Παρασκευή, 24 Μαρτίου 2017

Στις κοραλένιες οροσειρές της γης (μερικά ακόμη τραγούδια και μια αφήγηση των Ινδιάνων)

Πού θα κοιμηθούμε εσύ κι εγώ;
Στο στραμμένο προς τα κάτω οδοντωτό χείλος τ’ουρανού
Εγώ κι εσύ θα κοιμηθούμε

Έτσι λέει ένα από τα τραγούδια της φυλής Wintu από τη βόρεια Καλιφόρνια, της οποίας ο μικρός πληθυσμός φαίνεται ότι ήταν εξαιρετικά ταλαντούχος. Σ’ ένα άλλο τραγούδι μιλά η κόκκινη αλεπού (Γάου):

Απάνω στην πετροσειρά ανατολικά πηγαίνω.
Πάνω στο δρόμο το λευκό ο Γάου εγώ πηγαίνω μα ζευτά.
Ο Γάου εγώ σφυράω πάνω στων αστεριών το δρόμο.

Ενώ αυτό το τραγούδι αναφέρεται στον πολικό αστέρα :

Της γης ο τόπος που ένα γύρο βλέπετε,
τα σκόρπια αστέρια μες τον ουρανό που βλέπετε,
όλα τους είναι των μαλλιών μου ο τόπος.

Η ποίηση και οι μύθοι των ινδιάνων είναι μερικά από τα ελάχιστα ίχνη πολιτισμού των ιθαγενών πληθυσμών της Αμερικής που επιβίωσαν μετά την εισβολή των αποίκων, η οποία σάρωσε τα πάντα στο πέρασμα της. Ο ερχομός των λευκών αποίκων σήμανε και το τέλος του πολιτισμού των Ινδιάνων που συρρικνώθηκαν σχεδόν μέχρις εξαφανίσεως. Από τα τραγούδια που επιβίωσαν παίρνουμε μια γεύση του τρόπου σκέψης τους,  επί παραδείγματι ένα κυνηγετικό τραγούδι των  Απάτσι αναφέρει:

Στο νότο,
στις άσπρες του όστρακου οροσειρές της γης,
όπου είναι ώριμος κάθε καρπός,
θ’ απαντηθούμε οι δυο μας.
Στις κοραλλένιες πέρα οροσειρές της γης...
Εκεί που οι ώριμοι καρποί ευωδιάζουν
οι δυο θ’ απαντηθούμε.

Οι ιθαγενείς της Αμερικής αναζητούν παντού την πνευματικότητα, όλα τα στοιχεία της φύσης,τα φυτά, τα ζώα, τα αστέρια, όλα αντιμετωπίζονται ως ζωντανοί οργανισμοί που απαρτίζουν το σύμπαν μες στο οποίο κινείται ο άνθρωπος. Το "Τραγούδι του ελαφιού", ένα δείγμα αυτού του τρόπου σκέψης, προέρχεται από την φυλή των Papago :

Έρχομαι εδώ.
Στη γη έπεσα :
το τόξο που τεντώθηκε με ζάλισε.
Έρχομαι εδώ.
Στο βουνό γλίστρησα:
Το βέλος που βούιξε με ζάλισε.

Η φαντασία των Ινδιάνων ήταν πλούσια και τολμηρή και έπλαθε εικόνες, παραστάσεις και ήχους  εντελώς πρωτότυπους, όπως μπορεί να διαπιστώσει κανείς στο παρακάτω κομμάτι :

Νύχτα

Τη νύχτα πέφτει βροχή.
Κοίταξε στην άκρη της γης
υπάρχει ένας ήχος σα ρωγμή·
υπάρχει ένας ήχος σα πέσιμο.
Εκεί κάτω βροντάει ακόμα σιγανά.
Ακόμα τρέμει.

Το μεταφυσικό στοιχείο κυριαρχεί στην ποίηση των τραγουδιών, κάτι  που μπορεί να  νιώσει κανείς σ’ ένα τραγούδι πάλι από την φυλή των Γουίντου:

Τα Πνεύματα

Πάνω στη μυθική σκέπη της γης
τα πνεύματα αιωρούνται και πέφτουν.
Τα πνεύματα αιωρούνται και πέφτουν στην είσοδο.
Τα λουλούδια γέρνουν βαριά στους μίσχους τους.

Οι Ινδιάνοι ποτέ δεν ξέχασαν τους αρχηγούς τους που χάθηκαν κατά τις συγκρούσεις με τους λευκούς αποίκους κι έπλασαν τους δικούς  τους θρύλους, όπως αυτός των Ινδιάνων Araucanian που αφορά  το φάντασμα  του Cauplikan, ενός  αρχηγού που βασανίστηκε και θανατώθηκε από τους Ισπανούς:

Ποιος είναι αυτός 
σαν την τίγρη
που το φάντασμα του
καβαλικεύει τον άνεμο ; 
Όταν τον βλέπουν οι βελανιδιές
Όταν τον βλέπουν οι άνθρωποι
μιλάνε με  ψιθυριστές  φωνές
και λένε:
"κοίτα αδερφέ,
  να το φάντασμα του Caupolican".  

Η ίδια ποιητική ατμόσφαιρα είναι διάχυτη  στους μύθους και τις αφηγήσεις των ινδιάνων.  Παρακάτω παρατίθεται  ένα  απόσπασμα που δείχνει  την αντίληψη τους για τον κόσμο και τη φύση καθώς και την καθαρή τους ματιά απέναντι σε ό,τι τους περιέβαλε.  Η αφήγηση ανήκει στον  αρχηγό με το όνομα Πολλά-πετυχημένα-χτυπήματα.

Η θεραπεία του τραυματισμένου πολεμιστή

Η μάχη είχε τελειώσει , αλλά ο Λύκος, ένας καλός άντρας, ήταν ξαπλωμένος στο χιόνι, μέσα σ’ ένα κύκλο από αίμα κι οι καρδιές μας ήταν στο πλευρό του.

Τον σηκώσαμε επάνω και βγάλαμε το αίμα από το στόμα του. "Προσπάθησε να τον σώσεις" είπε Το-άλογο-με-τη-χοντρή-κοιλιά στο θείο μου, τον Παίρνει-πολλά, έναν από τους σοφούς μας, καθώς έβγαζε ένα ωραίο περιδέραιο από τον λαιμό του και το πέρναγε γύρω από τον δικό μου (δεν συνηθιζόταν να δίνουνε την αμοιβή απευθείας στον θεραπευτή για τις υπηρεσίες του).

"Θα προσπαθήσω. Δεν πρέπει  ν αφήνουμε το σώμα του στη χώρα των Πεκούνι", είπε ο Παίρνει-πολλά, βγάζοντας ένα μικρό σακουλάκι από δέρμα αρσενικού ζώου από το πουκάμισό του.

Το μυαλό του Λύκου λειτουργούσε ακόμα, αλλά ήταν σχεδόν νεκρός. Η σφαίρα τον είχε βρει στο στήθος κι έτρεχε αίμα από το στόμα και τη μύτη του, όταν ο Παίρνει-πολλά άνοιξε το σακουλάκι του κι έβγαλε μια πρέζα απ’ Το-λουλούδι-που-δεν-τρώει-ο-βούβαλος και λίγο από ένα άλλο λουλούδι που δεν το ήξερα. Τα μάσηξε στο στόμα του και, πηγαίνοντας κατά κει που φύσαγε ο άνεμος, το φύσηξε πάνω στο στήθος του Λύκου. Περπάτησε ύστερα ένα τέταρτο γύρω του κάνοντας το ίδιο, ύστερα μισό γύρο, ύστερα τρία τέταρτα, μασώντας κάθε φορά ένα μέρος από τα δυο λουλούδια και φυσώντας τα πάνω στο Λύκο που ήταν ξαπλωμένος με την πλάτη και τα μάτια ανοιχτά. Ήξερα πως καταλάβαινε ό,τι γινόταν και έλπιζα μ’ όλη μου τη καρδιά πως θα γιατρευόταν....

Έκανα ένα βήμα μπροστά να τον βοηθήσω, αλλά ο Παίρνει-πολλά μου έκανε νόημα να μείνω ακίνητος και συνέχισε να οπισθοχωρεί με τα μάτια του τώρα καρφωμένα στα θολά μάτια του πληγωμένου άντρα, που γινόταν όλο και πιο φωτεινότερα , καθώς τεντωνόταν πάλι και πάλι, ώσπου στάθηκε αβέβαια στα πόδια του χωρίς βοήθεια.

Περπατούσαν αργά σε κύκλο, όταν ο Παίρνει-πολλά, χωρίς να κοιτάξει προς το μέρος μας, είπε: "Άνοιξε το πουκάμισό του". Όταν το έκανα, άκουσα την ανάσα του να σφυρίζει μεσ’ από την τρύπα που είχε ανοίξει η σφαίρα στο στήθος του. Έκανα πίσω και ο Παίρνει-πολλά, στέκοντας λίγο μπροστά απ’ αυτόν, είπε στο Λύκο να τεντώσει το κορμί του. Όταν το έκανε, μαύρο αίμα ξεπήδησε από την τρύπα στο χιόνι. Όταν έτρεξε κόκκινο αίμα, ο θείος μου το σταμάτησε με τα λουλούδια από το σακούλι του.

Ο Λύκος περπάτησε μόνος του ανάμεσά μας. "Είμαι καλά", είπε και οι καρδιές μας άρχισαν να τραγουδούν.

Απόστολος Σπυράκης




Σημ.: Oι μεταφράσεις είναι του Σωκράτη Σκαρτσή από τις εκδόσεις Καστανιώτη και της Ειρήνης Βρη από τις εκδόσεις Οδός Πανός.Το αφήγημα είναι από τις εκδόσεις Πρωτοπόρος, πάλι σε μετάφραση του Σκαρτσή.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου