Δευτέρα, 7 Νοεμβρίου 2016

Μικρό αφιέρωμα στον Μάκη Αποστολάτο (Ι)

Ξεκινάμε σήμερα ένα μίνι αφιέρωμα στον Μάκη Αποστολάτο, δημοσιεύοντας τα κείμενα των ομιλιών που εκφωνήθηκαν στις 14.10.2016 στην εκδήλωση για το βιβλίο "Μάκης Αποστολάτος: 10 κείμενα για το έργο του", η οποία συνέπεσε σχεδόν με την επέτειο των έξι χρόνων από τον θάνατό του.



Η ΕΝΩΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

Πάντα πίστευα και ακόμα βέβαια πιστεύω ότι όταν συμμετέχουμε σε μια τέτοια εκδήλωση, είτε ως ακροατές είτε ως άμεσοι συντελεστές, στόχος μας δεν πρέπει να είναι μόνο να περάσουμε όμορφα, να ακούσουμε ή να πούμε κάποια πράγματα, να κάνουμε τις επαφές μας και φύγαμε. Νομίζω ότι μια τέτοια εκδήλωση θα μπορούσε να θεωρηθεί επιτυχημένη αν συνεισφέρει άμεσα και σε βάθος στη μεγάλη υπόθεση που λέγεται πολιτισμός. Θα έχει πετύχει η εκδήλωσή μας αν ο καθένας από μας, φεύγοντας από δω σκεφθεί ότι ναι πραγματικά αξίζει να αγωνίζεται για να προωθεί πολιτισμό στην καθημερινότητά μας, για να βάλει το δικό του λιθαράκι στη διαμόρφωση της κοινωνίας, όπως μας παροτρύνει ο Καζαντζάκης. Όσο σκληρή και απρόβλεπτη κι αν είναι η κοινωνία σήμερα.

Σε αυτό στόχευε ο Μάκης Αποστολάτος μέσα από τις αμέτρητες ποιητικές, λογοτεχνικές, πολιτιστικές εκδηλώσεις που οργάνωσε και πραγματοποίησε στα πάνω από 35 χρόνια συνεχούς παρουσίας της Ενωτικής Πορείας Συγγραφέων στα ελληνικά γράμματα. Αυτές και οι σκέψεις του, όσο κατάφερνε να βρίσκεται σε διαύγεια, τρεις –τέσσερις μέρες πριν φύγει για το ταξίδι χωρίς γυρισμό. Βρίσκομαι στον Άγιο Σάββα, προσπαθώ να επικοινωνήσω μαζί του με διαφόρους τρόπους γιατί δεν ακούει, δε βλέπει καλά. Κάποια στιγμή μου λέει, Αχιλλέα τι θα γίνει με την Ε.ΠΟ.Σ. Δεν ξέρω, Μάκη μου, του λέω, θα δούμε. Και δυστυχώς δεν είδαμε. Το πολιτιστικό οικοδόμημα που κρατήθηκε για 35 ολόκληρα χρόνια χάρη στις προσπάθειες ενός αθεράπευτα ρομαντικού αλλά παράλληλα ρεαλιστή και δυναμικού ανθρώπου, έπαψε να υπάρχει στις 13 Οκτώβρη του 2010.

Είναι μια πορεία σημαντική τόσο για τον πολιτισμό της χώρας μας όσο και για τα μέλη και τους φίλους που συμπορεύτηκαν. Μια πορεία που ξεκίνησε το 1976 με τη σύσταση από τον Μάκη σωματείου με την επωνυμία ‘Επιτροπή Αγώνα Νέων Λογοτεχνών’ το οποίο στη συνέχεια μετονομάστηκε σε ‘Ενωτική Πορεία Συγγραφέων’.

Βρισκόμαστε στα μέσα της δεκαετίας του 70. Η επτάχρονη δικτατορία έχει αφήσει πίσω της, ανάμεσα σε τόσα ανεπανόρθωτα κακά, πολιτιστικά ερείπια. Η ανάγκη για οικοδόμηση ενός άρτιου δημοκρατικού συστήματος μέσα στο οποίο θα μπορούσαν να λειτουργήσουν όλες οι κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές και πολιτιστικές δυνάμεις του τόπου, φάνηκε αμέσως μετά την πτώση του στρατιωτικού καθεστώτος.

Η καινούργια ‘ανάγνωση ‘ της πρόσφατης ιστορίας επιρρίπτει στη λεγόμενη ‘κουλτούρα της μεταπολίτευσης ‘ ευθύνη για τα όσα συμβαίνουν σήμερα στη χώρα μας. Δεν είμαι ειδικός για να το κρίνω. Κανείς όμως, ειδικά όσοι ζήσαμε την περίοδο εκείνη, δεν μπορεί να ξεχάσει ή να αμφισβητήσει τον αέρα δημιουργικότητας που έπνεε σε όλους τους τομείς της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής.

Οι πολιτιστικές δυνάμεις, συλλογικές και ατομικές, που κατάφεραν να βγουν αλώβητες από τη σκληρή καταπίεση του επτάχρονου σκοταδισμού, αλλά και άλλες τελείως καινούργιες, άρχισαν να ανασυγκροτούνται και να δραστηριοποιούνται.

Νέα ιδεολογικά και πολιτισμικά ρεύματα δημιουργήθηκαν, μέσα στα οποία βρήκαν στέγη όλες οι τάσεις που έμελλε να προκαλέσουν και να καθορίσουν αργότερα συλλογικές και ατομικές πορείες.

Μια ελπιδοφόρα έκρηξη προσδοκιών στον πολιτισμό που διαφαίνεται μέσα από τη δράση και τις πρακτικές, ιδιαίτερα των νέων, οδήγησε συλλόγους και άτομα σε μια σημαντική και συνεχή δραστηριότητα πολιτιστικών φορέων. Φορέων πολιτισμού που θα έδιναν την ευκαιρία σε άτομα με ιδιαίτερες ικανότητες να βγάλουν από μέσα τους ό’ τι πιο δυναμικό ζωής και δημιουργίας διέθεταν.

Μέσα σε αυτά τα άτομα και μέσα σε αυτές τις ιδιαίτερες συνθήκες συναντούμε τον Μάκη Αποστολάτο. Για να ξεκινήσει μια πορεία πολιτιστικής δράσης πολυποίκιλης, δημιουργικής, συχνά πολύ ενοχλητικής για τους εκάστοτε κρατούντες.

Συνοδοιπόροι πολλοί. Μέλη της Ε.ΠΟ.Σ σε όλη τη χώρα. Αλλά και εκτός Ελλάδας. Γνωστοί και άγνωστοι. Ανάμεσά τους γνωστά ονόματα της πνευματικής ζωής. Πιο σημαντικά όμως τα άγνωστα ονόματα, οι άγνωστοι θεραπευτές του λόγου, της ποίησης, της πεζογραφίας. «Οι σεμνοί, απλοί και αθόρυβοι άνθρωποι των Γραμμάτων, οι συνεχιστές της παρακαταθήκης των Ποιητών που με τα Νόμπελ τους δοξάζουν την πατρίδα μας», όπως γράφει ο Μάκης Αποστολάτος σε μια από τις τελευταίες επιστολές του προς τον Υπουργό Πολιτισμού ζητώντας ματαίως ακόμη μια φορά συνάντηση.

Συνοδοιπόρος του κι εγώ, κατά περιόδους λόγω των επαγγελματικών μου ασχολιών. Τον γνώρισα το 1983 σε μια πολιτιστική εκδήλωση στη Ν. Σμύρνη, συζητήσαμε, οι ίδιες προσδοκίες, τα ίδια οράματα. Έγινα μέλος της Ε.ΠΟ.Σ. Το γραφείο τότε, τι γραφείο, ένα γραφειάκι που έκανε για όλα, στη Ζ. Πηγής 5. Συναντήσεις, μικρές εκδηλώσεις, συνελεύσεις. Ο χώρος μικρός, τα σχέδια μεγάλα. Πολύ το κέφι. Δύσκολη η υλοποίησή τους. Μοναχικός καβαλάρης ο Μάκης. Το μόνιμο παράπονό του. Όχι χωρίς λόγο. ‘ Δεν ανταποκρίνεται ο κόσμος ‘, μας έλεγε. Ζητούσε ανθρώπους που θα αφιέρωναν τη ζωή τους , το χρόνο τους. Όπως αυτός. Που όμως ήταν πολύ δύσκολο. Πολλοί τον ακολούθησαν. Αρκετοί ανταποκρίθηκαν. Μερικοί εγκατέλειψαν. Κάποιοι έμπαιναν και έβγαιναν. Πιο μεγάλο το γραφείο μας από το καλοκαίρι του 1997, στην οδό Θεμιστοκλέους 45, στα Εξάρχεια, όπου διέμενε και ο Μάκης. Με δυνατότητα καλύτερης οργάνωσης και πραγματοποίησης μικρών εκδηλώσεων και συγκεντρώσεων.

Πολύ ελάχιστα τα οικονομικά μέσα που διέθετε το σωματείο. Η ανταπόκριση από τις κυβερνήσεις ανύπαρκτη. Τα μοναδικά έσοδά του ήταν οι συνδρομές των μελών οι οποίες βέβαια συγκεντρώνονταν με πολύ κόπο και συνεχείς πιέσεις.

Ένας από τους βασικότερους στόχους του σωματείου η ίδρυση δευτεροβάθμιου οργάνου ( ομοσπονδίας) μέσα από διαδικασίες ενεργοποίησης του πνευματικού κόσμου στα πλαίσια της αυτοτέλειας, για αναβάθμιση και αλληλουποστήριξη της συγγραφικής οικογένειας. Σκοπός που δυστυχώς ποτέ δεν επιτεύχθηκε παρά το συνεχή αγώνα και συγκρούσεις του Μάκη. Και όπως συνέχεια μας έλεγε, απορούσε και ο ίδιος με την αντοχή και την επιμονή της Ε.ΠΟ.Σ. στην ουτοπία μιας πραγματικής και γόνιμης συνεργασίας των γραφιάδων του τόπου, αφού τα άλλα σωματεία δεν τη θέλουν για διαφόρους λόγους. Και έφυγε ο Μάκης και με αυτό το παράπονο…

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετώπιζε το σωματείο ήταν η απουσία δημοσιότητας των αξιόλογων πρωτοβουλιών του. Τόσο των διαφόρων εκδηλώσεων όσο και των δράσεων προς την κατεύθυνση επίλυσης των θεμάτων που αφορούσαν τα μέλη του και όλη τη συγγραφική οικογένεια. Θυμάμαι τι αγώνα κάναμε για να δημοσιευθεί στο τύπο μια ανακοίνωση έστω πέντε γραμμών. Και βέβαια πάντα γνωρίζαμε την αιτία. Η ποίηση είναι αντιεμπορική. Κι εμείς πολύ μικροί…

Όμως η προσφορά πολύ μεγάλη και συνεχής. Κι αυτό γιατί υπήρχε όραμα. Το όραμα μιας άλλης πολιτιστικής δυναμικής μέσα στην κοινωνία, με μπροστάρηδες τους ανθρώπους της σκέψης και του πνεύματος. Ένα όραμα με στόχο την ελευθερία που στον Μάκη περίσσευε και το είχε μεταδώσει στα μέλη της Ε.ΠΟ.Σ. ανεξάρτητα από τη δυνατότητα προσφοράς του καθενός . Και στην Ε.ΠΟ.Σ. πιστεύαμε στη δύναμη των δημιουργών. Και βέβαια στη δύναμη της ποίησης. Ως την πιο οικεία και τέλεια έκφραση της πνευματικής δύναμης του ανθρώπου. Στο εισαγωγικό σημείωμα της ανακοίνωσης του διαγωνισμού που είχε οργανώσει το σωματείο με θέμα ‘Παρασκευές περί Ποιήσεως ‘ γράφει: «Οι δημιουργοί είναι – πρώτοι απ’ όλους κι ας ελπίζουμε όχι μοναδικοί- που μπορούν να προσφέρουν μια εστία καταφυγής και ανάτασης, κάτι από τη φλόγα που αναδεικνύει την ομορφιά μέσα στην απέραντη ασχήμια, μέρος από τον ανθό της σκέψης και τα οράματα της ουτοπίας, μέσω της επικοινωνίας. Με άξονα τον ποιητικό λόγο θέλουμε να συμβάλλουμε κι εμείς προς αυτή την κατεύθυνση, έτσι ώστε να ενθαρρύνουμε την έξοδο όσων θέλουν να εκφραστούν με την ποίηση, από τη μοναξιά του περιθωρίου κι ερχόμενοι σε επαφή με νέους αποδέκτες να γίνουν κοινωνοί της αισθητικής και της μέθεξης». Με αυτό το σκεπτικό προχωρούσε η Ε.ΠΟ.Σ. . Και προχωρούσε δυναμικά μέσα στην κοινωνία. Πάντα με μπροστάρη τον Μάκη.

Η επίμονη και μοναχική τις περισσότερες φορές αντιμετώπιση των θεμάτων του σωματείου, μου φέρνουν στο μυαλό κάποια σκέψη του Νίκου Καζαντζάκη (τον οποίο σημειωτέον ο Μάκης ουδόλως συμπαθούσε): «Και ποια είναι η πιο αψηλή εντολή; Ν’ αρνηθείς όλες τις παρηγοριές – θεούς, πατρίδες, ηθικές, αλήθειες — ν’ απομείνεις μόνος και ν’ αρχίσεις να πλάθεις εσύ, με μοναχά τη δύναμή σου, έναν κόσμο που να μην ντροπιάζει την καρδιά σου». Αυτός ήταν ο Μάκης.

Πολλές οι εκδηλώσεις, παρά την ανυπαρξία χρημάτων. Το σύνθημα – μήνυμα ήταν ‘ ΑΜ’ ΕΠΟΣ ΑΜ’ ΕΡΓΟΝ’.

Ενδεικτικά αναφέρω: Οι Παρασκευές λόγου και τέχνης, οι οποίες αργότερα έγιναν μηνιαίες λόγω οικονομικών δυσχερειών, είχαν μεγάλη επιτυχία.

Οι λεγόμενοι μαραθώνιοι ποίησης διαδέχονταν ο ένας τον άλλο και έδωσαν την ευκαιρία σε πάρα πολλούς νέους ποιητές να παρουσιάζουν το έργο τους και το διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας που επεδίωκαν.

Η οργάνωση δωρεάν σεμιναρίων δημιουργικής γραφής με αθρόα συμμετοχή νέων.

Ο μεγάλος αριθμός πολιτιστικών εκδηλώσεων στην ιδιαίτερη πατρίδα του Μάκη, την Κεφαλονιά, με βραδιές λόγου και τέχνης.

Τα σεμινάρια δημιουργικής γραφής επί 15 χρόνια στα Σελιανίτικα Αιγιαλείας.

Οι ποιητικές διαδρομές στην Κινέττα, τα εργαστήρια λογοτεχνίας στην Αμοργό.

Τα φιλολογικά βραδινά σε φιλικά σπίτια όπου τα μέλη είχαν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν το έργο τους και να προωθήσουν βιβλία τους.

Η έκδοση το 2005 ανθολογίας ποίησης των μελών του σωματείου με τίτλο ’55 ποιητές’.

Παράλληλα με ενέργειες του Μάκη εξασφαλίστηκε δωρεάν ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη στα ανασφάλιστα μέλη.

Όμως τα καλά δεν κρατάνε αιώνια. Πολύ νωρίς κλονίστηκε η υγεία του Μάκη Αποστολάτου και μαζί κλονίστηκε η ύπαρξη της Ε.ΠΟ.Σ. Τον Οκτώβριο του 2009 ο Μάκης , πολύ κουρασμένος πλέον και καταβεβλημένος, αναγκάστηκε να παραδώσει την προεδρία στην Λαμπρίνα Μαραγκού, χωρίς βέβαια να σταματήσει ούτε για μια στιγμή να ασχολείται και να ‘τρέχει’ , όσο μπορούσε, για όλα τα θέματα του σωματείου. Ήθελε πολύ νωρίτερα να παραχωρήσει την προεδρία. Όμως όλοι βλέπαμε, όσοι αγαπήσαμε την Ε.ΠΟ.Σ., ότι μετά τον Μάκη δεν θα υπήρχε συνέχεια. Το φοβόμαστε. Και αυτό έγινε. Δυστυχώς. Φταίμε εμείς; Φταίει η δομή του σωματείου και η επί χρόνια συγκέντρωση όλων των πρακτικών , μικρών και μεγάλων, θεμάτων στον Μάκη; Φταίει ο εφησυχασμός μας και κυρίως η αδιαφορία μας ότι όλα θα τα έκανε ο Πρόεδρος; Ίσως…

Οι προσπάθειες για συνέχιση της ύπαρξης του ιστορικού σωματείου κατά την ‘μετά Μάκη εποχή’ δεν καρποφόρησαν. Ομολογουμένως δεν έγιναν οι σωστές κινήσεις που θα οδηγούσαν στην ανασυγκρότηση της Ε.ΠΟ.Σ. Όμως ο σοβαρότερος λόγος, κατά την άποψή μου, είναι η απουσία του Μάκη. Δυστυχώς, αυτό το μεγάλο, το τεράστιο οικοδόμημα των 35 περίπου χρόνων, το έργο ζωής του Μάκη Αποστολάτου, δεν μπορούσε να σταθεί όρθιο. Το τέλος του Μάκη έφερε και το τέλος της Ε.ΠΟ.Σ. Προσωπικά, δεν το επιθυμούσα. Και μπορώ να πω πως πολλές φορές νοιώθω ότι η Ε.ΠΟ.Σ. υπάρχει. Νοιώθω ότι θα χτυπήσει το τηλέφωνο (πάντα το σταθερό….) και θα ακούσω τη φωνή του Μάκη: «Τί γίνεται, πού είσαι, πότε θα περάσεις»….. Ίσως κάποιοι σκεφθούμε ότι τόσος αγώνας 35 ολόκληρων χρόνων δεν πρέπει να πάει χαμένος….

Θα κλείσω με ένα απόσπασμα από κάποιο από τα τελευταία πρακτικά του Διοικητικού Συμβουλίου μας (11-1-2010). Γράφει ο Μάκης, ως γενικός γραμματέας πλέον:

« ….. Με το σκεπτικό αυτό και υπενθυμίζοντας στους αγαπητούς συναδέλφους ότι παρά τα σοβαρά προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζω, παραμένω στις επάλξεις των κοινών αγώνων ακόμα και ως τελευταίος στρατιώτης αν χρειαστεί….».

Αυτή ήταν η Ενωτική Πορεία Συγγραφέων, αυτή ήταν η Ε.ΠΟ.Σ. του Μάκη Αποστολάτου.

Αχιλλέας Σπυρόπουλος
     

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου