Τετάρτη, 23 Μαΐου 2018

«Τουριστικός οδηγός» του Κωστή Παπακόγκου


Ο Τουριστικός οδηγός του Κωστή Παπακόγκου κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1970 στα σουηδικά από τις εκδόσεις Τετράδια του Ρήγα, που συστάθηκαν από τον καθηγητή νεοελληνικών σε σουηδικά πανεπιστήμια Αντώνη Μυστακίδη (1908-1989), με στόχο την αντίσταση στη δικτατορία του 1967. Πολλά από τα ποιήματα της συλλογής, η οποία γράφτηκε για τον ίδιο ακριβώς σκοπό. είχαν πρωτοδημοσιευθεί στον σουηδικό και λοιπό σκανδιναβικό Τύπο. Η συλλογή κυκλοφορεί τώρα μεταφρασμένη στα ελληνικά και με κάποια ποιήματα αναθεωρημένα.

Ο Τουριστικός οδηγός είναι απολύτως ενδεικτικός της προσπάθειας των Ελλήνων του εξωτερικού να κρατήσουν ζωντανό το αντιδικτατορικό κίνημα στην Ευρώπη. Οι κινητοποιήσεις για το τουριστικό μποϊκοτάζ της Ελλάδας λόγω του δικτατορικού καθεστώτος της εποχής ήταν ένα από τα πιο δραστικά όπλα τους – και εξηγεί και τον τίτλο της συλλογής.

Σε αντίθεση με άλλες συλλογές του ποιητή, όπως π.χ. Η έβδομη λιαχτίδα,  ο Τουριστικός οδηγός χαρακτηρίζεται από αξιοσημείωτη συνοχή – γεγονός που εξασφαλίζεται από το θέμα. Ωστόσο, ο Παπακόγκος είναι ούτως ή άλλως μαχητικός και η ποίησή του στρατευμένη. Η σοσιαλιστική αντίληψη είναι η κόκκινη κλωστή που διαπερνά ολόκληρο το έργο του, όπως γράφει για εκείνον ο Σουηδός κριτικός Τσελ Βερν.

Στους στίχους του Παπακόγκου σε αυτήν τη συλλογή συναντάμε στρατιώτες, απεργούς, ανέργους, φοιτητές. Όλοι ονειρεύονται την ελευθερία και όλοι πολεμούν γι’ αυτήν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Η Ελλάδα είναι ο τόπος της μάχης και το έπαθλό τους· η Αθήνα, η Πίνδος, η Γιούρα, όλα εκείνα τα μέρη όπου κρίνεται το διακύβευμα του αποτελέσματος.

Όσο όμως κι αν πασκίζουνε
Πάνω μας να βιδώσουν
Ένα κρανίο πλαστικό
‘μεις απαντάμε με το αίμα μας
Στους δρόμους της Αθήνας:
Ο φασισμός δεν θα περάσει!

Σ’ αυτούς τους δρόμους άλλοτε
Γυρίζαμε
Μ’ ένα κλαδί ελιάς στα χείλια
Και η νύχτα ήταν στις πλάτες μας
Ένα τσουβάλι μ’ όνειρα

[…] Η Ελλάδα
Γυρίζει αποκεφαλισμένη
Πανάρχαιο φάντασμα ιερό
Στις πολιτείες του κόσμου
Χτυπάει τις πόρτες σας –
Ανοίχτε!

[…] τώρα που ο Παρθενώνας έσφιξε
Τα δόντια καρτερώντας
Την κάθαρση της αστραπής…

(σπαράγματα από το ποίημα «Ένας λαός αποκεφαλισμένος»)

Εντύπωση προκαλεί το πάθος και η σφοδρότητα με την οποία διατυπώνεται ο λόγος του ποιητή. Βέβαια, η συλλογή πρωτογράφτηκε 48 χρόνια πριν και ο ίδιος τότε ήταν νέος και αποφασισμένος. 
Πέρα απ' αυτό, ο Παπακόγκος γράφει καλά. Η ποίησή του του είναι στρωτή, έχει ποιητικότητα, ρυθμό, καλλιέπεια: «Στη μάχη τραγουδάμε/ κάτι πρωτόγονους ρυθμούς/ σαν χλιμιντρίσματα ριπών». Στο ποίημα «Είκοσι χρόνια κάτω απ’ τη βροχή» διαβάζουμε:

Κι όταν πάνω απ’ τους ουρανούς αφήσαν
Ραγδαία μια βροχή από σφαίρες
Κι άρπαξε η θύελλα στην ορμή της
Σα φύλλα τους συντρόφους μας –

Το δέντρο απέμεινε γυμνό
Χέρι τρεμάμενο ζητιάνου
Στραμμένο στους λαούς του κόσμου

[…] Μόνο τα βράχια ψήλωσαν απότομα
Και φέγγουν σαν χαυλιόδοντες απάνω
Απ’ τα λιβάδια που διαβαίνουν τα βουβά
Δαμάλια της ομίχλης.

[…] Στ’ ανταριασμένα διάσελα της Πίνδου
Το φεγγάρι είν’ ανοιχτή πληγή
Λαδοκάντηλο που αργοκαίει τις νύχτες

Πέρα από την ποιητική αξία, η έκδοση της συγκεκριμένης συλλογής ικανοποιεί το αίτημα της συμπερίληψης στο σώμα της νεοελληνικής ποίησης ποιημάτων που αποτελούν ιστορικά τεκμήρια. Άλλωστε, ο Ταξιδιωτικός οδηγός είναι διαχρονικός: θα μπορούσε να είχε γραφτεί σήμερα για την Ελλάδα της κρίσης. Το είδος των προβλημάτων μόνο άλλαξε, ο πολύπαθος τόπος παραμένει δυστυχώς ο ίδιος.

Χριστίνα Λιναρδάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου