νεφουριών
εγκολπώνεται το όνειρο
ως κύμα που συστέλλεται και διαστέλλεται
για το ξεχείλισμα του
κατά πώς χύνεται η επιθυμία.


Παιδιά της παλίρροιας είναι όμως και οι νέοι άνθρωποι που αναζητούν το αύριο τους με τα δικά τους όνειρα. Και μάνα και δασκάλα, η Παπαγεωργίου ζει αυτό το παλιρροϊκό κυματισμό των παιδιών. Γράφει στο ποίημα «Η αριθμητική είναι γένους θηλυκού» για την κόρη της: «Στο μεθύσι της μάχης και της νίκης/ το σ αγαπώ απόγνωση αναρχική/ παράπλευρη απώλεια το φιλί/ με φόντο το ηλιοβασίλεμα στο νησί».

Και στο ποίημα «Πλωτές τάξεις» (από συνθήματα σε τοίχους σχολείων) γράφει:

«Συνελήφθη μαθητής με μικροποσότητα βιβλίων»
Γκράφιτι στον πίσω τοίχο του σχολείου
Πίσω απ’ την καντίνα κρυφά οι μαθητές κι οι μαθήτριες
«Να κάνεις ό,τι σε κάνει να χαμογελάς»
Με το σάλιο τους στις γόπες που πετούν κρυφά
Στις ρίζες της αγριαπιδιάς που δεσπόζει
Αν και κανείς τους δεν την βλέπει
«Βαριέμαι γαμώτο»


Στίχοι που δείχνουν ότι η Παπαγεωργίου πραγματικά νοιώθει τα παιδιά, τα όνειρά τους, τη διάθεση τους - καλή ή κακή, τη χαρά και τις απογοητεύσεις τους. Είναι κοντά τους είναι όμως και παράλληλα μέσα στην πραγματικότητά τους: «Να κάψουμε και το τελευταίο βιβλίο»/Κάθε πρωί βρίσκουν κι άλλο γκράφιτι (μα πώς ξεπηδούν σα μανιτάρια)».

Για την έννοια της επιθυμίας στην λακανική θεωρία, η Ευαγγελία Κυβέλου, Master of Science της Κλινικής Ψυχολογίας, γράφει ότι η επιθυμία είναι η καρδιά της ανθρώπινης ύπαρξης και το κύριο ενδιαφέρον της ψυχανάλυσης. Ο Lacan διαχωρίζει την επιθυμία από την ανάγκη και το εκφερόμενο αίτημα. Η ανάγκη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την βιολογική υπόσταση του ανθρώπου και μπορεί να ικανοποιηθεί. Το αίτημα που εκφέρει το υποκείμενο έχει διπλή υπόσταση: από τη μια είναι η έκφραση της ανάγκης και από την άλλη είναι πάντα ένα αίτημα για απεριόριστη αγάπη. Κι η Μαργαρίτα Παπαγεωργίου μας λέει στο ποίημα «Ρευστές αποκαλύψεις»:

Είναι γιατί μετά απ’ αυτό
σε αγάπησα
που σου μιλάω και σε
τραγουδάω κάθε νύχτα
για εκείνες τις γαλάζιες στιγμές
που νομίζουμε πως
χορεύουμε πάνω στα ίδια κύματα
μιας θάλασσας π’ αλλάζει
χρώματα ξανά και ξανά
καθώς νέοι θεοί απ’ την αρχή
δαγκώνουμε μαζί υγρή σοκολάτα


Και στο ποίημα "Lettre d' amour" γράφει:

Το πώς σκαλίζουν οι λέξεις σου
τις επιθυμίες των αρτηριών μου

Το πώς επαληθεύουν οι λέξεις σου
τις αρτηρίες των φαντασιώσεών μου

Οι λέξεις μας οργασμός
κι η θάλασσα εντός
αλλά το πέλαγος μεγάλο
Από ποια μεριά κολυμπώ;


Στίχοι που μας αποκαλύπτουν εικόνες μοναδικές, γεμάτες έρωτα, όπου το ερωτικό ζευγάρι χορεύει πάνω στα κύματα την αγάπη του. Και μαζί τους χορεύουν, αγκαλιασμένες με τους στίχους της Σαπφούς, λέξεις και έννοιες της φυσικής, ιόντα επιθυμίας - άλλοτε κύμα, άλλοτε σώμα, ένας παράξενος ελκυστής που στο έμπα των ματιών χάνει το ρυθμό και κβάντα στο κατώφλι και στα σκοτεινά όρια του έρωτα. Του έρωτα που στα «Θολά νερά» μας λέει: «Χαρτογράφησε τα σημάδια στο κορμί μου/ Είναι καιρός πια/ Βρες την εποχή μου τώρα».

Το α της επιθυμίας, ο έρωτας, μέσα από τη ποίηση της Μαργαρίτας Παπαγεωργίου είναι το κλειδί για να πλάσουμε ένα μετα-κόσμο, «έναν γενναίο καινούργιο κόσμο/ για να χαράξει ένας νέος ήλιος πάνω».

Μ’ αυτούς τους ξεχωριστούς, δυναμικούς στίχους και τις γεμάτες ομορφιά εικόνες, η ποιήτρια μας προτρέπει «Κατεβείτε όλοι στις πλατείες και στα πάρκα/ με ένα ποίημα ένα σύνθημα ένα τραγούδι/ να κάνουμε νέες σχέσεις μεταξύ μας» (από το ποίημα «Η πλατεία στο πέλαγος»).

Και μέσα από το ποίημα «Η σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού» καταθέτει το όνειρο για τα μεταπλάσμά της:

Το αίτημα είναι καθαρά ερωτικό·
Στον κύκλο του ολόγιομου φεγγαριού
Να ανεβάσουμε ξανά τα αστέρια στο στερέωμα.



Ανδρέας Καρακόκκινος


Σημ.: Το κείμενο διαβάστηκε στην παρουσίαση του βιβλίου στις 29.3.2018 στη Θεσσαλονίκη.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου