Τετάρτη, 15 Μαρτίου 2017

"Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ" της Έλενας Χουζούρη



Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ είναι ένα μυθιστόρημα που περιστρέφεται γύρω από την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα και μέχρι τα μέσα του επόμενου. Υπάρχει η φωνή ενός -κλασικού- αφηγητή και η παρουσία της Αλίζα, εγγονής της Λούνα, του κεντρικού προσώπου του έργου. Το θέμα είναι προφανές ήδη από τον τίτλο και σε ό,τι με αφορά ένα από τα λίγα που μου φαίνονται ανεξάντλητα. 

Οι περιγραφές μιας Θεσσαλονίκης ακμάζουσας και πανέμορφης που έχει προ πολλού χαθεί και αντικατασταθεί από μια άλλη πόλη, είναι το βασικό χαρακτηριστικό του βιβλίου τουλάχιστον για το πρώτο μισό του. Μετά, τα ιστορικά και κατά δεύτερο λόγο τα πολιτικά γεγονότα παίρνουν τη σκυτάλη για να στήσουν μια πλοκή που παρόλο που δεν είναι πρωτότυπη, παραμένει ενδιαφέρουσα. Η έλλειψη πρωτοτυπίας δεν είναι το μειονέκτημα εδώ, γιατί υποθέτω ότι αν κανείς θέλει να πρωτοτυπήσει θεματικά δεν καταπιάνεται με ένα θέμα σαν το Ολοκαύτωμα. Αυτό που είναι μειονέκτημα όμως είναι ότι από τεχνικής άποψης η Έλενα Χουζούρη γράφει σε κύκλους: δεν προχωράει ομαλά στην αφήγηση γιατί μεταξύ άλλων στερεί από την Ιστορία ένα από τα θεμελιώδη στοιχεία της, την δράση. Τα γεγονότα που συμβαίνουν στο μυθιστόρημα είναι διάσπαρτα όχι μέσα στον ιστορικό χρόνο (κάτι που δεν θα αποτελούσε πρόβλημα, θα ήταν και αναμενόμενο μάλιστα) αλλά μέσα στον μυθιστορηματικό, με αποτέλεσμα ο αναγνώστης να χάνει κατά καιρούς το νήμα της αφήγησης. 

Στα αρνητικά στοιχεία προσωπικά θα κατατάξω την συνήθεια της παράταξης συνώνυμων ρημάτων κυρίως στην ίδια πρόταση (τα χωρίζει μεταξύ τους με κάθετες γραμμές), κάτι που παραπέμπει περισσότερο σε σημειώσεις και λιγότερο σε οργανωμένο κείμενο. Αφήνει την αίσθηση ότι η συγγραφέας σαν να ψάχνει τις λέξεις της παρόλο που οι λέξεις είναι εκεί. Και ενώ στο πρώτο μισό του βιβλίου υπάρχει μια φλυαρία και μια επαναληπτικότητα στις λεπτομέρειες, στο τρίτο μέρος τα πράγματα αλλάζουν δραματικά και παίρνουν μια ξεκάθαρα διαφορετική πορεία. Εκεί, χάρη στην δύναμη της ιστορίας αλλά όχι μόνο, δημιουργείται η αναγκαία ένταση και ξεδιπλώνεται η ανθρώπινη δύναμη των ηρώων. Κουρελιασμένοι, ψυχικά εξαθλιωμένοι άνθρωποι, απογυμνωμένοι από την όποια υπόσταση που θα μπορούσε να τους βοηθήσει να σταθούν ξανά στα πόδια τους, κάνουν την μία υπέρβαση μετά την άλλη και τελικά φτάνουν σε ακόμα έναν προορισμό αποφασισμένοι να επιβιώσουν. 

Στη Ευρώπη δεν έχουν υπάρξει τραγωδίες όπως αυτή, είναι γεγονός, και παρόλο που έχει αναλυθεί όσο καμία, παραμένει πρόσφορο έδαφος για καινούριες αναγνώσεις και επανεκτιμήσεις σχεδόν «αυταπάγγελτα», δεδομένου ότι οι λογικοί άνθρωποι εκ των πραγμάτων δεν διαθέτουν τα εργαλεία για να κατανοήσουν μια φρίκη που τοποθετείται εκτός λογικής. Η Έλενα Χουζούρη επικεντρώνεται σ’ αυτή την πραγματικότητα, την δυσκολία ή μάλλον την ανικανότητα των ανθρώπων τότε να διαχειριστούν τα όσα τους συνέβησαν και συνέχισαν να συμβαίνουν και μετά την λήξη του πολέμου.
Το ενδιαφέρον σημείο του βιβλίου έγκειται στο ότι το σθένος που ειδικά προς το τέλος κατακλύζει τις σελίδες, δεν είναι προϊόν ισχυρών και γενναίων ανθρώπων αλλά πλασμάτων που έχουν προ πολλού και ανεπιστρεπτί ξεπεράσει όλες τις κόκκινες γραμμές της επιβίωσης. Είναι μια ρημαγμένη Λούνα αυτή που φτάνει στην Παλαιστίνη, που ξεκινάει πάλι από την αρχή και τελικά πεθαίνει γριά, είναι ένα διαλυμένο πλάσμα που ενώ βίωσε όλες τις προδοσίες και όλη την ερημιά του κόσμου ήξερε καλά από την πρώτη στιγμή ότι η ζωή είναι η μόνη επιλογή που μπορεί να έχει σημασία. Όχι για την ίδια πιθανότατα, αλλά σίγουρα για τους επόμενους. 

Κρις Λιβανίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου