Δευτέρα, 14 Νοεμβρίου 2016

Ο Δανός ποιητής Χένρικ Νόρντμπραντ

Ο Χένρικ Νόρντμπραντ (Henrik Nordbrandt) είναι ένας πολυβραβευμένος Δανός ποιητής, που τυγχάνει αναγνώρισης διεθνώς. Η ποίησή του έχει εκλεκτικές συγγένειες με την αγγλοαμερικανική και τη σκανδιναβική μοντέρνα ποίηση, συγκεκριμένα με τον Έλιοτ (κατεξοχήν εκπρόσωπο του μοντερνισμού) και τον Γουάλας Στήβενς, αλλά και με τον Σουηδό ποιητή Gunnar Ekelőf. Ο ίδιος ο Νόρντμπραντ παραδέχεται ότι έχει δεχθεί επιρροές από τους μεγάλους Έλληνες ποιητές Σεφέρη και Καβάφη.

Ας αναφέρουμε όμως ορισμένα βιογραφικά στοιχεία: ο Νόρντμπραντ γεννήθηκε στο Φρεντερικσμπέργκ της Δανίας στις 21 Μαρτίου του 1945. Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του το 1964 και στη συνέχεια σπούδασε κινεζικά, τουρκικά και αραβικά στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης. Έχει ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του εκτός Δανίας, στη Μεσόγειο, λουσμένος στο φως της Ελλάδας, στην Τουρκία και την Ισπανία. Τα τελευταία χρόνια έχει επιστρέψει στη Δανία και ζει εκεί με τη σύζυγο και την κόρη τους, έχοντας πλέον συμφιλιωθεί με τους νεφοσκεπείς ουρανούς της χώρας του.

Στη δική μας χώρα πρωτοήρθε το 1967. Επρόκειτο μάλλον για έρωτα με την πρώτη ματιά, αλλά αυτά θα μας τα πει ο ίδιος. Θέλω μόνο να σταθώ σε κάτι που αναφέρει η μεταφράστριά του στα ελληνικά, Παναγιώτα Γούλα, στην εισαγωγή του βιβλίου «Αναζητώντας την Ιθάκη», τη μοναδική μεταφρασμένη στα ελληνικά ανθολογία ποιημάτων του που κυκλοφορεί στη χώρα μας, η οποία δημοσιεύθηκε πέρυσι από τις εκδόσεις Μανδραγόρας με την ευκαιρία των 70ών γενεθλίων του ποιητή. Αντιγράφει λοιπόν η Παναγιώτα Γούλα από δοκίμιο του Νόρντμπραντ που τιτλοφορείται με τον γνωστό στίχο του Σεφέρη «Όπου κι αν ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει»: «Η Ελλάδα είναι η μεγαλύτερη προτροπή στις αισθήσεις που έχω γνωρίσει. Και όταν ο αισθήσεις ωθούνται στα άκρα, το πνεύμα γίνεται διαυγές. Σε κανένα μέρος δεν “βλέπει” κανείς όπως στο ελληνικό φως». 

Θα αναφέρω και κάτι ακόμη γιατί ενδέχεται να μην το αναφέρει ο ίδιος. Όταν βραβεύθηκε από την Ακαδημία της Δανίας, το 1980, επέλεξε να διαβάσει ένα ελληνικό ποίημα: Το «Περιμένοντας τους βαρβάρους» του Καβάφη. Δεν θα το είχε κάνει, αν οι συνδέσεις του με την Ελλάδα δεν ήταν βαθιές, πόσο μάλλον που υπάρχει κατά κόρον ως σκηνικό ή υπαινιγμός στην ποίησή του.

Όμως εγώ είμαι εδώ απόψε για να σας μιλήσω για το γενικότερο έργο του. Ο Χένρικ Νόρντμπραντ λοιπόν πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1966 με την ποιητική συλλογή «Ποιήματα». Έκτοτε εργάζεται αποκλειστικά σαν συγγραφέας: έχει εκδώσει μέχρι σήμερα περισσότερα από 20 βιβλία, μεταξύ αυτών ένα βιβλίο τουρκικής μαγειρικής, όμως στην πλειονότητά τους τα βιβλία του είναι ποιητικές συλλογές.

Η ποίησή του διαπνέεται από μελαγχολία και είναι υπαρξιακή. Τον προβληματίζουν θέματα όπως η αναζήτηση της ταυτότητας και της αγάπης, η ζωή, η απώλεια και ο θάνατος. Τον έχουν απασχολήσει ιδιαίτερα η παρουσία και η απουσία και, όπως επισημαίνει η κα Γούλα, ο Νόρντμπραντ είναι εκείνος που χρησιμοποίησε τον όρο «μακρινή παρουσία» για να αναφερθεί σε κάποιον ή κάτι που είναι παρών, χωρίς να έχει φυσική παρουσία, και απών, μολονότι βρίσκεται δίπλα.

Κεντρική θέση στο έργο του καταλαμβάνουν το ταξίδι και το αίσθημα απόλυτης ελευθερίας που αυτό χαρίζει. Διάφορες συλλογές του, κυρίως το «Γυαλί» (1976), στην οποία συμπυκνώνεται η έμπνευσή του από την Ελλάδα και το ελληνικό φως, έχουν κύριο θέμα την απεγνωσμένη μα μάταιη αναζήτηση του έρωτα και του εαυτού, αλλά και τη χαρά της αναχώρησης για άλλη μέρη. Η εμμονή με το ταξίδι έχει οδηγήσει πολλούς μελετητές του έργου του να τον αποκαλέσουν σύγχρονο Οδυσσέα, πρόκειται όμως για έναν Οδυσσέα που μοιάζει να μη βρίσκει την Ιθάκη του όσο και να την αναζητεί.

Τις δεκαετίες του 1980 και 1990 η θεματολογία του εξακολουθεί να περιλαμβάνει το ταξίδι, αλλά ο τόνος του υφίσταται στροφή: γίνεται περισσότερο χιουμοριστικός και εμπλουτίζεται με δόσεις ειρωνείας και αυτοσαρκασμού. Καθώς περνούν τα χρόνια ο Νόρντμπραντ γίνεται πιο στοχαστικός, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τον χιουμοριστικό, ειρωνικό και ενίοτε σαρκαστικό του τόνο.

Τα τελευταία είκοσι σχεδόν χρόνια έχει εκδώσει έξει ποιητικές συλλογές. Η πιο πρόσφατη συλλογή του δημοσιεύθηκε το 2013, έχει τίτλο «3 ½ διαστάσεις» και περιέχει στοχασμούς για τη ζωή και τον θάνατο.

Στο μεταξύ δοκιμάζει τον εαυτό του σε άλλα λογοτεχνικά είδη: Το 1996 δημοσιεύει ένα ημερολόγιο της ζωής του στην Τουρκία, το οποίο περιλαμβάνει προσωπικές απόψεις, και το 2002 ένα βιβλίο με τα απομνημονεύματά του. Το 2005 ο Νόρντμπραντ δημοσιεύει ένα βιβλίο με άρθρα, δοκίμια και διηγήματα, με τα οποία ο Νόρντμπραντ επικρίνει, μεταξύ άλλων, τον κιτρινισμό στον σύγχρονο τύπο, τον φονταμενταλισμό στην Τουρκία και την ανθρώπινη βλακεία. Το 2008 εκδίδει ένα παιδικό βιβλίο και το 2010 ένα αστυνομικό μυθιστόρημα.

Όμως η ποίηση είναι η μεγάλη του αγάπη και πάντα σε αυτήν επιστρέφει. Όπως δήλωσε σε συνέντευξή του για την εφημερίδα Καθημερινή το 2007, «Η ποίηση σήμερα βρίσκεται σε κατάσταση διαρκούς υποχώρησης. Αλλά δεν με απασχολεί. Συνεχίζω και γράφω».

Ελπίζουμε κι εμείς να συνεχίσει να γράφει για πολλά χρόνια ακόμη.


Χριστίνα Λιναρδάκη


* Το κείμενο είναι προσαρμογή της ομιλίας της Χ.Λ. στην ποιητική βραδιά που οργάνωσε το Ινστιτούτο της Δανίας προς τιμήν του Χένρικ Νόρντμπραντ στις 10.11.2016.

Από αριστερά: Χ. Νόρντμπραντ, Γ. Γιανναράκος, Χ. Λιναρδάκη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου