Παρασκευή, 9 Μαρτίου 2018

Από τη Θέμιδα στην Πολύμνια – Η Νομική Σχολή Αθηνών φυτώριο λογοτεχνών

Αν διενεργείτο στατιστική έρευνα για την επιστημονική και επαγγελματική τυατότητα των λογοτεχνών, σίγουρα θα αποδεικνυόταν ότι οι περισσότεροι ήταν νομομαθείς και άσκησαν, ως επί το πλείστον, το δικηγορικό ή παραπλήσιο επάγγελμα. Λαμβάνοντας δε υπόψη ότι στην Ελλάδα, μέχρι το 1927, η μόνη Νομική Σχολή ήταν αυτή των Αθηνών, είναι σαφές ότι η πλειονότητα των λογοτεχνών μας πέρασε από τα έδρανα του κεντρικού κτηρίου ή του κτηρίου της οδού Σόλωνος.

Φαίνεται λοιπόν πως η ρητορική και η ποιητική τέχνη είναι αδελφωμένες, όπως ακριβώς παριστάνονται δίπλα-δίπλα στην περίφημη τοιχογραφία των προπυλαίων του Πανεπιστημίου μας που φιλοτέχνησε ο βιεννέζος ζωγράφος Karl Rahl. Ρητορική και ποίηση συνοδοιπορούν. Την πρώτη την κυοφορεί ο νους και η γνώση, τη δεύτερη την τροφοδοτεί η καρδιά και το συναίσθημα. Την πρώτη την κατεργάζεται η λογική και η σύνεση, τη δεύτερη την σμιλεύει η οργιώδης φαντασία και την τεχνουργεί το παράτολμο όνειρο.

Αυτή τη δισυπόστατη φύση της ένθεης παραγωγής του λόγου την γνώριζε πολύ καλά ένας νεόκοπος νομομαθής που αποφοίτησε, το 1818 (πριν από διακόσια δηλαδή χρόνια), από την περιώνυμη Νομική Σχολή της Παβίας. Αυτός δεν είναι άλλος από τον Διονύσιο Σολωμό, ο οποίος διέπλασε την πνευματική του οντότητα, αλλά και την πολιτισμική ταυτότητα ενός ολόκληρου Έθνους «με λογισμό και μ’ όνειρο». Λογική-δικανική, λοιπόν, έκφραση από τη μία, και ποιητική-ονειρική έκφραση από την άλλη. Ίσως οι μεταξύ τους γενεσιουργές και εκφραστικές ομοιότητες ή ακόμη και διαφορές είναι που τις καθιστούν – και τις δύο ταυτόχρονα – ελκυστικές στους θεράποντές τους. Το ένα είδος συμπληρώνει το άλλο. Έτσι οι μεγάλοι διανοητές αρέσκονται προφανώς να εναλλάσσουν το ύφος τηςη γραφής τους από ρεαλιστικό-ρητορικό σε ποιητικό-ονειρικό, και τανάπαλιν. Η νομική γραφή εδράζεται εξ ορισμού στη λογική, ενώ η ποιιητική οφείλει να αποκλίνει από τη λογική, αποφεύγοντας την κυριολεκτική διατύπωση, σύμφωνα με τον κορυφαίο Γάλλο ποιητή και νομικό Paul Valery.

Ας θυμηθούμε, επί του προκειμένου, τους στίχους ενός διαπρεπούς αποφοίτου της Νομικής Σχολής Αθηνών, που έλαβε το πτυχίο του το 1924, και εξελέγη Υφηγητής του Διοικητικού Δικαίου, το 1937, ενώ κατόπιν κατέλαβε την αντίστοιχη έδρα στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Πρόκειται για τον Μιχαήλ Στασινόπουλο, τον πρώτο Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας μετά τη μεταπολίτευση, ο οποίος, στο στιχούργημά του «Ποιητική», ψέγει τη ρητορεία όταν αυτή προσλαμβάνει τον χαρακτήρα της σοφιστείας, οπότε χορηγεί τα πρωτεία στην ποίηση την αυθεντική. Ξεδιπλώνει ως εξής τους ποιητικούς του στοχασμούς ο Στασινόπουλος:

- Ρητορεία, ρητορεία,
Χαλκός ηχών
Και κύμβαλον αλαλάζον,
Πώς φεύγεις μακριά
Μπροστά στης ψυχής τη ζέστη,
Μπροστά στο έκπληκτο κι αθώο φεγγάρι,
Πώς φεύγεις ένοχη και απατηλή.


[...] Ένας άλλος κορυφαίος νομοδιδάσκαλος και λιγότερο γνωστός ως ποιητής, ο Νικόλαος Σαρίπολος (1817-1887), θεωρούσε πως οι νόμοι και τα θέσφατα πηγάζουν μόνον από μουσόληπτο νου. [..] δεν θα κάνω λόγο για τους λογοτέχνες μας που κάθισαν στα θρανία της Νομικής Σχολής Αθηνών. Αυτό το έχω κάνει εκτενώς σε σχετικό μελέτημα που συνέγραψα, το 2007, μαζί με τη σύζυγό μου Επίκουρη Καθηγήτρια Μαρία Δημάκη, και που δημοσιεύθηκε στην Επετηρίδα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Θυμίζω απλώς, με χρονολογική σειρά, μερικούς κορυφαίους των γραμμάτων μας που αποφοίτησαν από τη Νομική στο πρώτο ήμισυ του 20ού αιώνα: Νίκος Καζαντζάκης, Ναπολέων Λαπαθιώτης, Κώστας Καρυωτάκης, Ιωάννα Τσάτσου, Πέτρος Χάρης, Γιώργος Θεοτοκάς, Άγγελος Τερζάκης, Θανάσης Πετσάλης-Διομήδης, Μ. Καραγάτσης, Τάσος Αθανασιάδης, Αντώνης Σαμαράκης. Ορισμένοι μάλιστα από αυτούς αφιερώνουν αυτοβιογραφικές σελίδες στην περίοδο της φοίτησής τους στη Σχολή.

Θα μου επιτρέψετε όμως για μια στιγμή να γυρίσω πίσω ενάμιση περίπου αιώνα, στο 1875, για να συναντήσουμε στα έδρανα της Νομικής τον Κωστή Παλαμά (1859-1943) που ωστόσο δεν ολοκλήρωσε τις σπουδές του, καθώς τον απέσπασε από την αγκαλιά της Θέμιδας η Πολύμνια.

Γεράσιμος Ζώρας 



Σημ.: Απόσπασμα από ομότιτλο κείμενο που δημοσιεύθηκε στο λογοτεχνικό περιοδικό
Το κοράλλι, τχ. 14-15, Ιούλιος-Δεκέμβριος 2017, και που προέρχεται από ομιλία που εκφώνησε ο υπογράφων, στον εορτασμό της συμπλήρωσης 180 χρόνων από την ίδρυση της Νομικής Σχολής Αθηνών. 

Το μελέτημα στο οποίο αναφέρεται ο συγγραφέας έχει τίτλο "Λογοτεχνικοί Αντικατοπτρισμοί του Πανεπιστημίου Αθηνών. Η ζωή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπως την βίωσαν και την περιέγραψαν οι λογοτέχνες μας" και δημοσιεύθηκε στην αναφερόμενη Επετηρίδα, τόμ. 39 (2007-2008), στις σελίδες 151-227.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου