Παρασκευή, 28 Απριλίου 2017

Σφηνάκια του Απρίλη

"Ελαττωματικό χώμα" της Μαρίας Τζίκα

Πρέπει να πω εξαρχής ότι το στιλ με το οποίο γράφει η Μαρία Τζίκα είναι βαρυφορτωμένο, κατά τη γνώμη μου, καθώς χρησιμοποιεί πολλά επίθετα και λόγια ρήματα. Ωστόσο υπάρχουν και ποιήματα όπως ο "Άρρητος πόθος" που αποτελούν μια πραγματική ανάσα λιτότητας. Κάποιες από τις μεταφορές που επιστρατεύονται δεν λειτουργούν πάντα καλά, με αποτέλεσμα να παρατηρείται συμφραστική αντίσταση (π.χ. "επιπλέει η φωνή μου στη σκουριά/κάτω από τη νοητή τρίχα του ανθρώπου").

Όπως και νά' χει, οι ιδέες είναι πολλές φορές πραγματικά πρωτότυπες (π.χ. "λίγο ήλιο χθεσινό/μες στο πτώμα μιας ανοιξιάτικης πεταλούδας/συντηρώ στην κατάψυξη"), ενώ οι επανερχόμενες αναφορές στη μητρότητα και τα παιδιά δίνουν μια συγκινητική νότα στη συλλογή.

Το ίδιο συμβαίνει και με τα στιγμιότυπα της γυναίκας από διάφορες στιγμές του βίου της και από διάφορους ρόλους που καλείται να παίξει, τα οποία μας παρουσιάζει η ποιήτρια.

Ένα απόσπασμα από το ποίημα "Βιβλική μέρα":

Γίναν αμνοερίφια κι άνθρωποι
φτύσανε το ελαττωματικό χώμα
με τους κυνόδοντες της ιστορίας μέσα του
που τους χρησίμευαν
για ψεύτικα μάτια.


"Κλεινόν - μυθιστορίες για την Αθήνα" του Γιάννη Ευσταθιάδη

Το βιβλίο περιέχει τις μυθοπλαστικές καταθέσεις 30 προσώπων για την πρωτεύουσα, αγαστά συμπληρωμένες με αποσπάσματα-μαρτυρίες συγγραφέων που λειτουργούν ως ιντερμέδια προσδιοριστικά των χώρων και συνδετικά των καταθέσεων των "ηρώων". Οι ιδιότητες των προσώπων επέτρεψαν στον Ευσταθιάδη μια θεώρηση της Αθήνας από πολλές πλευρές: πολιτική ζωή, εμφύλιες συγκρούσεις, πραξικοπήματα, τέχνη, καθημερινότητα, ήθη και έθιμα, μόδες, στέκια κ.λπ. Μια γοητευτική συνύπαρξη δύο παράλληλων λογοτεχνικών σωμάτων - ενός παραδοσιακού και ενός σύγχρονου που δένουν σε ένα υπέροχο και τρυφερό σύνολο, γεμάτο από άρωμα εποχής.

Ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το σύγχρονο σώμα:

Δημήτρης Πικιώνης: 
"Ακόμα και μια πέτρα πρέπει να έχει κάποιο σκοπό".
Δεν θυμάμαι  πού διάβασα αυτή τη φράση και μου άρεσε τόσο. Πολύ περισσότερο, όμως, μου έγινε έμμονη ιδέα. Σ' όλη μου τη ζωή προσπάθησα να βρω σκοπό ακόμα και για το πιο μικρό λιθαράκι, ακόμα και για ασήμαντα, εκ πρώτης όψεως, πετραδάκια ή βότσαλα.
Χρησμοποίησα τις πέτρες όπως ο συγγραφέας τις λέξεις. Προσπάθησα να τις νοηματοδοτήσω, να τις κάνω να σημαίνουν.
Προσπάθησα να βρω το νόημα μέσα από το σχήμα, τη χάραξη, το συμβολισμό.
Όχι μια αποστειρωμένη καλαισθησία, αλλά πρωτίστως μια χρηστική αισθητική που να οδηγεί το μάτι, όπως τα τυπογραφικά στοιχεία οδηγούν στο ποίημα.
[...]
Κανείς δεν κατάλαβε πόση ιδιοτέλεια περιείχε το όραμά μου. Θέλησα - γέρων πια - να ανεβαίνω στο Άνδηρο και να κάθομαι στα μαρμάρινα καθιστικά που τοποθέτησα έτσι ώστε να έχω την απόλυτη θέα στην Ακρόπολη και τα Προπύλαια. [...] Πόσο θα επιθυμούσα αυτή να είναι η τελευταία μου εικόνα. Κι ύστερα οι μορφές από τη μετώπη και τη ζωφόρο να μεταμορφωθούν σε λευκά περιστέρια και να πετάξουν προς εμένα, ώστε το κεφάλι μου να αναπαυθεί σε μαρμάρινες φτερούγες. 
Η αργή κίνηση των βλεφάρων που κλείνουν, να κρατήσει την απόλυτη λευκότητα, παραμυηθία για το απέραντο σκοτάδι που θα ακολουθήσει."

Καθαρόαιμη λογοτεχνία.

Χριστίνα Λιναρδάκη


"Το Κήτος" της Ούρσουλας Φώσκολου


Τα 25 μικρά πεζά του Κήτους αποδεικνύονται πολύ μικρά για να βγει ξεκάθαρο συμπέρασμα για την ταυτότητά τους. Για τα υπόλοιπα 10 τα πράγματα είναι ευκολότερα, δεδομένου ότι η έκταση δίνει την ευκαιρία στην συγγραφέα να ξετυλίξει κουβάρια, ανθρώπους και καταστάσεις. Η συμπυκνωμένη γραφή (ακόμα και όταν πρόκειται για μία μοναδική παράγραφο των 6 σειρών για παράδειγμα) μπορεί να αποδώσει πολύ καλά εφόσον περιέχει τα απαραίτητα στοιχεία για την συνολική κατανόηση, στο Κήτος αυτό δεν συμβαίνει επαρκώς και το αποτέλεσμα είναι αναλαμπές οριακά ασύνδετων σκέψεων. 

Το εγώ της συγγραφέα είναι πρωτεϊκό κι αυτό έχει κάποιο ενδιαφέρον επειδή αλλάζοντας διαρκώς φύλο, μορφή ή ηλικία, παρουσιάζεται ένα σαφώς ευρύτερο φάσμα συγκίνησης και μειώνεται ταυτόχρονα η μάλλον αναπόφευκτη αίσθηση αποσπασματικότητας. Η φαντασία κάνει μια βίαιη εισβολή στην πραγματικότητα και κάποιες φορές γίνεται και το αντίστροφο, δημιουργείται όμως ένα ρήγμα (στην κατανόηση, σχεδόν νομοτελειακά) που δεν γεφυρώνεται επειδή η έκταση των κειμένων είναι τόσο μικρή: δεν υπάρχει χρόνος.

Το κείμενο με τίτλο «Φερ φορζέ» είναι αυτό που τράβηξε περισσότερο την προσοχή μου, αφενός επειδή έχει τον χρόνο και τον χώρο να ξεδιπλωθεί και αφετέρου επειδή το παρελθόν συνδέεται με το παρόν με έναν ιδιαίτερα παράξενο τρόπο, σχεδόν σαν το ένα να διαχέεται στο άλλο σαν υγρό, δίνοντας την αίσθηση ότι η αφηγήτρια σαν να αιωρείται στον χώρο και στις αναμνήσεις.

Το Κήτος είναι κατά τη γνώμη μου ένα κλασικό παράδειγμα απόπειρας συμπυκνωμένης γραφής που δεν λειτουργεί αποτελεσματικά: τα μεγαλύτερα κείμενα είναι σαφώς καλύτερης ποιότητας από τα μικρά, ενώ τα ρίσκα που πήρε η συγγραφέας σε ό,τι αφορά τα δεύτερα δεν φαίνεται να έχουν αποδώσει.


Κρις Λιβανίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου