Πέμπτη, 31 Μαρτίου 2016

φάκελος "θέατρο του παραλόγου" - Το Θέατρο του Παραλόγου στη Μεγ. Βρετανία

Σε συνέχεια προηγούμενης εισαγωγικής ανάρτησης για το θέατρο του παραλόγου, δημοσιεύουμε σήμερα απόσπασμα από ένα άρθρο της Ελίνας Τραϊφόρου που είχε αρχικά δημοσιευθεί στο λογοτεχνικό περιοδικό Ομπρέλα:


Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα και πολύμορφα ρεύματα του σύγχρονου θεάτρου, που αναπτύχθηκαν στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, υπήρξε αδιαμφισβήτητα το Θέατρο του Παραλόγου. Αυτό το είδος θεάτρου ξεκίνησε από τη Γαλλία για να εξαπλωθεί και σε άλλες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Μεγάλη Βρετανία, αποτελώντας το αντιτιθέμενο ρεύμα στις καθιερωμένες θεατρικές νόρμες. Στην περίπτωση της Μεγάλης Βρετανίας, οι παλιοί σύνδεσμοι με την Αυτοκρατορία άρχισαν να χωλαίνουν, με αποτέλεσμα να εγκαταλειφθεί η απομονωτική θέση της χώρας, δίνοντας έτσι τη θέση της σε μια μεγαλύτερη ευρωπαϊκή οντότητα. Οι συγγραφείς του Θεάτρου του Παραλόγου είχαν ως εναρκτήριο μοχλό την επιθυμία να παρουσιάσουν με θεατρικούς κώδικες τόσο το φιλοσοφικό πλαίσιο όσο και το κοινωνικό γίγνεσθαι της εποχής τους. Παρ' ότι στο Θέατρο του Παραλόγου απουσιάζει το καθαρά πολιτικό μήνυμα, εν τούτοις η ανάπτυξη μιας νέας κουλτούρας που ερχόταν σε αντίθεση με την ελιτίστικη μειοψηφία, ήταν πλέον πραγματικότητα.

Σύμφωνα με ένα γενικό ιστορικό πλαίσιο, μετά τις τραυματικές εμπειρίες του Β'  Παγκόσμιου Πολέμου και την ανακάλυψη της πυρηνικής βόμβας, ο κόσμος οδηγήθηκε σε μια αμφισβήτηση αξιών ταρακουνώντας την ισχύ των καθιερωμένων και συμβατικών μορφών και ιδεολογιών. Έτσι τονίστηκε η αβεβαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης μπροστά στο βάρος ενός προσεχούς εφιάλτη, δίνοντας έμφαση σε μια κοινωνία ασύμφωνη με τη λογική.

Συνυφασμένα με το κοινωνικό γίγνεσθαι, είναι και τα σύγχρονα μεταπολεμικά φιλοσοφικά ρεύματα, όπως ο υπαρξισμός, τα οποία επίσης επηρέασαν τη δημιουργία του Θεάτρου του Παραλόγου. Πιο συγκεκριμένα, στο "Μύθο του Σισύφου" (1942) του Καμύ, περιγράφεται η ανθρώπινη ύπαρξη ως παράλογη και δίχως νόημα. Τα περισσότερα γραπτά του, εξάλλου, αναφέρονται στο δίλημμα του ατόμου, το οποίο πιστεύει ότι οι αξίες είναι σχετικές, αλλά θεωρεί αδύνατο να ζήσει δίχως ηθικές δεσμεύσεις. Ο Καμύ πιστεύει ότι η ανθρωπότητα πρέπει να παραιτηθεί από τη συνεχή ενασχόληση με τη λογική από τη στιγμή που ο κόσμος είναι παράλογος εκ φύσεως. Ο Σαρτρ, ακόμη στο έργο του "Ναυτία" (1938), μιλάει για τις ιδέες του παραλόγου, της αγωνίας και της αποστροφής. Ο Χάιντεγκερ έγραψε ότι η ανθρώπινη συνείδηση συναντά έναν παράλογο κόσμο - παράλογο γιατί βρίσκει τον εαυτό της στο σταυροδρόμι του Είναι και του Τίποτα, παραδομένη σε αμηχανία από μια ανθρώπινη ύπαρξη δίχως νόημα. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι ο Σόρεν Κίρκεγκορ, στις αρχές του 19ου αιώνα, περιέγραψε τη θρησκεία ως παράλογη, διότι δεν μπορεί να απαντηθεί με τις αρχές της λογικής. Αντίθετα βασίζεται σε αυτό που ο Κίρκεγκορ ονόμασε "άλμα πίστης".

Στο επίπεδο της αισθητικής-μορφολογικής σκοπιάς, κύρια έμφαση δίνεται στην αμφισβήτηση της γλώσσας ως μέσο επικοινωνίας, αλλά και σε μια γενικότερη απομυθοποίηση της κλασικής αφήγησης και του τρόπου παρουσίασής της. Το Θέατρο του Παραλόγου χρησιμοποιεί τον τυποποιημένο λόγο, όπως κλισέ, σλόγκαν και ειδικές διαλέκτους, ώστε να προκαλέσει παραμορφώσεις, γλωσσολογικές αποδομήσεις και να λειτουργήσει ως παρωδία. Διακωμωδώντας στερεότυπα λεκτικά μοντέλα, ένα τέτοιο θέατρο έχει ως στόχο να κάνει τους ανθρώπους να αντιληφθούν τη δυνατότητα υπέρβασης του καθημερινού λόγου, ώστε να επιτευχθεί μια αυθεντικότερη μορφή επικοινωνίας. Επιπρόσθετα, το Θέατρο του Παραλόγου ανατρέπει τη λογική, καθώς ενισχύει το ανεξήγητο και το απίθανο. Αρνείται τον ορθολογισμό, γιατί ο ορθολογιστικός τρόπος σκέψης, όπως η γλώσσα, αναφέρεται μόνο στην επιφάνεια των πραγμάτων. Η αποδόμηση από την άλλη μεριά, ανοίγεται προς το άπειρο και προσφέρει μια ζωτική ελευθερία, θεατρικά  ως πηγή θαυμαστής κωμωδίας. καθώς και ψυχολογικά ως πτυχή του υποσυνειδήτου. Στο θέμα της αφήγησης, δεν υπάρχει δραματική σύγκρουση από τη στιγμή που οι συγκρούσεις χάνουν το νόημά τους σε μια κατάσταση όπου η καθιερωμένη και εξωτερική πραγματικότητα δίνει τη θέση της σε εσωτερικές αναζητήσεις μέσω ποιητικών εικόνων.

Καθώς η Βρετανία προσπαθούσε να ορθοποδήσει μετά την πτώση της Αυτοκρατορίας της, δύο θεατρικές εισβολές πραγματοποιήθηκαν, η μια από το Επικό Θέατρο του Μπρεχτ και η άλλη από το Θέατρο του Παραλόγου. Στις αρχές της δημιουργίας εναλλακτικών μορφών θεάτρου, στη δεκαετία του ' 60, τα δύο αυτά είδη θεάτρου καθόρισαν το ρόλο τους ως αντιτιθέμενα ρεύματα εναντίον της κυριαρχίας του νατουραλισμού. Εκείνη την περίοδο ο νατουραλισμός βρισκόταν στο ζενίθ του λόγω της ανάπτυξης της τηλεόρασης και του κινηματογράφου παρουσιάζοντας δραματικές παραστάσεις. Παρόλα αυτά, το Θέατρο του Παραλόγου, σε αντίθεση με το Επικό Θέατρο, υιοθετήθηκε πολύ πιο εύκολα από το Βρετανικό  Θέατρο, καθώς αυτό έφερνε μια επιμονή σε ένα κατά κύριο λόγο μη πολιτικό περιεχόμενο, μια δύναμη επαρκή στο να σοκάρει, η οποία παρουσιάστηκε ως ένα καινούριο στοιχείο αξιοποίησης, και την εναλλαγή πολλών θεατρικών παραστάσεων με μικρό κόστος και διανομή ρόλων, πράγμα το οποίο αποδείχθηκε δελεαστικό ακόμα και στους πιο δειλούς για καινοτομία διοργανωτές. Για τους σύγχρονους θεατές, το Θέατρο του Παραλόγου προσέφερε τη συγκίνηση του καινούριου και ευρωπαϊκού, μέσα σε ένα αναγνωρίσιμο μεσοαστικό πλαίσιο.

(...) Παρ' ότι το Θέατρο του Παραλόγου στη Βρετανία δεν ήταν ο εναρκτήριος λίθος αυτού του κινήματος, πολλά τρανταχτά ονόματα, όπως ο Χάρολντ Πίντερ, συνέδεσαν το όνομά τους με αυτό. Οι πρώτες απόπειρες τέτοιων έργων ήρθαν από το εξωτερικό από τον Μπέκετ, Ιονέσκο και Ζενέ και ακολούθησαν παραστάσεις έργων Βρετανών συγγραφέων που όμως αρχικά απέτυχαν. Όμως ένα τέτοιο γεγονός δεν αποκαρδίωσε τους Βρετανούς συγγραφείς αλλά τους ώθησε να ενεργήσουν σε μαζικό επίπεδο, κάνοντας λόγο για μια νέα τάση, την "κωμωδία της απειλής", η οποία έφτασε στο απόγειό της τη δεκαετία του '60. Αν και το Θέατρο του Παραλόγου αποφεύγει τα στενά πολιτιστικά πλαίσια, αυτό δεν το κάνει ανούσιο. Όπως λέει και ο Ντ. Τέρνερ μιλώντας για το έργο του: "Φυσικά και είναι παράλογο, αλλά εξαρτάται από ποια σκοπιά το βλέπει κανείς. Εγώ το βλέπω από πολλές σκοπιές συγχρόνως. Δέχομαι το παράδοξο και νομίζω ότι έτσι αναγνωρίζω την αλήθεια σχετικά με τον εαυτό μου και τον κόσμο...".

Ελίνα Τραϊφόρου
Ποιήτρια-Σκηνοθέτις

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου