Παρασκευή, 22 Σεπτεμβρίου 2017

Θέατρο - "Ακυβέρνητες πολιτείες" του Στρατή Τσίρκα

(μια συνεργασία του Εθνικού θεάτρου και του Θεάτρου Τέχνης)


Η θεατροποίηση της μυθιστορηματικής τριλογίας του Στρατή Τσίρκα (1911-1980): «Ακυβέρνητες Πολιτείες» (Η Λέσχη), ήταν μία επιτυχημένη παράσταση, καρπός συνεργασίας του Εθνικού Θεάτρου με το Θέατρο Τέχνης, που ανέβηκε τον περασμένο Μάιο στο υπόγειο του θεάτρου τέχνης (Πεσματζόγλου 5 και Σταδίου) στο κέντρο των Αθηνών. Πολλοί ήταν αυτοί που αναρωτήθηκαν πως ήταν δυνατόν το 1ο μέρος (Η Λέσχη) της Τριλογίας του Στρατή Τσίρκα, ένα δύσκολο εγχείρημα να στεφθεί με επιτυχία. Επειδή το κείμενο του Σ. Τσίρκα είναι απαιτητικό, με αρκετές ιδιορρυθμίες και το ανέβασμά του στη θεατρική σκηνή, ένα αρκετά δύσκολο τόλμημα. Ακόμη είναι η πρώτη φορά που παίζεται στο ελληνικό θέατρο και θα ακολουθήσουν κατά την ερχόμενη περίοδο και τα άλλα δύο μέρη της τριλογίας «Δριάγνη» και «Νυχτερίδα».

Η Έφη Θεοδώρου, που υπογράφει την σκηνοθεσία και την δραματουργία της παράστασης προσέγγισε αναμφίβολα με πολύ σεβασμό και πάθος το κείμενο του συγγραφέα της τριλογίας, κατορθώνει να γοητεύσει τον θεατή. Και παρά την μεγάλη τρίωρη διάρκεια της παράστασης, το έργο παρακολουθείται με αμείωτο ενδιαφέρον. Η σκηνοθέτης σεβάστηκε σε πολύ μεγάλο βαθμό το εμβληματικό αυτό έργο της μεταπολεμικής νεοελληνικής λογοτεχνίας και παρέδωσε στο θεατρικό κοινό μία αξιόλογη παράσταση καλά δομημένη, με γρήγορο ρυθμό και με σωστή ροή. 

Σε αυτή την επιτυχία συνέβαλαν και οι θαυμάσιοι ηθοποιοί (Θαν. Βλαβιανός, Θαν. Δήμου, Ανθή Ευστρατιάδου, Γιώργος Κριθάρας, Κατ. Λαμπρίδου, Μαν. Μαυροματάκης, Γιώτα Μηλίτση, Ηλέκτρα Νικολούζου, Δημήτρης Πασάς, Μάνος Στεφανάκης), τους οποίους η σκηνοθέτης καθοδήγησε σε σωστές κατευθύνσεις. Ανακάλυψε ηθοποιούς, ώστε να συγκροτούν ένα είδος αφηγηματικής ενότητας, οι οποίοι δεν μοιράζονται μόνον τους ρόλους του πολυπρόσωπου αυτού μυθιστορήματος, αλλά αφηγούνται και την περιπέτεια της συγγραφής και την αγωνία του συγγραφέα, ενσωματώνοντας αποσπάσματα από την αλληλογραφία του Σ. Τσίρκα και τα «Ημερολόγια της Τριλογίας», επιλογές που λειτούργησαν σωστά. Αφηγηματικός λόγος και αναπαράσταση, πολυφωνία και πλουραλισμός συνυπάρχουν. Αναμοχλεύοντας τους προβληματισμούς παρελθόντων δεκαετιών που γράφηκε το μυθιστόρημα, αρχές της δεκαετίας του ’60. Η ακυβέρνητη πολιτεία του τόμου: «Η Λέσχη» είναι η Ιερουσαλήμ. «Ιερουσαλήμ ακυβέρνητη πολιτεία / Ιερουσαλήμ πολιτεία της προσφυγιάς» από το ποίημα του Γ. Σεφέρη «Ο Στρατής Θαλασσινός στη Νεκρά Θάλασσα» στίχοι που έδωσαν τον γενικό τίτλο στην τριλογία του Σ. Τσίρκα «Οι Ακυβέρνητες πολιτείες» αποτελούν μία πολιτισμική χοάνη, φέρνοντας πλησίον χώρους, ανθρώπους, θρύλους ιστορίες, μνήμες και αξίες του ελληνισμού της διασποράς έτσι όπως συναντιέται με το μεσανατολικό και Ευρωπαϊκό περίγυρο. Η Τριλογία της Σ. Τσίρκα δεν απώλεσε την ικανότητά της ώστε να συνομιλεί με τον σύγχρονο είναι επίκαιρη ακόμη και σημερινή εποχή. Ο πολύχρωμος κόσμος της «Λέσχης» ξετυλίγεται στην Ιερουσαλήμ, πρωτεύουσα της «υπό Βρετανικήν εντολήν» Παλαιστίνης. Πόλη θρησκευτικό σύμβολο, Ισραηλιτών, Μουσουλμάνων και Χριστιανών. Πόλη στην οποία σταθμεύουν βρεττανικές και άλλες συμμαχικές στρατιωτικές μονάδες που ενισχύουν τα συμμαχικά στρατεύματα, που μάχονται στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής κατά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο. 

Η δράση των προσώπων της «Λέσχης» επικεντρώνεται στην Ιερουσαλήμ το καλοκαίρι του 1942, σε μία κρίσιμη εποχή για έκβαση του πολέμου, που τα Γερμανοναζιστικά στρατεύματα με τους συμμάχους Ιταλούς προελαύνουν στην Β. Αφρική και η έκβαση της αιματηρής σύγκρουσης δείχνει ότι κλείνει υπέρ του Άξονα. Σε έναν ιδιόμορφο ξενώνα της πόλης συνωστίζονται άνθρωποι από διάφορες θρησκείες, εθνότητες, φυλές ναυάγια της καταιγίδας που σαρώνει τον κόσμο», όπως τονίζει ο Ελληνοαιγυπτιώτης συγγραφέας. Μεταξύ τους ένας Έλληνας ο Μάνος Σιμωνίδης αξιωματικός του ελληνικού στρατού, με διευρυμένους πνευματικούς ορίζοντες που είναι στρατευμένος στην υπόθεση της Αριστεράς. Ευρίσκεται όμως σε σύγκρουση με την παράνομη αντιφασιστική οργάνωση στην οποία ανήκει, όπως και η όμορφη γυναίκα ενός υπουργού της πρώην Αυστριακής Κυβέρνησης, η οποία αναστατώνει τον ανδρικό πληθυσμό του ξενώνα με τον διάχυτο ερωτισμό της. Μεταξύ τους θα ξεφυτρώσει ένας βαθύς αλλά αδιέξοδος έρωτας, ενώ το ερωτικό της σώμα θα γίνει ο καταλύτης που θα πυροδοτήσει την δράση στην ακυβέρνητη πολιτεία ή καλύτερα μια πολιτεία που κυριαρχείται από μία σειρά μυστικούς αλλά πανίσχυρους εξουσιαστικούς μηχανισμούς. 

Ο Μάνος Σιμωνίδης (προσωπείο του Σ. Τσίρκα) εντοπίζει από τους χρόνους εκείνους, τις στρεβλώσεις, την μισαλλοδοξία, τον δογματισμό που εκαλλίεργησαν κάποιοι από αυτούς που στρατεύθηκαν σε αυτή την ιδεολογία. Έρωτας και πολιτική, πόλεμος και διανόηση, συμπλέκονται στην Λέσχη. Ένας έρωτας με την Έμμη την ξένη την διαφορετική ένας έρωτας που συνθλίβεται εξ’ αιτίας πολλών διαφορετικών λόγων και συνθηκών. Αλλά όμως πάνω από όλα κυριαρχεί η μοναξιά. 

Το σκηνικό του Άρη Δημητρόπουλου συνθέτει με δεξιοτεχνία την εικόνα του ξενώνα της Λέσχης και τα κοστούμια της είναι στο πνεύμα της εποχής. 

Η μουσική του Νίκου Πλάτανου παίζεται σωστά με το ύφος του έργου, ατμοσφαιρικοί οι φωτισμοί του Σάκη Μπιρμπίλη. Οι κινήσεις έχουν την επιμέλεια του Ερμή Μαλκότση. Συνεργάτης δραματουργίας η Παναγιώτα Κωνσταντινάκου βοηθός της σκηνοθέτιδας η Παρασκευή Λυπημένου. Αξιέπαινη επιλογή ήταν επίσης η κατά την διάρκεια της παράστασης, ζωγραφική αποτύπωση της Ιερουσαλήμ από τον Θανάση Δήμου. 

Παίχθηκε μία παράσταση την οποία το θεατρικό κοινό περίμενε με αγωνία. Και όσοι έχουν διαβάσει και αγαπήσει την Τριλογία του Τσίρκα, αλλά και εκείνοι που ήθελαν να έχουν μία πρώτη γνωριμία με το εμβληματικό κείμενο. Το εγχείρημα της θεατροποίησης του πρώτου τόμου «Η Λέσχη» συνοδεύτηκε με την αγάπη και τον σεβασμό της Έφη Θεοδώρου και των συντελεστών για το έργο με το οποίο καταπιάσθηκε. 

Μία παράσταση που έκρυβε σκληρή εργασία και έρευνα. Εν τέλει όλα όμως αυτά τα παραπάνω, κατέληξαν σε βάρος της θεατρικής μεταφοράς του μυθιστορήματος. Ειπώθηκε και από έγκριτους θεατρολόγους, ότι αυτός ο σεβασμός στο κείμενο του Σ. Τσίρκα, κατάληξε σε βάρος της θεατροποίησής του. 




 Λουκάς Θεοχαρόπουλος

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου