Τετάρτη, 18 Οκτωβρίου 2017

"Ανάμεσα στους τοίχους" του Γιώργου Μπράμου



13 διηγήματα αποτελούν τη συλλογή του Γιώργου Μπράμου Ανάμεσα στους τοίχους, και μάλιστα ετερόκλητα. Εκ πρώτης όψεως τουλάχιστον. Υπάρχει όμως μια κοινή ατμόσφαιρα. Αυτό είναι το δεύτερο στοιχείο που όσο προχωράει το διάβασμα αποκτά όλο και μεγαλύτερη βαρύτητα. Η αποστασιοποίηση μαζί με την αίσθηση του τετελεσμένου και του οριστικά χαμένου χρόνου είναι οι δύο πυλώνες που θα οριοθετήσουν την πορεία τόσο του συγγραφέα όσο και των ηρώων του σε ένα ταξίδι που κατά τα φαινόμενα τουλάχιστον θα διεξαχθεί χωρίς ανατροπές. 

Ένας ρεαλισμός που δεν «φωνάζει» αλλά διαγράφει σταθερή πορεία στο σύνολο της συλλογής, συμβάλλει στην παραγωγή μιας αίσθησης οικειότητας και μιας δυναμικής αρκετά στιβαρής ώστε να σηκώσει το βάρος της έλλειψης πρωτοτυπίας. Το διήγημα πάντα πίστευα ότι έχει ανάγκη την ανατροπή. Για την ακρίβεια τρέφεται απ’ αυτήν και εξασφαλίζει το ενδιαφέρον που ο αναγνώστης συχνά δεν μπορεί να στηρίξει σε κείμενα μικρής έκτασης. Στο Ανάμεσα στους τοίχους αυτό το στοιχείο λείπει, με αποτέλεσμα η συλλογή να στερείται ενός βασικού συστατικού: της έκπληξης. 

Ο Εμφύλιος και κάποιες τουλάχιστον από τις διαστάσεις του αποτελεί έναν από τους θεματικούς άξονες των διηγημάτων: οι μεν και οι δε, φυλακές, κρατούμενοι, δηλώσεις μεταμέλειας, συνέπειες των πράξεων και της αδράνειας, παράπλευρες απώλειες μιας πολιτικής κατάστασης της οποίας οι προεκτάσεις δεν φαίνεται να σβήνουν. Όλα αυτά σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε φέτος από έναν άνθρωπο που γεννήθηκε το ’52. Υποθέτω τα περιθώρια πρωτοτυπίας είναι εξαρχής στενά.

Παρόλα αυτά, ο Γιώργος Μπράμος βάζει στην σκηνή ζωές λιωμένες και κατακρεουργημένες από τις σκυνθήκες και τις αλλαγές που οι άνθρωποι δεν μπόρεσαν ή δεν θέλησαν να προβλέψουν, και το κάνει με την αυτοπεποίθηση του μη-εμπαθούς παρατηρητή. Οι ήρωες είναι παράπλευρες απώλειες ενός συστήματος (ή περισσότερων) που κατέρρευσε αφήνοντάς τους ημιθανείς στο πεδίο της μάχης. Κάποιοι σηκώθηκαν έρποντας και συνέχισαν έτσι, κάποιοι άλλοι έμειναν εκεί, κλειδωμένοι στην ενδιάμεση κατάσταση των πρώην ζωντανών αλλά ακόμα όχι πεθαμένων. Όσο για τις δεύτερες ευκαιρίες, αυτές έχουν προ πολλού εξαντληθεί. 

Το τελευταίο κείμενο είναι κατά τη γνώμη μου το πιο ενδιαφέρον, κυρίως λόγω της χρήσης του: είναι η προσπάθεια του συγγραφέα να εξασφαλίσει ένα σύντομο μέλλον στους ήρωές του, και να δώσει στον αναγνώστη του την ευκαιρία να φανταστεί μια συνέχεια. Στο τέλος λοιπόν οι άνθρωποι που κινήθηκαν στις προηγούμενες σελίδες αποκτούν μια παράδοξη μυθιστορηματική διάσταση, ένας είδος διάρκειας που ξεπερνάει τα στενά –πώς να το κάνουμε, αφηγηματικά όρια του διηγήματος ως φόρμα.

Οι άνθρωποι του Γιώργου Μπράμου είναι διακριτικοί και διαγράφουν αχνές πορείες. Εμφανίζονται σε ένα διήγημα, λένε την ιστορία τους διστακτικά σχεδόν, και μετά φέυγουν χωρίς θόρυβο. Ο συγγραφέας τους ξαναγυρίζει στην προηγούμενη ερημιά τους. Το τελευταίο κείμενο της συλλογής ίσως παίζει αυτον ακριβώς τον ρόλο: του συνεκτικού υλικού, της τρυφερότητας και ίσως τελικά της οριστικής αποδοχής. 

Κρις Λιβανίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου