Τετάρτη, 14 Φεβρουαρίου 2018

"Νοέμβριος" του Χόρχε Γκαλάν

Τα χαράματα της 16ης Νοεμβρίου του 1989 μια ομάδα επίλεκτων στρατιωτών εισέβαλε στο κτίριο του πανεπιστημίου του Σαν Σαλβαδόρ (UCA) και δολοφόνησε εν ψυχρώ έξι Ιησουίτες καθηγητές που κατοικούσαν εκεί, καθώς και μια μητέρα με την κόρη της που είχαν την ατυχία να παραβρίσκονται στο χώρο. Στη συνέχεια τα μέλη της ομάδας έγραψαν στους τοίχους συνθήματα υπέρ των ανταρτών σε μια προφανή προσπάθεια να αποδώσουν στους επαναστάτες το φρικτό έγκλημα και να τινάξουν στον αέρα τις ειρηνευτικές συνομιλίες που είχαν ξεκινήσει με την μεσολάβηση της καθολικής εκκλησίας για την παύση των εχθροπραξιών.

Αυτή η τρομακτική ιστορία που συγκλόνισε όλο τον κόσμο αποτελεί τη βάση το βιβλίου του Χόρχε Γκαλάν, ο οποίος έψαξε εξονυχιστικά την υπόθεση αφιερώνοντας πάνω από δέκα χρόνια. Tο αποτέλεσμα είναι ένα έργο ζωής που βραβεύτηκε από την Βασιλική Ισπανική Ακαδημία. Το κείμενο είναι στην πραγματικότητα ένα ντοκουμέντο για την ιστορία της μικρής αυτής χώρας γραμμένο με ποιητικό τρόπο στο ύφος του μαγικού ρεαλισμού που έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερα στην ισπανόφωνη Λατινική Αμερική και στοίχισε στον συγγραφέα την εξορία, γεγονός που φαίνεταισε κάθε του ομιλία, όπου ξεχειλίζει η αγάπη για την όμορφη πατρίδα του.

Στο άγριο σκηνικό της δεκαετίας του 1980, όταν το αντάρτικο κίνημα FMLN διεκδικούσε το δικαίωμα της διακυβέρνησης της χώρας στα πρότυπα της Κούβας, οι δολοφονίες επιφανών ιερέων από παραστρατιωτικές οργανώσεις είχαν πολλαπλασιαστεί,  συντελώντας στη δημιουργία ενός κλίματος φόβου που διέτρεχε όλο το Σαν Σαλβαδόρ, αυτή την ωραία χώρα της Κεντρικής Αμερικής με το τροπικό κλίμα και τον υπέροχο πολιτισμό. Το φαινόμενο μόνο τυχαίο δεν είναι βέβαια, η ιστορία ολόκληρης της Λατινικής Αμερικής έχει σφραγιστεί από κινήματα πρωτοφανούς βιαιότητας και έχουν σημειωθεί κατά καιρούς απίστευτα περιστατικά, όπως εισβολές αρμάτων σε κυβερνητικά κτίρια και δικαστικά μέγαρα. Στο ίδιο το Σαν Σαλβαδόρ, κατά τον συγγραφέα, σημειώνεται μια δολοφονία κάθε ώρα, και οι πράξεις ακραίου φανατισμού τείνουν να αποτελέσουν στοιχείο του πολιτισμού αυτής της περιοχής του κόσμου. Ενός πολιτισμού που προέκυψε από την μείξη των ντόπιων παραδόσεων αρχαίων φυλών με τις επιρροές των αποίκων από την Ιβηρική χερσόνησο και την επίδραση της καθολικής εκκλησίας η οποία εξακολουθεί να χαίρει υψηλής εκτίμησης ως παράγοντας σταθερότητας και ειρήνης. Όλα αυτά τα στοιχεία συγχωνεύτηκαν ανά τους αιώνες σ’ ένα περιβάλλον εκπληκτικής φυσικής ομορφιάς που χαρακτηρίζεται από την εξωτική βλάστηση και την γειτνίαση με τον αχανή Ειρηνικό Ωκεανό.

Καλύτερο κομμάτι του βιβλίου, που πρόκειται να γυριστεί και σε ταινία, είναι σίγουρα εκείνο που περιγράφει την ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τον φόβο των ανθρώπων, καθώς η αδρεναλίνη ξεχύνεται στο σώμα τους, την στάση τους μπροστά στο θάνατο, την αίσθηση ότι αντικρίζουν τον κόσμο για τελευταία φορά, την κορύφωση των συναισθημάτων τους, την αντίληψη ότι ζουν στιγμές ιστορικές, το κοντράστ των συναισθημάτων ανάμεσα στους πάνοπλους στρατιώτες και τους άοπλους που νιώθουν ότι βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας αντιπαράθεσης το τέλος της οποίας φαντάζει σκοτεινό. Κι ακόμα αναδεικνύεται θαυμάσια η στάση των απλών πολιτών που δείχνουν το υπέροχο μεγαλείο ενός λάου, καθώς δεν φοβούνται να καταθέσουν την αλήθεια μπροστά στους πιο υψηλόβαθμους εκπροσώπους των αρχών με κίνδυνο να χάσουν για πάντα ό,τι αγαπούν περισσότερο, ενώ οι δυνάμεις του καθεστώτος από τη μεριά τους κινούνται στο παρασκήνιο, καταθορυβημένες από την εμφάνιση των ασήμαντων μέχρι χτες κοινωνικών ομάδων, συνεχίζοντας το ελεεινό παιχνίδι της εξουσίας με το οποίο είναι ταυτισμένες.

Πολλές είναι οι έξοχες σελίδες στον "Νοέμβριο" που αποδεικνύουν ότι ο συγγραφέας είναι ένας από τους πιο ταλαντούχους νέους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Ο Χόρχε Γκαλάν δεν μπορεί να επιστρέψει στο σαν Σαλβαδόρ,  γιατί το βάρος των αποκαλύψεων και η δύναμη του λόγου του τον καθιστούν επικίνδυνο για την κυρίαρχη τάξη της χώρας του, όπου μπορεί να έχει επέλθει σχετική ειρήνη αλλά οι πληγές του παρελθόντος δεν έχουν κλείσει και δικαιοσύνη δεν έχει αποδοθεί για να αποκαταστήσει την μνήμη των θυμάτων που δολοφονήθηκαν αναίτια. Αυτή άλλωστε ήταν και είναι η δύναμη της τέχνης, αυτή είναι η δύναμη της αληθινής λογοτεχνίας που μπορεί να τινάξει στον αέρα όλη την καθεστηκυία τάξη φέρνοντας με τρόπο συνταρακτικό την αλήθεια στην επιφάνεια.

Απόστολος Σπυράκης

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου