Παρασκευή, 18 Δεκεμβρίου 2015

Κλεαρέτη Δίπλα-Μαλάμου, μια ελάχιστα γνωστή ποιήτρια

Γεννημένη στη Λευκάδα το 1886 και όχι στη δεκαετία του ’90, όπως με διάφορες παραλλαγές αναφέρεται, η Δίπλα-Μαλάμου ανήκει στην, όπως έχει επικρατήσει να ονομάζεται, λογοτεχνική γενιά του ’10. Μεγαλωμένη σε ένα λόγιο περιβάλλον –ο πατέρας της ήταν γιατρός με σοβαρά φιλολογικά και λογοτεχνικά ενδιαφέροντα και η μητέρα της ασχολούνταν με τη ζωγραφική- θα αποκτήσει από πολύ μικρή κλίση προς τα γράμματα. Κατά δήλωσή της «πρωτοέγραψε στίχους, λίαν μελαγχολικούς, σε ηλικία δώδεκα ετών, κι άρχισε να δημοσιεύει σε παιδικά περιοδικά». Στη συνέχεια, θα συνεργαστεί με τα λογοτεχνικά περιοδικά της εποχής, ανάμεσα στα οποία τα Παναθήναια, η Πινακοθήκη και ο Νουμάς. Εκτός από τις δύο ποιητικές συλλογές της (Στο διάβα μου, 1922 και Οι δρόμοι της ζωής, 1955) εξέδωσε επίσης ένα βιβλίο με μεταφράσεις ποιημάτων του Μπωντλαίρ, τις οποίες, όπως και τα περισσότερα ποιήματα της δεύτερης συλλογής, είχε γράψει και κατά ένα μέρος δημοσιεύσει τη διάρκεια του Μεσοπολέμου.
 
Η ποίηση της Κλεαρέτης Δίπλα-Μαλάμου έχει αποτιμηθεί ως ποίηση της γυναικείας ευαισθησίας και της ζωγραφικής ενάργειας των φυσικών εικόνων, ως ποίηση των λεπτών αισθημάτων και του χαμηλόφωνου λυρισμού. Κατά γενική κριτική ομολογία, συνδυάζει τη λυρικότητα και τη μουσικότητα της Επτανησιακής Σχολής (της οποίας και θεωρείται από τους τελευταίους επίγονους) και την αδρότητα των ηπειρώτικων δημοτικών τραγουδιών και της ποίησης του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Ρυθμισμένη σχεδόν αποκλειστικά στον ίαμβο και αυστηρά έμμετρη (με μια προτίμηση προς την αξιοποίηση της τετράστιχης στροφής με σταθερά ομοιοκατάληκτα σχήματα), η ποίηση της Δίπλα-Μαλάμου έχει ταυτιστεί από την κριτική με τη συχνή χρήση του δεκαπεντασύλλαβου στίχου, στίχου που, ωστόσο, αν και υπερτερεί σαφώς ποσοτικά στην πρώτη της συλλογή, εν τέλει ισορροπεί με τη χρήση του ενδεκασύλλαβου στη δεύτερη. Τα ποιήματά της μπορούν grosso modo να διακριθούν σε πέντε, συχνά συμπληρωματικές, θεματικές περιοχές: πρόκειται για τα ποιήματα που εμπνέονται από τη δημοτική και λαογραφική παράδοση, τα φυσιολατρικά ποιήματα, τα πολεμικά και κατοχικά ποιήματα, τα ποιήματα της έλξης του θανάτου και, τέλος, τα ερωτικά.

Οι δύο τελευταίες κατηγορίες ποιημάτων, οι οποίες είναι και οι πλέον πετυχημένες στο σύνολο ποιητικό της έργο, συνδέονται με την προβολή του ποιητικού εγώ και παρουσιάζουν μια αντίρροπη κι ωστόσο παραπληρωματική έλξη της ποιητικής φωνής, από τη μια προς την εκμηδένιση (η λέξη «εκμηδενισμός» απαντά και ως τίτλος τετραστίχου στους Δρόμους της ζωής), και από την άλλη προς την άφεση στη διονυσιακή ηδονή. Η διπλή αυτή έλξη προς τον έρωτα και τον θάνατο είναι σαφώς εμπνευσμένη από τη μπωντλαιρική μαθητεία της ποιήτριας. Κάποτε οι δύο ροπές οδηγούν στοιχισμένες σε έναν (νεανικό) «Θάνατ[ο] γλυκ[ό ]» (Στο διάβα σου) ή στον ώριμο «Ερωτικό χαμό» (Οι δρόμοι της ζωής).
 

Μάρα Ψάλτη
 
 
Παρακολουθήστε απόσπασμα από σχετικό ντοκιμαντέρ:
 
 
 

Διαβάστε και ένα χαρακτηριστικό ποίημά της:
 

Βράδι

Πώς κατεβαίνει θαμπό το βράδι
αλαφροπάτητο και βουβό.
Άπιαστα γύρω μου πλέκονται μάγια,
χωνεύει μέσα μου κάτι ακριβό.
Ψυχές τα δέντρα συλλογισμένες,
μουρμούρα πράα στα πράα νερά.
Τ’ αποσταμένο του κορμί ξαπλώνει
πλατύς ο δρόμος, και τρυφερά
όλα αγγιγμένα απ’ την άγιαν ώρα
γλυκανασαίνουν-παιδιού καρδιά.
Μέσα στα μάτια μου, μέσ την ψυχή μου,
βουνού βελούδο, πεύκου ευωδιά…
κι έτσι μονάχη, ζωής μια στάλα
στον όλων μέσα το θείο χαμό,
κάτι απ’ το τρέμισμα νοιώθω του φύλλου
κάτι απ’ τον κρύφιο της γης παλμό.


Περισσότερα βιογραφικά στοιχεία και ένα διήγημά της μπορείτε να διαβάσετε στον ιστότοπο «Άτεχνος».


ΥΓ. Το κείμενο είναι απόσπασμα από το άρθρο «Του πόθου αρρωστημένη – όψεις της ερωτικής επιθυμίας στην ποίηση της Κλεαρέτης Δίπλα-Μαλάμου» της Μάρας Ψάλτη, το οποίο δημοσιεύεται στην τρέχουσα Athens Review of Books (τεύχος 68, Δεκέμβριος 2015). Η Μάρα Ψάλτη είναι φιλόλογος, υποψήφια διδάκτωρ νεοελληνικής φιλολογίας. Το ποίημα είναι αναδημοσίευση από τον ιστότοπο «Γραφείον».

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου