Δευτέρα, 7 Δεκεμβρίου 2015

Η σημασία των δημοτικών τραγουδιών στη σύγχρονη ποίηση

Το κείμενο που ακολουθεί προέρχεται από το πρόσφατο βιβλίο του Γιώργου Καραντώνη (σύντομο βιογραφικό και φωτογραφία του βλ. δεξιά στο Κάτι για εμάς/Αρθογράφοι) με τίτλο "Η κατάσταση των πραγμάτων -  πενήντα άρθρα", στο οποίο συγκεντρώνονται όλα τα άρθρα του (εκτός των κριτικών σημειωμάτων) που έχουν δημοσιευθεί από το 1984 μέχρι σήμερα.



Η σημασία των δημοτικών τραγουδιών στη σύγχρονη ποίηση

Η τεράστια αξία που έχουν τα αθάνατα και αγέραστα δημοτικά τραγούδια μας από εθνική, εθνογραφική, λαογραφική, φυλετική, ιστορική, λογοτεχνική και κυρίως ποιητική άποψη είναι από όλους, Έλληνες και ξένους, καλλιτέχνες και επιστήμονες, παλιότερους και νεότερους, παραδεδεγμένη και πολυσυζητημένη, ώστε δεν πιστεύω πως θα είχε κάποιος να προσθέσει κάτι το πραγματικό καινούργιο και ενδιαφέρον στα τόσα πολλά που έχουν γραφτεί και ειπωθεί σχετικά. Προσωπικά θεωρώ ότι τα δημοτικά μας τραγούδια είναι ό,τι καλύτερο έχει να παρουσιάσει η ποίηση στην Ελλάδα εδώ  και τρεις χιλιάδες χρόνια. Και ας μην ξεχνάμε ότι η ποίηση είναι για την Ελλάδα σπουδαία υπόθεση, είναι, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, η κατεξοχήν ελληνική τέχνη.

Το θέμα μου όμως τώρα είναι άλλο: Η σημασία που έχουν τα δημοτικά τραγούδια για τη σύγχρονη ποίηση και η σπουδαιότητα που μπορεί να έχει για ένα μοντέρνο ποιητή η συστηματική ανάγνωσή τους και η βαθιά μελέτη τους. Δεν είμαι, φυσικά, ο πρώτος που έχει επισημάνει το πόσα μοντέρνα στοιχεία έχουν πολλά από τα δημοτικά τραγούδια μας, τόσο ως σύλληψη όσο και ως πραγμάτωση (βλέπε π.χ. Γιώργου Σεφέρη, "Διάλογος πάνω στην ποίηση", περιοδικό Τα Νέα Γράμματα, τεύχος 8-9, 1938, αναδημοσιευμένο τόσο στις Δοκιμές του Σεφέρη, όσο και στο βιβλίο Ένας διάλογος για την ποίηση, Εκδόσεις Ερμής, Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη, 1975, ή την ανακοίνωση στο 4ο Συμπόσιο Ποίηση στην Πάτρα, που έγινε 6-8 Ιουλίου 1984, του Έκτορα Κακναβάτου, με τίτλο "Στοιχεία υπερρεαλιστικής προβολής στο δημοτικό μας τραγούδι", δημοσιευμένη στο περιοδικό Πόρφυρας, τεύχος 27, Φλεβάρης 1985). Και φυσικά έχει επισημανθεί ήδη η άμεση ή έμμεση επίδραση των δημοτικών τραγουδιών σε ποιητές τόσο παραδοσιακούς (Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, Κρυστάλλης, Γρυπάρης κ.λπ.) όσο και μοντέρνους (Νίκος Γκάτσος ή μερικοί νέοι ποιητές).

Πραγματικά, η καταπληκτική γλωσσική ενάργεια, η τέλεια χρήση της γλώσσας, η άρτια τεχνική τους, η αριστουργηματική δόμηση, οι αφάνταστα δυνατές ποιητικές εικόνες κ.λπ., όχι μόνο δεν έχουν χάσει τίποτα με τον καιρό, αλλά απεναντίας δίνουν ακόμα και σήμερα πολύτιμα μαθήματα σε πολλούς για το τι είναι ποίηση και για το πώς πρέπει να γράφεται ένα ποίημα, από το πιο παραδοσιακό μέχρι το πιο μοντέρνο. Ταυτόχρονα, όλα αυτά τα προτερήματα που έχουν τα δημοτικά τραγούδια μας  λύνουν με τον καλύτερο τρόπο μια σειρά ζητήματα που τόσο πολύ απασχολούν ορισμένους, όπως π.χ. για τη στράτευση στην τέχνη, για το λογικό και το άλογο στοιχείο στην ποίηση, για τη σχέση μορφής και περιεχομένου, για το εθνικό και το διεθνικό, για το επίκαιρο και το αιώνιο, για το προσωπικό και το πανανθρώπινο κ.λπ., κ.λπ. Δε δίνω παραδείγματα διότι ειλικρινά βρίσκομαι σε αδυναμία για κάτι τέτοιο αφού, αν όχι όλα, τουλάχιστον τα περισσότερα δημοτικά τραγούδια έχουν στον έναν ή στον άλλο βαθμό όλες ή μερικές από τις ιδιότητες και τις αρετές που προανέφερα. Ένα απλό ξεφύλλισμα μιας οποιασδήποτε ανθολογίας δημοτικών τραγουδιών πείθει και τον πιο δύσπιστο για του λόγου το αληθές.

Δύο λοιπόν είναι τα συμπεράσματα από τα όσα συνοπτικά πιο πάνω αναφέρθηκαν: Πρώτο, τα δημοτικά μας τραγούδια είναι πολύ πιο μοντέρνα και ως ιδέα και ως πραγμάτωση αυτής της ιδέας, δηλαδή τόσο ως περιεχόμενο όσο και ως μορφή, από πολλά ποιήματα, τα οποία μόνο κατ' επίφαση είναι μοντέρνα. Δεύτερο και κυριότερο, καλό θα ήταν αν πολλοί σημερινοί ποιητές μας και ιδιαίτερα νέοι ασχοληθούν επισταμένως και διαβάσουν με προσοχή αυτά τα αξεπέραστα αριστουργήματα της λαϊκής μας μούσας. Έχουν να ωφεληθούν και να διδαχτούν πολλά πράγματα που είναι απαραίτητα και για τους ίδιους και για τα ποιήματα που γράφουν. Διότι το δημοτικό μας τραγούδι, "εκτός από το μνημείο του λόγου το σημαντικότερο της νεοελληνικής γλώσσας, αποτελεί και ένα τεράστιο μάθημα στιχουργικής", όπως πολύ σωστά παρατηρεί η Τατιάνα Σταύρου (βλέπε "Το δημοτικό τραγούδι ως έκφραση", περιοδικό Νέα Σκέψη, Δεκέμβρης 1983, τεύχος 249). Και όχι μόνο για τους παραδοσιακούς ποιητές, αλλά και για τους μοντέρνους, συμπληρώνω εγώ. Κυρίως, μάλιστα, για τους τελευταίους.

Γιώργος Καραντώνης
Απρίλιος 1985

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου