Παρασκευή, 16 Φεβρουαρίου 2018

Η ποίηση των Ελλήνων της Αζοφικής

Με αφορμή την επετειακή για τα 5 χρόνια μας εκδήλωση για τους Έλληνες ποιητές της διασποράς που πραγματοποιήσαμε στον Ιανό στις 30 Ιανουαρίου, επικοινώνησε μαζί μας ο κ. Αλέξανδρος Ασλά, λαογράφος και μουσικολόγος από τη Μαριούπολη της Ουκρανίας. Ο κ. Ασλά ζήτησε να ακουστούν στην εκδήλωση και ποιήματα από την ευρύτερη περιοχή της Μαριούπολης, γραμμένα στα ελληνικά της Αζοφικής (*η Αζοφική θάλασσα είναι το βόρειο τμήμα της Μαύρης θάλασσας και ενώνεται μαζί της μέσω του πορθμού του Κερτς), ένα ανεξάρτητο ιδίωμα που δεν έχει γλωσσική συγγένεια με το ποντιακό. Η εκδήλωση φιλοξενούσε ήδη πολλούς ποιητές και δεν μπορέσαμε να δώσουμε στην παρέμβασή του τον χώρο και τον χρόνο που της άξιζε. Γι' αυτό επανερχόμαστε σήμερα, παρουσιάζοντας δύο ποιητές της Μαριούπολης και κάνοντας μία σύντομη αναφορά στη λογοτεχνία των Ελλήνων της Αζοφικής.

Τα ρουμαίικα γράμματα, η λογοτεχνία δηλαδή των Ελλήνων της Αζοφικής, αρχικά ήταν προφορικά και αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος της ενιαίας ελληνικής δημοτικής ποιητικής παράδοσης (λ.χ. υπήρχαν ανέκαθεν στα ρουμαίικα «Τραγούδι του νεκρού αδερφού», «Ο Δράκος και το νερό», χριστουγεννιάτικα τραγούδια, κάλαντα, παροιμίες, κλέφτικα, της ξενιτιάς κ.λπ.). Σταδιακά μόνο, άρχισε η λογοτεχνία των Ελλήνων της Αζοφικής να καταγράφεται και ένας από αυτούς που βοήθησαν στο έργο της καταγραφής της είναι ο Αλέξανδρος Ασλά.

Στο βιβλίο του Τα Μαριουπολίτικα, που κυκλοφόρησε το 1999 από τις εκδόσεις Δωδώνη, ο κ. Ασλά γράφει για το αίσθημα που διακατέχει τους Έλληνες της Αζοφικής: "Είναι παράξενο πράγμα να είσαι Έλληνας και να μην ξέρεις την ελληνική γλώσσα. Είναι άσχημο να μην ξέρεις πώς βρέθηκες σ' αυτόν τον τόπο. Όμως πόσο πικρό είναι ν' ακούς να σου λένε: "Εντάξει, ίσως και να είσαι Έλληνας", όχι όμως πραγματικός. Οι γνήσιοι υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα". Τότε σε πιάνει απελπισία γιατί δεν βρίσκεις ούτε την παραμικρή δικαιολογία". Η απελπισία ως προς την ταυτότητα του ίδιου και των συμπατριωτών του, βέβαια, απέβη δημιουργική, καθώς τον παρακίνησε να επισκεφθεί συστηματικά τα 36 ελληνικά χωριά της Νοτιοανατολικής Ουκρανίας και να συγκεντρώσει πλούσιο λαογραφικό υλικό και ποιήματα, τα οποία΄δημοσίευσε σε CD και βιβλίο που κυκλοφόρησε το 2003 από τις εκδόσεις Κάκτος με τίτλο Η ποίηση των Ελλήνων της Αζοφικής (Οι Ρωμαίοι από τη Μαριούπολη και τα γύρω χωριά απαγγέλλουν τα ποιήματά τους). 

Στο μεταξύ, την άνοιξη του 2014, στη Νοτιοανατολική Ουκρανία ξέσπασε ένας ιδιότυπος πόλεμος, ο οποίος συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Σκοτώθηκαν (και από τις δύο πλευρές) επισήμως πάνω από 11.000 άτομα και τραυματίστηκαν άλλα 25.000. Στην Ελλάδα τηρείται σιγή ιχθύος για το γεγονός. Στην εμπόλεμη ζώνη ή κοντά σε αυτήν ζουν περίπου 3.000.000 άνθρωποι και ανάμεσά τους 100.000 Έλληνες, στα χωριά Κωνσταντινούπολη, Βυζάντιο, Τσέρμαλικ, Σαρτανά, Μακεδονόβκα κ.α. Εξαιτίας του πολέμου, πολλοί έχασαν τα σπίτια ή την περιουσία τους και αναγκάστηκαν να αλλάξουν τόπο διαμονής. Θύμα του πολέμου είναι και ο Έλληνας ποιητής Γρηγόριος Μαιώτης (φιλολογικό ψευδώνυμο του Γρηγορίου Νταντσένκο) που γεννήθηκε το 1941 στο χωριό Ουρζούφ από Ελληνίδα μητέρα και Ουκρανό πατέρα. Ο Γρηγόριος Μαιώτης γράφει ποιήματα στην ελληνική διάλεκτο, στα ρωσικά και τα ουκρανικά από το 1961. Η ποίησή του επηρεάστηκε από το έργο των Ουίτμαν, Μπλοκ, Γιεσένιν και ξεχωρίζει για τον έντονο λυρισμό της και τη φιλοσοφική αντίληψη της ζωής. Αυτή τη στιγμή ο Γρηγόριος Μαιώτης, 76 ετών πια, ζει στη Μαριούπολη χωρίς σύνταξη (λόγω καταστροφής των δικαιολογητικών του) και στέγη (ελλείψει στενών συγγενών), εγκαταλελειμμένος στο έλεος του Θεού. Συνεχίζει όμως να γράφει. Εμείς σήμερα φιλοξενούμε εδώ ένα παλιότερο ποίημά του:

ΑΔΑΜ

Θα τρέχουν τα χρόνια
Θα γεννηθούν οι μύθοι
Θα εξαφανιστουν οι Γότθοι
Θα εξαφανιστούν οι Σκύθες
Στο κάλυμμα της γης
Θα βουλιάξουν οι ναοί
Από το σκοτάδι των αιώνων
Θ΄ ανασύρουν τα μάρμαρα
Ακόμα δεν υπάρχει αιωνιότητα
Ακόμα δεν υπάρχει στιγμή
Η άφοβη ξεγνοιασιά
Οι μελωδίες του Γκριγκ
Δεν υπάρχει το αναπόφευκτο
Και δεν υπάρχει ελπίδα
Και μόνο αυτός
Με κλειστά μάτια
Ήδη αδύνατος
Και γίγαντας
Ήδη και δούλος
Και πολίτης
Και βρώμικο έντομο
Και έξυπνος θεός
Και άθλιος φοβιτσιάρης
Στα πόδια ενός θεού
Και Συβαρίτης
Και πουριτανός
Και προικισμένος
Και ατάλαντος
Και του θανάτου ανατριχίλα
Και σπέρμα της ζωής
Ένα πελώριο ψέμα
Και πίκρα της αλήθειας
Εξαιρετικά πολυσύνθετος
Και πολυπρόσωπος
Τόσο τιποτένιος
Τόσο μεγάλος

Γρηγόριος Μαιώτης, 1975, Μαριούπολη Ουκρανίας
μετάφραση από τα ρωσικά: Αλέξανδρος Ασλά

Μία άλλη, νέα αυτή τη φορά, για την ακρίβεια πολύ νέα, Ελληνίδα ποιήτρια της Αζοφικής είναι η Μαρία Γοντσάροβα. Γεννήθηκε το 2002 και έγραψε το ποίημα που δημοσιεύουμε παρακάτω σε ηλικία μόλις 12 ετών. Διαμένει σήμερα στην πόλη Βολνοβάχα της Ουκρανίας, που βρίσκεται εντός της εμπόλεμης ζώνης. Το ποίημα έφερε στην Ελλάδα η γιαγιά της, Γοντσάροβα Μαρία Ιβάνοβνα (με πατρικό επίθετο Γκουμπέρνα, από το ελληνικό ρήμα κυβερνώ), η οποία γεννήθηκε στο ελληνικό χωριό Μάλι Γιανισόλ της περιοχής της Μαριούπολης. Η κα Ιβάνοβνα είναι σήμερα Πρόεδρος της περιφερειακής οργάνωσης των Ελλήνων Βετεράνων της Βολνοβάχας. Το ποίημα της νεαρής εγγονής της διαπνέεται από αγάπη για την Ελλάδα και μας κάνει να αναρωτιόμαστε σε πόσα αλήθεια Ελληνόπουλα της χώρας μας έχουμε καταφέρει εμείς οι μεγαλύτεροι να εμφυσήσουμε ανάλογα συναισθήματα για την πατρίδα τους:

ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ ΜΟΥ ΕΛΛΑΔΑ

Ω Ελλάδα! Η γη των προγόνων μου,
Ειρηνόφιλη και περήφανη χώρα!
Δοξασμένη με τα κατορθώματα των ηρώων
και αγιασμένη με τη δύναμη των Θεών.

Εσένα εγώ ποτέ δεν επισκέφθηκα,
Αλλά την εικόνα σου την έχω πάντα μπροστά στα μάτια μου,
Τα τοπία σου - ο ήλιος, ο ουρανός, η θάλασσα,
Ο λαός σου - ελεύθερος, υπερήφανος, εργατικός.

Για τους προγόνους μου θέλω να μάθω
όσο το δυνατό περισσότερα
Το κάλεσμά τους, σαν καμπάνα, αναστατώνει την ψυχή μου
Σε καμαρώνω Ελλάδα! Η ιστορία σου, ο πολιτισμός,
Μα στις φλέβες μου το αίμα των Ελλήνων ρέει.

...Θα περάσουν χρόνια, θα μεγαλώσω,
Και, ανεξάρτητη πια, θα επιλέξω το δρόμο της ζωής μου,
- Εγώ οπωσδήποτε θα πατήσω στη γη των προγόνων μου,
Για να σφίξεις εμένα εσύ - ω Ελλάδα! - στην αγκαλιά σου...

Μαρία Γοντσαρόβα, 2014, Βολνοβάχα Ουκρανίας
μετάφραση από τα ρωσικά: Αλέξανδρος Ασλά


Για τη μεταγραφή
στο στίγμαΛόγου:
Χριστίνα Λιναρδάκη


Σημ.: Ευχαριστούμε πολύ τον κ. Αλέξανδρο Ασλά για το υλικό που μας παραχώρησε.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου