Τετάρτη, 16 Μαΐου 2018

"Άχρονη μετάβαση" του Γρηγόρη Σακαλή


Σε αυτήν τη νέα του ποιητική συλλογή, ο Γρηγόρης Σακαλής ασχολείται με δύο βασικούς θεματικούς άξονες: ο ένας είναι το άτομο ως οντότητα, με τα πάθη, τα θέλω και τα πρέπει του· ο άλλος είναι το κοινωνικό σύνολο και ο ρόλος του ατόμου μέσα σε αυτό, προκειμένου το σύνολο να μπορεί να λειτουργεί εύρυθμα, ισόνομα και με δικαιοσύνη.

Στον πρώτο θεματικό άξονα, διαπιστώνουμε τον ιδιαίτερα όμορφο τρόπο του ποιητή να αφηγείται πλήρεις ιστορίες μέσα στην έκταση ενός ολιγόστιχου ποιήματος, τον οποίο είχα επισημάνει και στην ανάγνωσή μου της προηγούμενης συλλογής του. Αναφέρω χαρακτηριστικά το ποίημα «Διαδρομή», από το οποίο παραθέτω λίγους στίχους:
Δρόμοι στενοί
Είναι οι δρόμοι μας
Τοίχοι γεμάτοι
Με παλιές αφίσες
Σπίτια ετοιμόρροπα
Στεγάζουν την ιστορία μας
Ματωμένα και σκισμένα ρούχα
Απ’ τη δουλειά
Απ’ τους αγώνες
Είναι στην γκαρνταρόμπα μας

Τα ποιήματα της συλλογής που εντάσσονται σε αυτόν τον άξονα χαρακτηρίζονται από ανεπαίσθητη θλίψη γι’ αυτό που χάθηκε και που δεν είναι άλλο από τον χρόνο, την ευκαιρία ή τη νεότητα. Ο ποιητής οραματίζεται ουτοπίες, όπως στο ποίημα «Όνειρο»:
Οι στρατοί διαλύθηκαν
Και οι φαντάροι βγάλαν το χακί
Γύρισαν σπίτια τους
Να οργώσουν τη γη
Ν’ αγαπήσουν
Όμορφα νεαρά κορίτσια

Ορισμένες φορές γίνεται αφηγηματικός, υπακούοντας στην ανάγκη ή τη βούλησή του να παραθέσει την ιστορία του ανεπτυγμένη. Ωστόσο, διατηρεί τα ποιήματά του απλά, φροντίζοντας να τους προσδώσει βάθος. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αρκετά ποιήματά του αναδύονται ως ψυχικά ενσταντανέ της καθημερινότητας – μεταξύ αυτών και το «Ένα πλάσμα», όπου η ομορφιά της νεότητας προβάλλει ως κάτι το απροσπέλαστο, γεγονός που ωθεί τον ποιητή να βιώσει την απόρριψη. Το ίδιο συμβαίνει και στο ποίημα «Άρωμα». Τα ποιήματα αυτά αποκαλύπτουν επίσης την προσωπική του αίσθηση του χρόνου, ως μιας δυνατότητας που χάθηκε ανεπιστρεπτί. Και βέβαια, ως συνέπεια αυτής της αίσθησης, μια μοναχικότητα πλανάται στον αέρα...

Η προσωπική αίσθηση του χρόνου του ποιητή είναι όχι απλά βιωμένη, αλλά επιγεγνωσμένη: ο Σακαλής έχει πλήρη επίγνωση του χρόνου που κύλησε και χάθηκε. Σε ορισμένα ποιήματα, όπως το «Κοντά στο τέλος», η επίγνωσή του αυτή γεννά τη ματαίωση, σε άλλα όμως ποιήματα, όπως το ομότιτλο της συλλογής, η επίγνωση γίνεται η αφετηρία για αναβάπτισμα και μια νέα αρχή. Αυτού του είδους η αμφιθυμία είναι διάχυτη στη συλλογή: ο ποιητής συχνά βλέπει τα πράγματα και από τη φωτεινή και από τη σκοτεινή τους πλευρά και γι' αυτό φταίει ίσως η διάθεση της στιγμής ή τα «συμφραζόμενα», οι συνθήκες μέσα στις οποίες γράφεται το ποίημα. 

Όσον αφορά τον δεύτερο θεματικό άξονα της συλλογής, ο ποιητής εμφανίζεται ιδιαίτερα μαχητικός, όπως για παράδειγμα στο ποίημα «Ανάγκη για τη ζωή»:
Οι λύσεις
Δεν θα πέσουν απ’ τον ουρανό
Άνθρωποι θα τις βρουν
Σαν εσένα
Σαν εμένα
Σαν όλους μας
Καιρός να το καταλάβουμε

Εμφανίζεται επίσης ιδιαίτερα ευαίσθητος και αφυπνισμένος σε θέματα όπως αυτό της διαφορετικότητας, όπως π.χ. στο ποίημα «Οι άλλοι»:
Είναι μερικοί άνθρωποι
Ίσως οι περισσότεροι
Που ζουν για να βασανίζονται.
Παιδιά που δουλεύουν
Γυναίκες κακοποιημένες
Απλήρωτοι εργάτες
Άνεργοι
Τοξικομανείς
Φυλακισμένοι για τις ιδέες τους
Δεν έχει τέλος ο κατάλογος.

Ορισμένες φορές δεν αποφεύγει έναν διδακτικό τόνο, όπως στο ποίημα «Ελπίδα». Άλλες πάλι βλέπει τη φωτεινή πλευρά των πραγμάτων, όπως στο ποίημα «Διαδρομή», απ’ όπου οι ακόλουθοι στίχοι:
Τους στόχους μας δεν πετύχαμε
Μα κάτι καταφέραμε
Δώσαμε στη ζωή μας νόημα
Βάψαμε τα όνειρά μας
Με έντονα χρώματα
Και το ψωμί γλύκανε.

Τη συλλογή κλείνει ένα ποίημα από την κοινωνική συνιστώσα, με τίτλο «Το νόημα της ζωής»:
Δεν θέλουμε συμβουλές
Δεν θέλουμε άδικες θυσίες
Δεν θέλουμε να μας μιλούν
Με πατρικό ύφος.
Θέλουμε τη ζωή
Ελευθερία κι αξιοπρέπεια
Να χτίσουμε το δικό μας παράδεισο
Επί της γης.

Η συλλογή δεν περιέχει κλισέ και αυτό τη διαφοροποιεί σημαντικά από την προηγούμενη συλλογή του ποιητή, το Κυτίο κρυφών ονείρων. Είναι σημαντικό ότι δεν μίλησα πουθενά για ποιητικό υποκείμενο, αφού η συλλογή δημιουργεί στον αναγνώστη τη βεβαιότητα ότι παντού μιλά ο ίδιος ο ποιητής. Από αυτήν την άποψη, η όποια ανάγνωσή της ταυτίζεται μαζί του και το ποίημα δεν μπορεί να θεωρηθεί ανεξάρτητα από αυτόν.

Τεχνικά, θα ήθελα οι στίχοι να είχαν δουλευτεί περισσότερο, για παράδειγμα οι λέξεις να ήταν πιο προσεγμένες, γιατί αυτό θα συνέτεινε σε ένα αρτιότερο αποτέλεσμα. Έστω κι έτσι, όμως, ο Σακαλής διατηρεί στο ακέραιο την ικανότητά του να συγκινεί.

Χριστίνα Λιναρδάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου