Δευτέρα, 25 Σεπτεμβρίου 2017

"Η αλήθεια των στιγμών" του Νικόλα Λεβέντη

Πρόκειται για μια πρώτη ποιητική προσπάθεια που κλυδωνίζεται αρκετά και που δεν έχει κατασταλάξει στο βέλτιστο ύφος, διαθέτει όμως αρκετά θετικά στοιχεία που την καθιστούν ενδιαφέρουσα - ακόμη και πρόσφορη για μια περιπτωσιολογική μελέτη.

Ας ξεκινήσουμε από τη διαπίστωση ότι το ύφος είναι περισσότερο αφηγηματικό απ' όσο θα επέτρεπε μια ποιητική συλλογή. Χαρακτηριστικό αυτού του ύφους είναι το ποίημα "Χωρίς θάρρος" από το οποίο παραθέτουμε τους τρεις τελευταίους στίχους προς επίρρωση του λεχθέντος:

Οι ατομικές ελλείψεις, όμως, είναι γόνιμες
όταν συνδιαλέγονται και συναγαπιώνται.
Οι τέλειες σχέσεις είναι μια δοκιμασία υπομονής.

Όπως πολύ συχνά συμβαίνει στις πρώτες ποιητικές προσπάθειες, υπάρχει εκτεταμένη προσφυγή στο απόφθεγμα, το οποίο βέβαια χαρίζει δύναμη στο αποτέλεσμα: Τόσο φτωχός ο άνθρωπος/ που βρίσκει δύναμη στη βία ("Η πρώτη διαμάχη"), Σύντομα, δεν θα είμαι παρά κρεμασμένα πετσιά/ σε έναν οστέινο καλόγερο ("Απολογισμός ζωής"), ...δίχως αφή δεν υφίσταται σχέση ("Σχέση εξ αποστάσεως), όμως δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ποιητικότητα, η οποία βασίζεται, μεταξύ άλλων, σε μια αίσθηση ρυθμού - μια αίσθηση, της οποίας η απουσία από τη συγκεκριμένη συλλογή είναι εκκωφαντική.

Αλλού ο λόγος διολισθαίνει προς το δοκίμιο, όπως στο ποίημα "Πάρνηθα":
Δυστυχώς, η εγωτική καθημερινότητα
απέκοψε τους δεσμούς μας με τη μητέρα φύση
επιβάλλοντας μία περιφρονητική θεώρησή της
προς τέρψη της αλαζονικής έλλογης δύναμής μας.

Και εδώ σταματούν οι αδυναμίες της συλλογής. Τα δυνατά σημεία είναι πολλά και ενδιαφέροντα. Το πιο ενδιαφέρον, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι ο ποιητής δεν φοβάται. Έχει τα κότσια να γράψει τολμηρά, ίσως βέβαια επειδή διακατέχεται από άγνοια κινδύνου: το νεαρότατο της ηλικίας του (γεννήθηκε μόλις το 1993) θα μπορούσε να συνηγορεί σε αυτή την αξιολόγηση. Χαρακτηριστικά της τόλμης του είναι η τελευταία στροφή του ποιήματος "Άφιξη", αλλά και ο ανατρεπτικός τελευταίος στίχος του ποιήματος "Υπό καθεστώς χρυσόψαρων", το οποίο παρατίθεται ολόκληρο εδώ:

                                                       (Ποιος όρισε τον άνθρωπο Θεό;)
Τους άτυχους της ζωής δεν τους περιφρονείς.
Ευπρόσδεκτοι, λοιπόν, οι αλλοεθνείς, προ πολλού,
από εποχής ξενίου Διός και σωτήρος Χριστού,
εάν αληθινά σεβόμαστε τον άνθρωπο.
Τίποτα πιο ψυχοφθόρο από την αίσθηση της ανοχής.

Κατά καιρούς το ερωτικό στοιχείο, που είναι από τα κεντρικά της συλλογής, γίνεται έκδηλο και έντονο. Το συνοδεύει μια διάθεση υποχώρησης ή υποταγής στα πρόσωπα και τις γενικότερες καταστάσεις (όχι μόνο τις ερωτικές σχέσεις), η οποία αποκαλύπτει ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο ποιητικό υποκείμενο, που εσωτερικεύει έντονα τα γεγονότα, κάποτε μάλιστα με τρόπο δραματικό, αφού οι διαστάσεις αυτής της εσωτερίκευσης διακυβεύουν την ακεραιότητα του μέσα τοπίου, όπως φαίνεται στο ποίημα "Υποχρεωτικά αυτόχειρες":
Μια καθημερινή άσκηση αυτοσυγκράτησης
οι οικογενειακές σχέσεις [...]

Μια καθημερινή κατάπνιξη ακραίων σκέψεων
με αδιέξοδη λύση την αγανάκτηση.

Άνθρωποι-βόμβες γεμάτες
οργή για τους οικείους τους.

Η έκρηξη πραγματοποιείται εντός τους.

Το μόνο ανάχωμα, η μόνη αντίσταση απέναντι σε αυτή τη δραματική εσωτερίκευση προβάλλεται από το σθένος της νεότητας:
Την απελπισία αυτή εκφράζω δυστυχώς,
διότι, ακόμα, δεν έχω βρει σκοπό ζωής,
γιατί δεν έχω συγκατατεθεί να ξεγελάσω τα όνειρά μου
πως τάχα θα επιτευχθούν
("Απολογισμός ζωής")

Άλλο κεντρικό στοιχείο της συλλογής είναι η αναμέτρηση με τον χρόνο και τον θάνατο (απασχολούν ιδιαίτερα τον ποιητή οι ηλικιωμένοι άνθρωποι, οι μεσήλικες, αλλά και οι νεκροί), ενώ συχνά προβληματίζουν η σχέση ανθρώπου και φύσης, αλλά και ζητήματα εθνικής και ατομικής ταυτότητας (χωρίς γλώσσα και χωρίς ταυτότητα/ άνθρωπος ή λαός ψυχορραγεί). Όσο για την ίδια την ποίηση, ο ποιητής αναρωτιέται από την αρχή-αρχή της συλλογής:
Η ποίηση είναι κάτι στο οποίο καταφεύγεις από ανάγκη και όχι από άποψη. Ωστόσο, ακόμη αδυνατώ να κατανοήσω, τι είδους τέχνη είναι εκείνη που περιγράφει χωρίς να ορίζει και να ορίζεται; 

Γενικά μιλώντας, η εικόνα της συλλογής είναι καλύτερη από εκείνη πρώτων συλλογών που συνήθως κινούνται μεταξύ της τέλειας ατζαμοσύνης και της χρυσής μετριότητας. Πρόκειται για μια μετριότητα που συνοψίζεται στην έλλειψη ρυθμού, την εκτεταμένη χρήση αποφθεγμάτων σε αλαζονικό τόνο και την ολίσθηση προς την αφηγηματικότητα - περιέχει όμως ταυτόχρονα στοιχεία που πείθουν τον αναγνώστη ότι αξίζει να περιμένει μια επόμενη συλλογή. Ενώ όμως συνήθως οι νέοι ποιητές εμφανίζονται να φοβούνται τη δύναμη του μέσου, δηλ. της ίδιας της ποίησης, παραδείγματα όπως του Νικόλα Λεβέντη αποτελούν λαμπρή εξαίρεση - και αυτό είναι απελευθερωτικό.


Χριστίνα Λιναρδάκη

1 σχόλιο: