Παρασκευή, 16 Δεκεμβρίου 2016

Η σύγχρονη ελληνική πεζογραφία απέναντι στην τρομοκρατία


Η έννοια της δημόσιας σφαίρας, από την αρχική συζήτηση του Χάμπερμας και τις επεξεργασίες που την ακολούθησαν προκειμένου να περιγράψουν τη σύνθετη εμπορευματοποιημένη λειτουργία της στη σύγχρονη μιντιακή και ηλεκτρονική μας εποχή, έχει διαμορφωθεί ως ένας χώρος όπου το ιδιωτικό αποκτά βαρύτητα για το δημόσιο· μια δημόσια συζήτηση ιδιωτών που επηρεάζει, συνδιαμορφώνει, μέσα σε ένα αγωνιστικό πλαίσιο, το πολιτικό με την ευρεία έννοια. Θα μπορούσε να πει κανείς, όπως το κάνει ο γνωστός συγγραφέας Ντον Ντελίλο, ότι η τρομοκρατία είναι ένα είδος θεαματικής συνεισφοράς στη σύγχρονη κορεσμένη δημόσια σφαίρα, μια ακραία προσπάθεια να θέσει κανείς το ζήτημα της ριζοσπαστικής κοινωνικής αλλαγής και να στρέψει την κοινή γνώμη προς την κατεύθυνσή της, αμφισβητώντας την εξουσία του κατεστημένου. Όπως υποστηρίζουν άλλωστε και πολλοί σύγχρονοι κοινωνικοί και πολιτικοί αναλυτές, οι τρομοκρατικές ενέργειες είναι κατά ένα μέρος ένας τρόπος να δοθεί σημασία στις προκηρύξεις που τις συνοδεύουν, σκεπτικό που υπόκειται εξάλλου στη συζήτηση για την απαγόρευση της δημοσίευσής τους από τα ΜΜΕ. Ο Ντελίλο βρίσκει επίσης ότι υπάρχει μια βαθιά αφηγηματική δομή στις τρομοκρατικές ενέργειες, και ότι εισχωρούν στις συνειδήσεις και τις μεταβάλλουν με τον τρόπο που φιλοδοξούσαν παλαιότερα να το κάνουν οι λογοτέχνες. Μπορεί βεβαίως να προσθέσει κανείς, επίσης, ότι αμφότερα λειτουργούν (και) συμβολικά. Δεν θέλω να τραβήξω τον παραλληλισμό πολύ μακριά, αλλά μ’ αυτά θέλω να πω ότι τα λογοτεχνικά έργα που με απασχολούν δεν βρίσκονται, όσον αφορά τη συμμετοχή τους στη δημόσια σφαίρα, σε ένα επίπεδο διαφορετικό από εκείνο της τρομοκρατικής δράσης [...] την οποία θα μπορούσε κανείς να πει ότι απλώς «αναπαριστούν», αλλά ότι την αντιπαλεύουν και την ανταγωνίζονται στο ίδιο πεδίο, την ίδια χρονική περίοδο, διεκδικώντας τις ίδιες συνειδήσεις.

Ασφαλώς πολλά μένουν να εξεταστούν και να ειπωθούν για τους τρόπους και τις διαμεσολαβήσεις μέσω των οποίων η σύγχρονη λογοτεχνία συμμετέχει στη δημόσια σφαίρα στην Ελλάδα (και το παρόν κείμενο είναι φυσικά μια απ’ αυτές τις διαμεσολαβήσεις), ειδικά όταν πρόκειται για τρέχοντα πολιτικά ζητήματα όπως αυτό. Μπορεί όμως κανείς να θεωρήσει , χωρίς ίσως μεγάλο περιθώριο λάθους, πως τα έργα που συζητούνται εδώ δειγματοληπτικά, γραμμένα στην πλειονότητά τους από συγγραφείς που βρέθηκαν στον ευρύτερο αριστερό χώρο, απευθύνονται εν πολλοίς (και) στο ίδιο πολιτικά ευαισθητοποιημένο κοινό το οποίο φιλοδοξούν από την πλευρά τους να ριζοσπαστικοποιήσουν οι τρομοκρατικές ενέργειες. Δεν εννοώ μ’ αυτό πως οι περιοχές απεύθυνσης ή δυνητικής επίδρασης των δύο ταυτίζονται στην ολότητά τους, αλλά ότι υπάρχει μολοντούτο μια κοινή περιοχή, την όποια διεκδικούν εξίσου.

Αναστασία Νάτσινα




Σημ.: Απόσπασμα από ομότιτλο, υπομνηματισμένο κείμενο που δημοσιεύθηκε στο τεύχος 1869 (Ιουνίου 2016) του περιοδικού Νέα Εστία. Η Αναστασία Νάτσινα είναι Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικών Σπουδών στο Τμήμα Φιλολογίας του Παν/μίου Κρήτης. Τα βιβλία που αναφέρει στη συνέχεια του κειμένου της είναι: η Απόπειρα του Αλέξανδρου Κοτζιά (1964), Το θολάμι του Νίκου Κάσδαγλη (1987), Το πέμπτο γένος και Ο άνθρωπος που ξεχάστηκε του Δημήτρη Νόλλα (1988 και 1989), Οι πολίτες της σιωπής της Νένης Ευθυμιάδη (1993), Ο μυστικός Νοέμβρης του Μίμη Ανδρουλάκη (1996), Το σπίτι και το κελί του Χρήστου Χωμενίδη (2005) και Η μανία με την άνοιξη του Άρη Μαραγκόπουλου (2006).

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου