Τετάρτη, 22 Φεβρουαρίου 2017

"Άντρας που πέφτει" του Νικόλα Σεβαστάκη



Απλά πράγματα συμβαίνουν στην συλλογή με τα δέκα διηγήματα του Νικόλα Σεβαστάκη Άντρας που πέφτει. Υπάρχει ένας –καθόλα κλασικός- αφηγητής, μια δομή που λειτουργεί χωρίς προβλήματα και χωρίς εκπλήξεις, και μια θεματολογία που κινείται σε γενικές γραμμές στα αναμενόμενα καθημερινά. Στην αρχή το ενδιαφέρον μου δοκιμάστηκε, όχι λόγω κακής γραφής ή ανιαρότητας αλλά περισσότερο γιατί δεν έβρισκα αρετές να αγκιστρώσουν το μυαλό μου. Μέγα λάθος. 

Πρωτοτυπία δεν υπάρχει ιδιαίτερα, είναι γεγονός. Υπάρχει όμως κάτι άλλο, που για να ριζώσει στην συνείδηση του αναγνώστη απαιτεί χρόνο και ναι, απαιτεί επίσης υπομονή που παραλίγο να μην επιδείξω: υπάρχει ασφάλεια. Πώς ένας συγγραφέας εδραιώνει το συναίσθημα της ασφάλειας καθώς διηγείται μια ιστορία; Αυτό είναι το ερώτημα που με απασχόλησε σ’ αυτή τη συλλογή γιατί είναι ανεπαίσθητο, «άυλο», και εμφανίζεται περισσότερο ως αποτέλεσμα παρά ως προϋπάρχουσα συγκίνηση. Η αφήγηση γίνεται από έναν προσεκτικό παρατηρητή: χωρίς να επικεντρώνεται στις λεπτομέρειες εις βάρος του συνόλου και της ισορροπίας, βρίσκει ένα τρόπο να τραβάει την προσοχή του αναγνώστη στο υποβόσκον και στο ελάχιστα φανερό, χωρίς να υπερ-εκθέτει, ούτε να εξηγεί τα πάντα. 

Η ασφάλεια γρήγορα συμπληρώνεται από το αίσθημα του οικείου, του αναγνωρίσιμου της καθημερινότητας, για να δημιουργηθούν οι βάσεις μιας πραγματικότητας που μπορεί μεν να είναι πάνω-κάτω γνωστή και προβλέψιμη (εξ’ ου και η έλλειψη πρωτοτυπίας που έλεγα πιο πριν) αλλά ακριβώς επειδή είναι καλά φωτισμένη, έχει την αρετή να διαλύει τους φόβους. Καθημερινούς και ξανα-ακουσμένους, αλλά παρόλα αυτά υπαρκτούς, τρομακτικούς και γνωστούς σε όλους. Ο αφηγητής ξέρει να κάνει καλά ένα πράγμα που αποδεικνύεται θεμελιώδες: να κοιτάζει πολύ προσεκτικά τους ανθρώπους που βάζει στις ιστορίες του. Δεν τους γδύνει για να τους εκθέσει στον αναγνώστη κάτω από ένα φως χειρουργείου αλλά τους αφήνει χώρο και χρόνο να ξεδιπλωθούν μόνοι τους σε όλη τους την ανθρώπινη, ευάλωτη και φθαρτή διάσταση. Δεν υπάρχει εμπάθεια στην γραφή του Νικόλα Σεβαστάκη αλλά ούτε και συγκατάβαση, οι ήρωες είναι εκεί για να διαγράψουν τις δικές τους πορείες και να καταλήξουν όπου τους βγάλει ο δρόμος και η ιστορία τους.

Ο συγγραφέας διηγείται ιστορίες που φαίνεται να έχει ακούσει από άλλους κι έτσι έχουμε ένα είδος διπλής αφήγησης: από τη μια μεριά έχουμε την βασική ιστορία που αποτελεί και τον κορμό του διηγήματος, και από την άλλη την προσωπική ιστορία αυτού που αφηγείται την πρώτη. Το αποτέλεσμα είναι ένα ανεπαίσθητο ταξίδι στο χρόνο, ελάχιστα εμφανές αλλά με μια καταλυτική δύναμη εξίσωσης του παρελθόντος με το παρόν. Με το στοιχείο του ξαφνιάσματος να λείπει, τα διηγήματα της συλλογής αυτής κερδίζουν το ενδιαφέρον με διαφορετικούς τρόπους, τολμώ να πω εκτός πεπατημένης. Μια υπερβολική γραφή που θα «ανάγκαζε» τον αναγνώστη να επικεντρωθεί σε κάποιο ορισμένο σημείο εις βάρος κάποιου άλλου δεν συναντάται σε κανένα κείμενο, κι έτσι εξασφαλίζεται όχι μόνο η ελευθερία του ήρωα αλλά και η ελευθερία του αναγνώστη: τους δίνεται η δυνατότητα να ακολουθήσουν τους δικούς τους δρόμους, και παρόλο που στην περίπτωση του ήρωα αυτή η δυνατότητα είναι εκ των πραγμάτων πλασματική, για τον αναγνώστη δεν είναι καθόλου. Και μπορεί η «μαγεία» να λείπει, αλλά η τρυφερότητα και η αποδοχή του ανθρώπινου σε όλες του τις εκφάνσεις είναι τα δύο δυνατά σημεία αυτής της συλλογής. 

Κρις Λιβανίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου