Παρασκευή, 23 Δεκεμβρίου 2016

Χριστούγεννα σε Ανατολή και Δύση

Με αυτήν την ανάρτηση σας αποχαιρετούμε για την περίοδο των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς, αφού πρώτα σας δώσουμε ραντεβού για τις 9 Ιανουαρίου. Καλές γιορτές!!!


στίγμαΛόγου



ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΣΕ ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ ΔΥΣΗ

Άστρον ήδη ανατέταλκεν εκ φυλής Ιούδα,
όπερ επιγνόντες βασιλείς κινήσεις ανατολών ποιούνται,
και φθάσαι επείγονται όπως θεάσωνται
Χριστόν εν Βηθλεέμ, σαρκί τικτόμενον

αναγγέλλει ένας καλοφωνικός ειρμός μελοποιημένος από τον Βαλάσιο Ιερέα, έναν από τους καταπληκτικούς βυζαντινούς μελωδούς. Τα Χριστούγεννα έγιναν αφορμή για την σύνθεση πολλών από τους ομορφότερους ύμνους σε Ανατολή και Δύση, καθώς οι πιστοί όλης της Ευρώπης ήθελαν να πανηγυρίσουν την έλευση του νεογέννητου που έφερνε ελπίδα μες τον παγωμένο χειμώνα ενώ στη διάρκεια των αιώνων ενσωματώθηκαν στο τελετουργικό των πανηγυρισμών μια σειρά από δοξασίες της προηγούμενης παγανιστικής εποχής.

Τα Χριστούγεννα γιορτάστηκαν πρώτη φορά στη Δύση, ενώ στην Ανατολή τα γενέθλια δεν θεωρούνταν σημαντικό γεγονός – μάλλον αρνητική σημασία είχαν, ειδικά αφού ο θεός δεν έχει αρχή και τέλος. Στην αρχή τα Χριστούγεννα γιορτάζονταν ταυτόχρονα με τα Φώτα, όμως σταδιακά κατά τα χρόνια των μεγάλων Πατέρων της εκκλησίας καθιερώθηκε ο εορτασμός στις 25 Δεκεμβρίου, ημερομηνία που συνέπιπτε με το χειμερινό ηλιοστάσιο στο ρωμαϊκό καλεντάρι.

Την εποχή των μεγάλων υμνογράφων της ορθόδοξης εκκλησίας όπως ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός και ο ετεροθαλής αδερφός του Κοσμάς, επίσκοπος Μαγιουμά, γράφτηκαν μερικά από τα πιο εξαιρετικά κομμάτια της εκκλησιαστικής βυζαντινής ποίησης όπως το «Επεσκέψατο ημάς», το εξαποστειλάριον της γιορτής των Χριστουγέννων :

Επεσκεψατο ημάς
εξ ύψους ο Σωτήρ ημών,
ανατολή ανατολών,
και οι εν σκότει και σκιά,
εύρομεν την αλήθειαν·
και γαρ εκ της Παρθένου
ετέχθη ο Κύριος.

Στο ίδιο κλίμα και ο ύμνος της ενάτης ωδής:

Εξαίσιον δρόμον ορώντες οι μάγοι
ασυνήθους νέου αστέρος αρτιφαούς
ουρανίου υπερλάμποντος,
Χριστόν βασιλέα ετεκμήραντο
εν γη γεννηθέντα Βηβλεέμ
εις σωτηρίαν ημών.

Κι ένα ακόμα απόσπασμα από τον εσπερινό της Κυριακής πριν τα Χριστούγεννα:

...ευτρεπίζου σπήλαιον,
η Παρθένος εγγίζει του τεκείν.
Βηθλεέμ γη Ιούδα, τέρπου και αγάλλου,
ότι εκ σου ανατέταλκεν ο Κύριος ημών.
Ακούσατε όρη και βουνοί και τα περίχωρα της Ιουδαίας
ότι έρχεται Χριστός...

Στη υπόλοιπη Ευρώπη τα πράγματα εξελίχθηκαν λίγο διαφορετικά και τα Χριστούγεννα έγιναν η σημαντικότερη γιορτή, ενσωματώνοντας μια σειρά από παγανιστικές αρχαίες δοξασίες των λαών που ζούσαν για αιώνες σε χώρες παγωμένες, όπου η αρχή του τέλους του χειμώνα είχε πάντοτε μεταφυσικές παραμέτρους. Ο εορτασμός των Χριστουγέννων έγινε ένα από το πιο σημαντικά γεγονότα μετά τον ενθρονισμό του Καρλομάγνου την ημέρα αυτή το 800 μ.Χ. Ο καθαγιασμός του Βασιλιά Εδμόνδου του Μάρτυρα, που αρνήθηκε να αλλαξοπιστήσει κατά τις επιδρομές των Βίκινγκ, πραγματοποιήθηκε τα Χριστούγεννα του 855 μ.Χ., ενώ ο βασιλιάς Γουλιέλμος της Αγγλίας ανήλθε κι αυτός στο θρόνο του την 25η Δεκεμβρίου 1066, χαρίζοντας στην μέρα ακόμα περισσότερη αίγλη.

Οι πρώτοι ύμνοι της δυτικής εκκλησίας αποδίδουν την έκπληξη μπροστά στο κοσμοϊστορικό γεγονότος, μια προσευχή χριστουγεννιάτικη του έκτου αιώνα μ. Χ. με τον τίτλο Christ redeemer of all λέει:

Εκεί απ’ όπου προήλθαν ο ουρανός και τ’ αστέρια κι η άβυσσος της θάλασσας,
Κι η γη κι όλα όσα υπάρχουν μέσα σ αυτήν,
Όλα θα γαληνέψουν για να χαιρετήσουν υμνώντας
Την Έλευση σου Δημιουργέ...

ενώ σ ένα παραδοσιακό αντίφωνο της Παναγίας, το Alma Redemptoris Mater, που ψάλλεται στη Λειτουργία των Ωρών την περίοδο των γιορτών, εκφράζεται ο θαυμασμός προς την Παρθένο Μαρία:

Αγαπημένη μας Μητέρα του Λυτρωτή,
Πύλη του παραδείσου άστρο της θάλασσας,
Βοήθησε αυτούς που έχουν εκπέσει
Και παλεύουν να υψωθούν ξανά.
Εσύ που έφερες τον Δημιουργό σου,
Κι όμως έμεινες παρθένος όπως πριν μ’ όλη την  φύση ν’ απορεί.
Εσύ που δέχτηκες τον χαρμόσυνο χαιρετισμό του Γαβριήλ,
ελέησε εμάς του φτωχούς αμαρτωλούς.

Στα χρόνια του Μεσαίωνα, τα Χριστούγεννα αποτέλεσαν την πιο δημοφιλή γιορτή για τους λαούς της Ευρώπης κι οι εκκλησιαστικοί ύμνοι έγιναν κάλαντα που τραγουδιόνταν από χορωδίες και ομάδες παιδιών. Πολύ δημοφιλείς ήταν και οι συλλογές χριστουγεννιάτικων τραγουδιών, που κυκλοφορούσαν από μοναστήρι σε μοναστήρι και κατέληξαν να γίνουν γνωστά σε μια σειρά από χώρες, καθώς οι λαοί βαθμιαία μετέφραζαν τα λατινικά κείμενα στις γλώσσες τους, ιδίως στα γερμανικά,  μετά τη μεταρρύθμιση του Λούθηρου που συγκλόνισε την Ευρώπη. Ένα από τα πιο γνωστά χριστουγεννιάτικα κάλαντα αυτής της περιόδου που τραγουδιέται μέχρι σήμερα σε πολλές χώρες είναι το πανηγυρικό Gaudete (χαρείτε):

Χαρείτε! Χαρείτε!
Ο Χριστός γεννιέται εκ της Παρθένου Μαρία.  Χαρείτε!
Ο κόσμος έγινε καινούριος από τον Βασιλιά Χριστό.
Οι σφραγισμένη πύλη του Ιεζεκιήλ έχει ανοίξει διάπλατα
Η λύτρωση ήρθε, από κει που το φως έχει ανατείλει…
Ευλογημένος ο θεός : ευχές στον Βασιλιά μας...

Για το τέλος, ένα από τα πιο αγαπημένα ουαλικά τραγούδια: το wassail από την περιοχή του Gower. Μιλά για την ομάδα των τραγουδιστών που γυρνούν από πόρτα σε πόρτα, προσφέροντας το παραδοσιακό ποτό wassail σ’ ένα κύπελλο και ζητώντας κέρασμα:

Ένα wassail ένα wassail σ’ ολόκληρη την πόλη
Η κούπα μας είναι άσπρη κι η μπύρα μας καφετιά
Το wassail μας είναι φτιαγμένο από καλό πιοτό και γλύκισμα
από μοσχοκάρυδο κανέλα και πιπερόριζα το καλύτερο που υπάρχει

Το wassail μας είναι φτιαγμένο από το πιο φίνο δέντρο
Και γι’ αυτό καλοί μου γείτονες θα πιούμε στην υγειά σας
Κι εσείς που εκτός των άλλων έχετε τα πιο καλά μήλα στη γη
Παρακαλούμε αφήστε μας να μπούμε, παγώνουμε έξω απ’ την πόρτα σας

Ενώ εμείς οι φτωχοί τραγουδιστάδες στεκόμαστε έξω στο βούρκο
Έλα όμορφη κοπέλα με την ασημένια καρφίτσα κι άνοιξε μας
Ρίξε κανένα ασημένιο νομισματάκι στο κύπελο μας
Κι αν είμαστε ζωντανοί και του χρόνου
Ίσως ξανάρθουμε στην πόρτα σας

Ξέρουμε απ’ το φεγγάρι ότι δεν είμαστε τόσο κοντά
Και ξέρουμε απ’ τον ουρανό ότι δεν είμαστε τόσο ψηλά
Και ξέρουμε από τ’ αστέρια ότι δεν είμαστε τόσο μακριά
Και ξέρουμε απ’ την  γη ότι πατούμε γερά στα πόδια μας

Μακάρι οι μηλιές σας να ευδοκιμήσουν
Για νάχουμε μηλίτη και του χρόνου όταν ξαναρθούμε
Και να δεκαπλασιαστούν τα βαρέλια σας
Για νάχουμε να πίνουμε και την άλλη χρονιά

Οι δίκαιοι κι οι άρρωστοι κι οι αδύναμοι κι οι φτωχοί
Κι οι φυλακισμένοι κι οι δούλοι
Κι οι ελεύθεροι ας χαρούν,
Γιατί ο λυτρωτής γεννήθηκε.


Απόστολος Σπυράκης



2 σχόλια: