Παρασκευή, 18 Μαΐου 2018

"Το βουνό των πελαργών" του Μίροσλαβ Πενκόφ

Ένας νεαρός Βούλγαρος, φοιτητής στην Αμερική, επιστρέφει στην πατρίδα για να βρει τον παππού του, που εδώ και χρόνια έχουν χαθεί τα ίχνη του, και να πουλήσει τα χωράφια του. Η αναζήτησή του τον οδηγεί σε ένα μικρό χωριό στα σύνορα με την Ελλάδα και την Τουρκία, ψηλά στα βουνά της Στράντζας, ένα μυστηριώδες μέρος όπου επιβιώνουν οι αρχαίες παγανιστικές παραδόσεις, όπου χορεύουν κάθε άνοιξη οι αναστενάρηδες και όπου μαύροι πελαργοί φωλιάζουν στις θεόρατες βελανιδιές. Εκεί θα εμπλακεί στον αγώνα του παππού του για τη διάσωση του χωριού, θα ερωτευτεί το λάθος κορίτσι και θα βυθιστεί σε έναν κόσμο που ανήκει στο παρελθόν, είναι όμως ακόμη ζωντανός.

Αυτή είναι η περιγραφή του βιβλίου στο οπισθόφυλλο και αυτό είναι ακριβώς που θα διαβάσει κανείς αν το αγοράσει. Βάσει της περιγραφής, θα μπορούσε κάλλιστα να είναι άλλο ένα στην ατέλειωτη σειρά βιβλίων που μιλούν για μέρη όπου η ιστορία δεν έχει αφήσει ποτέ σε ησυχία, όπου τα σύνορα και οι φυλές δεν είναι σταθερά, όπου οι θρησκείες μαλώνουν η μία με την άλλη για τα μεταθανάτια εύσημα και όπου ένα αγόρι ερωτεύεται το λάθος κορίτσι.

Όμως ο Πένκοφ δεν φτιάχνει άλλο ένα τέτοιου είδους αφήγημα. Στο δικό του αφήγημα, η ιστορία δεν είναι πραγματική, παρ' όλα αυτά από την αρχή ως το τέλος του βιβλίου είσαι πεπεισμένος ότι είναι. Το ανύπαρκτο χωριό του θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ένα χωριό στα σύνορα Ελλάδας, Τουρκίας και Βουλγαρίας και οι κάτοικοί του θα ήταν μουσουλμάνοι ή χριστιανοί - θα ήταν το ίδιο σε οποιοδήποτε χρονικό κομμάτι της ιστορίας αν τους τοποθετούσες, μιας και ο χρόνος είναι μία απόλυτα σχετική έννοια μέσα στο κείμενο. 

Αυτό που έχεις διαρκώς την αίσθηση ότι παραμένει σταθερό και πραγματικό είναι το βουνό, οι πελαργοί και η φλόγα των αναστενάρηδων, που στην ουσία ορίζει τον κύκλο του χρόνου. Ακόμη και ο έρωτας εντάσσεται σε κύκλους, στον κύκλο της φωτιάς και τον κύκλο μετανάστευσης των πελαργών. Συνειδητοποιείς ότι δεν έχει σημασία αν μιλάς για τη Λενιώ ή την Ελίφ, αν ακούς τον χριστιανό παπά ή τη φωνή του ιμάμη, αν οι εικόνες των αναστενάρηδων έχουν πάνω τον "Αι Κόστα" και την Αγία Ελένη ή κάποιους άλλους, αλλά αν αυτός ο κύκλος θα σπάσει ή θα συνεχίσει να επαναλαμβάνεται αέναα, όπως σε όλα τα παραμύθια. 

Και στην ουσία αγωνιάς γιατί σε κανένα παραμύθι δεν θες ένα κακό τέλος, όμως το τέλος είναι πάντα κακό, γιατί το τέλος προϋποθέτει πάντα την αλλαγή και η αλλαγή δεν είναι πάντα καλή για τους μύθους. Και ο μύθος στο βουνό των πελαργών είναι εκεί από την αρχή, κυρίαρχος και ριζωμένος, ίσως πιο ριζωμένος από τις θρησκείες, αξεχώριστος από την πραγματικότητα και ασυνείδητα συνακόλουθος της ιστορίας και του έρωτα. 

Στο τέλος, μένεις να αναρωτιέσαι αν ο κύκλος έσπασε τελικά ή όχι και αν τα σπίτια που γκρεμίστηκαν για να γίνουν ανεμογεννήτριες είναι το τέλος ή ή αρχή ενός άλλου κύκλου, φαινομενικά διαφορετικού αλλά στο βάθος όμοιου. Γιατί πάντα κάποιοι θα καίγονται, όταν πατούν τη φωτιά, και κάποιοι άλλοι όχι, γιατί πάντα οι πελαργοί θα ξαναγυρίζουν, ένας άλλος νεαρός θα αγαπήσει μία άλλη λάθος κοπέλα και ένας παππούς θα λέει φανταστικές ιστορίες (ή πραγματικές ιστορίες που θα μοιάζουν φανταστικές) στο εγγόνι του σε όποιο σημείο της γης κι αν θα είναι αυτό.

Μαρία Γενιτσαρίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου