Δευτέρα, 23 Απριλίου 2018

"Η τύχη της ποίησης στο φανταστικό χαλιφάτο - Η ποιητική δημιουργία στις επικράτειες του ISIS" του Θωμά Ψύρρα


Το βιβλίο κυκλοφόρησε το 2016 από τις εκδόσεις Θράκα, αλλά μόλις πρόσφατα έμαθα για την ύπαρξή του. Παρά το τι μπορεί να φανταστεί κανείς από τον τίτλο, δεν πρόκειται για ανθολογία ποιημάτων που γράφτηκαν από μαχητές του ISIS – ευτυχώς. Αντιθέτως: είναι μια ανθολογία ποιημάτων που γράφτηκαν στον αντίποδα όσων ποιημάτων παράγονται στο πλαίσιο του ISIS ως προπαγανδιστικό εργαλείο. Στο πρώτο μέρος του βιβλίου η ανάλυση του Ψύρρα αρκεί για να σχηματίσει ο αναγνώστης πλήρη εικόνα του πώς η ποίηση εντάσσεται  στην ευρύτερη αφήγηση του ISIS περί ηρωισμού και θυσίας χάριν ενός ανώτερου σκοπού. Από αυτό το πρώτο μέρος, παραθέτω ορισμένα αποσπάσματα που δίνουν ανάγλυφη την εικόνα:

«Σήμερα, στις περιοχές που κατέχει το ISIS, η ζωή οργανώνεται με βάση τη φρίκη. Το ISIS έχει επιβάλει συνολικά στην κοινωνία την πιο βάναυση εκδοχή του νόμου της Σαρία σε συνδυασμό με το δόγμα του θανάτου […]. Ο φόβος δεν είναι συναίσθημα· μετατρέπεται σε ιδεολογικό υλικό ώστε να διατηρείται συνεκτική και καθαρή η κοινωνία. […]

Η εγκατάλειψη της πίστης του Ισλάμ τιμωρείται με θάνατο. Η βλασφημία επισύρει την εκτέλεση. Οι Εβραίοι και οι Χριστιανοί έχουν μόνο μία επιλογή: να αλλαξοπιστήσουν· και η άρνηση τιμωρείται με θάνατο. Όσοι δεν παρακολουθούν τις πέντε προσευχές της μέρας τιμωρούνται με μαστίγωση. Τα καταστήματα κλείνουν υποχρεωτικά κατά τις ώρες της προσευχής και οι παραβάτες τιμωρούνται με ραβδισμό και σε περίπτωση υποτροπής με θάνατο [η λίστα συνεχίζεται και είναι ιδιαίτερα μεγάλη…]

Εκτελέσεις και μαστιγώσεις συμβαίνουν σχεδόν καθημερινά στους δρόμους, τα πάρκα, τα τοπικά γήπεδα. Μερικές φορές υποχρεώνουν μεγάλα πλήθη να τις παρακολουθούν με στόχο να εκφοβίσουν τους ανθρώπους και σε κάποιες περιπτώσεις (π.χ. λιθοβολισμοί) να συμμετέχουν σε φρικαλεότητες ώστε να  τους μετατρέπουν σε συνενόχους. […]

Ένα από τα πλέον “εκλεπτυσμένα” προπαγανδιστικά μέσα που χρησιμοποιεί το ISIS προς το εσωτερικό του αλλά και προς τους συμπαθούντες σουνίτες του εξωτερικού είναι η ποίηση […] με τον τρόπο της παραδοσιακής απαγγελίας nashid […] αυτός που απαγγέλει καθιστά τις έννοιες και τα συναισθήματα της ποίησης “γνωστά” υψώνοντας μελωδικά τη φωνή του για να αποδώσει πλήρως το ποίημα. Το nashid δεν συνοδεύεται από μουσικά όργανα. […] Οι τραγουδιστές είναι σχεδόν πάντα άνδρες και οι φωνές τους μερικές φορές διακόπτονται από ηχητικά εφέ (ήχους πυροβόλων, στρατιωτικούς βηματισμούς, καλπασμό αλόγων κ.λπ.). [...] Μια πρόχειρη αναζήτηση στο Youtube δίνει αποτελέσματα για πάνω από 80 χιλιάδες “jihad-nashid” […]

Η ποίηση ενισχύει το φρόνημα των μαχητών και μεταλαμπαδεύει το όραμα του χαλιφάτου στις λαϊκές μάζες. Με τον στίχο επίσης οι μαχητές αποδεικνύουν την αφοσίωση και αρθρώνουν πιο καθαρά […] το όραμα της τζιχάντ […] Οι τζιχαντιστές έχουν εμμονή με την καταγραφή των επιτευγμάτων τους, ώστε να τα κληροδοτήσουν στις επόμενες γενιές […] Επιπλέον, ο ποιητικός λόγος τους παρέχει μια διέξοδο να μιλήσουν για τον εαυτό τους, να εξατομικεύσουν την εμπειρία τους στη τζιχάντ, να μιλήσουν για τη δράση και την προσωπική ζωή τους στις περιοχές του χαλιφάτου, γι΄ αυτό συχνά ο λόγος τους διανθίζεται από κοινότοπο συναισθηματισμό».

Η μελέτη, όπως σημείωσα και στην αρχή, είναι εμπεριστατωμένη και διερευνά πολλά φαινόμενα που παρατηρούνται στους κόλπους του ISIS, ενώ παραθέτει και στίχους αντίστοιχων ποιημάτων. Σημειώνεται επίσης η προσπάθεια ορισμένων εξορίστων, μεταναστών και προσφύγων να εκφράσουν τις εμπειρίες τους μέσα από την ποίηση «προσπαθώντας να βγάλουν νόημα από τα δεινά που υφίστανται με πνεύμα ανθρωπισμού και σεβασμό στην ετερότητα […] Τέτοιες ποιητικές συνειδήσεις υπερβαίνουν πλέον την ιδεολογική πολυδιάσπαση, τη φυλή, την Ummah, το μίσος και την εκδίκηση και παράγουν μια ποίηση που αφορά τον άνθρωπο κι όχι τον Σουνίτη ή τον Σιίτη, τον πιστό ή τον άθεο, τον χριστιανό ή τον μουσουλμάνο».

Έπονται δύο ποιήματα από την ανθολογία που ακολουθεί της μελέτης του Ψύρρα. Τα ποιήματα αυτά, όπως σημειώνει ο ίδιος, «γράφτηκαν από τις παραμονές της επίθεσης των ΗΠΑ στη Βαγδάτη το 2003 μέχρι σήμερα από ποιητές, που δεν εντάχθηκαν σε οποιαδήποτε εκδοχή στράτευσης αλλά μέσα από τη φρίκη των γεγονότων διαμόρφωσαν μια ποιητική και ηθική στάση ανθρωπισμού και την υπηρετούν με συνέπεια. Είναι δημιουργοί –οι περισσότεροι ήδη πρόσφυγες– που με το έργο τους συντηρούν την ελπίδα μέσα από τον αβάσταχτο πόνο. Άλλωστε στην αραβική γλώσσα, οι λέξεις “ελπίδα” και “πόνος” είναι αναγραμματισμός»:

ΤΟ ΑΕΡΟΠΛΑΝΟ
Το αεροπλάνο έρχεται από τη Βαγδάτη
Φέρνει Αμερικανούς στρατιώτες
Σηκώνεται ψηλά
Κι όλο ανεβαίνει
Πάνω από το φεγγάρι
Καθρεφτίζεται στα νερά του ποταμού Τίγρη
Πάνω από τα σύννεφα που σωρεύονται
Σαν πτώματα
Πάνω από μια αρχαία άρπα
Πάνω από το γρατσουνισμένο δέρμα
Πάνω από ανθρώπους που έχουν απαχθεί
Πάνω από παιδιά που μεγαλώνουν στα ερείπια
Πάνω από τις μεγάλες ουρές στα γραφεία διαβατηρίων
Πάνω από το ανοιχτό καπάκι του κουτιού της Πανδώρας.
Το αεροπλάνο
Με τους εξαντλημένους επιβάτες
Θα προσγειωθεί έξι χιλιάδες μίλια μακριά
Από αυτήν τη λωρίδα γης
Της ακρωτηριασμένης άμμου.

Dunya Mikhail (γυναίκα πρόσφυγας από την Ιορδανία)


ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΟΙΗΤΕΣ
Σκάβουν θανατηφόρα χαρακώματα
Προετοιμάζονται για μακροχρόνιο πόλεμο
Οι πόλεμοι είναι απόλυτη ματαιότητα
Όπως ματαιότητα είναι
Η προειδοποίηση των απωλειών
Ο πόλεμός του
Ο πόλεμός της
Δεν έχει σημασία
Το φάντασμα μιας γυναίκας
Το φάντασμα ενός εφήβου
Το φάντασμα ενός παιδιού

Ο ίδιος δεν ήταν βέβαιος
Τα Φαντάσματα δεν μπορούν να μιλήσουν
Δεν μπορούν να αισθάνονται
Ούτε μπορούν να βλάψουν

Ξεριζώνουν τις καρδιές τους
Πριν γεννηθούν,
Και τις κρεμούν στα κρεβάτια τους
Μακριά από ονειροπόλους
Περαστικούς ή ποιητές
Εκτός από εκείνους που
Αφουγκράζονται

Khaloud al-Muttalibi (μετανάστης από το Ιράκ)


Ανέκαθεν η ποίηση ήταν ένα ισχυρό όπλο, γιατί έχει τον δικό της μοναδικό τρόπο να κάνει κατανοητές, μέσα σε λίγους στίχους, ιδέες που θα χρειαζόντουσαν πολλές σελίδες για να αναλυθούν. Με τον ίδιο τρόπο, οι Δυτικοί θα πρέπει να συνειδητοποιήσουμε, όπως σημειώνει ο Θωμάς Ψύρρας, ότι «το ισχυρό όπλο της Δύσης δεν είναι “όπλο”· είναι μια ιδέα: οι τρομοκράτες “πωλούν” έναν ένδοξο θάνατο· η Δύση και οι μετριοπαθείς μουσουλμάνοι θα πρέπει να “πουλήσουν” μια ελπιδοφόρο ζωή». Μακάρι.

Για την αντιγραφή και την επιλογή
Χριστίνα Λιναρδάκη


ΥΓ. Στον απόηχο της συλλογής (και επηρεασμένη από αυτήν προφανώς), διάβασα το βιβλίο του Φιλίπ Μυρέ Αγαπητοί τζιχαντιστές... (σε μετάφραση Ν. Μάλλιαρη) το οποίο γράφτηκε μετά την επίθεση της 9/11 στους δίδυμους πύργους. Το βιβλίο, με το τέχνασμα της απεύθυνσης προς τους τζιχαντιστές, στους οποίους εν πολλοίς λέει ότι τζάμπα στοχεύουν έναν πολιτισμό που έχει βρυκολακιάσει, ουσιαστικά καταδεικνύει όλες τις τρύπες του και τον αποδομεί. Ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο που θα μπορούσε να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο αυτογνωσίας για τους δυτικούς.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου