Τετάρτη, 10 Φεβρουαρίου 2016

"Η αλεπού της σκάλας" του Ηλία Παπαμόσχου

Συμβαίνουν ενδιαφέροντα πράγματα στα 23 διηγήματα που απαρτίζουν την συλλογή διηγημάτων του Ηλία Παπαμόσχου Η αλεπού της σκάλας. Ενδιαφέροντα και πολλές φορές απρόβλεπτα, που είναι ένα στοιχείο που τελικά δεν έβλαψε ποτέ κανέναν. Δεν έχει τύχει να διαβάσω κάτι προγενέστερο του ίδιου συγγραφέα, αλλά το συγκεκριμένο βιβλίο με προδιαθέτει γι αυτό, γιατί αναρωτιέμαι αν τα στοιχεία που κάνουν αυτή την συλλογή ξεχωριστή προϋπήρχαν ή είναι καινούρια σημάδια μιας τελικά ιδιαίτερης γραφής.

Η μόνη συνοχή που υπάρχει είναι αυτή που παράγει το κοινό στυλ και ο κοινός τρόπος προσέγγισης μιας πραγματικότητας που συχνά-πυκνά διασπάται στα θραύσματα μιας «υπερρεαλιστικής» φαντασίας, μέσα στην οποία ο συγγραφέας κινείται με άνεση για να δώσει κείμενα ισχυρής δυναμικής και συγκίνησης. Μένοντας στα δομικά στοιχεία, η μόνη ένστασή μου θα ήταν ότι πρόκειται για πραγματικά πολύ σύντομα κείμενα. Όταν ένα διήγημα έχει έκταση που δεν ξεπερνάει την μισή σελίδα (για παράδειγμα το «Η ζωή είναι») είναι εκ των πραγμάτων δύσκολο να παρέχει μια ολοκληρωμένη εικόνα στην πρόζα. Κάποια διηγήματα δείχνουν να λειτουργούν σαν αναμνήσεις που απέκτησαν σάρκα και οστά σε πραγματικό χρόνο, δουλεύουν σαν αυτόνομα flash back, και μπορεί να αποδειχτεί παρακινδυνευμένο το να μην δίνεις στον εαυτό σου αρκετό χώρο και χρόνο για να πεις την ιστορία.

Από την άλλη μεριά βέβαια, η προαναφερθείσα τακτική της τόσο συμπυκνωμένης γραφής μπορεί να είναι ο καταλύτης για αυτή την τόσο έντονη ποιητικότητα που διέπει το σύνολο αυτής της δουλειάς. Μια πρόζα με τόσο έντονα ποιητικά στοιχεία στην ατμόσφαιρά της σπρώχνει τον αναγνώστη να κοιτάξει πιο προσεκτικά το λεξιλόγιο, ούτε κατ’ελάχιστον καθημερινό παρεπιπτόντως, τη δομή, πεζογραφική μόνο όσο χρειάζεται, και τους συνδέσμους ανάμεσα στους ήρωες, παρόντες ή μη.

Οι διηγήσεις λειτουργούν σαν σημεία αφετηρίας, είναι αφορμές για άλλες εικόνες και καινούριες περιπέτειες της φαντασίας: υπάρχει το ορατό, αλλά υπάρχει και το αόρατο και η γραφή του Παπαμόσχου είναι η γέφυρα που ενώνει αυτά τα δύο, παρόλο που κάποιες φορές είναι βυθισμένη στην ομίχλη και κινείται στο λυκόφως. Υπάρχει μια καλειδοσκοπική προσέγγιση της πραγματικότητας με σουρεαλιστικά στοιχεία που ξεκινούν από την τοπογραφία για να καταλήξουν στους ανθρώπους και στις καταστάσεις, συνήθως αληθοφανείς και ρεαλιστικές που ανά πάσα στιγμή ανατρέπονται για να αποκαλύψουν τον εκάστοτε μύθο προσφιλή στον συγγραφέα.

Η ενότητα που χαρακτηρίζει το σύνολο της συλλογής είναι σταθερή και στηρίζεται όχι στην θεματολογία, κάτι που θα ήταν ενδεχομένως ευκολότερο, αλλά στις στυλιστικές και λεξιλογικές επιλογές: οι ιστορίες διαδέχονται η μία την άλλη, αυτόνομες και ανεξάρτητες, αλλά η φωνή που τις διηγείται ή τις αναπολεί είναι πάντα η ίδια, πιστή στο προσωπικό της περίγραμμα, στις λέξεις και το ύφος της.

Τα ποιητικά χαρακτηριστικά των κειμένων δεν αφαιρούν τίποτα από την πολυπλοκότητα μιας σωστά δομημένης πρόζας, τόσο σε νοηματικό όσο και σε τεχνικό επίπεδο. Αντίθετα, η «υποβόσκουσα ποίηση» προσφέρει έναν μυστικισμό και μια συμπυκνωμένη θεώρηση της πραγματικότητας που ενδεχομένως η πρόζα απογυμνωμένη από αυτή δεν θα είχε καταφέρει να αποδώσει.

Στα διηγήματα του Ηλία Παπαμόσχου η σουρεαλιστική πραγματικότητα ευθυγραμμίζεται με την πρωτογενή αντίληψη των πραγμάτων για να τα φωτίσει αλλιώς και να μεταβάλλει τελικά τα περιγράμματά τους. Οι ήρωες παίρνουν τη θέση τους σε μια διαρκώς μεταβαλλόμενη συμμετρία ανάμεσα στο απτό και το αόρατο, το ρεαλιστικό και το μεταφυσικό, για να καταλήξουν τελικά στο σημείο της ανάμνησης, ταυτόχρονα σημείο εκκίνησης και τερματισμού της προσωπικής μυθολογίας του συγγραφέα.

Κρις Λιβανίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου