Τετάρτη, 16 Δεκεμβρίου 2015

"Το χαμένο κλειδί του έρωτα" του Νίκου Πιλάβιου

Τον Νίκο Πιλάβιο τον θυμάμαι από παιδάκι. Τον έβλεπα στην τηλεόραση να αφηγείται παραμύθια με τον δικό του μοναδικό τρόπο, προσπαθώντας να μας πείσει, με τα ατελή τεχνικά μέσα της εποχής, ότι πετάει στον ουρανό. Όταν είδα το όνομά του στην ποιητική συλλογή Το χαμένο κλειδί του έρωτα, αναρωτήθηκα αν πρόκειται για το ίδιο άτομο – μέχρι που σύντομα διαπίστωσα ότι ήταν πράγματι το ίδιο. Ήταν μια ευχάριστη έκπληξη. Αργότερα, αφού διάβασα τη συλλογή, επιβεβαίωσα ότι ο Πιλάβιος παραμένει κορυφαίος αφηγητής και διαπίστωσα ότι, με τα χρόνια, οι – προφανώς αδιάκοπες - προσπάθειές του να πετάξει του εξασφάλισαν ένα καλό αποτέλεσμα (θα καταλάβετε σύντομα τι εννοώ).

Η συλλογή δεν είναι ελεύθερη, αντιθέτως: μας παραδίδεται «παντρεμένη». Τα ποιήματα συνοδεύονται από αποσπάσματα ομιλιών, συνεντεύξεων ή κειμένων του Τζιντού Κρισναμούρτι με σκέψεις του τελευταίου πάνω στον έρωτα. Για κάποιον που τρέφει ιδιαίτερη αγάπη στα πιστεύω του βουδισμού, όπως εγώ, είναι ένας ακαταμάχητος συνδυασμός τέχνης και φιλοσοφίας. Ακόμη όμως και για κάποιον που δεν έχει ασχοληθεί καθόλου με εγχώρια ή αλλότρια δόγματα, η συλλογή προσφέρει ένα εξαιρετικό έναυσμα για εμβάθυνση στη φύση του έρωτα, τα παράδοξά της, αλλά και για μια ρηξικέλευθη θεώρησή της απαλλαγμένη από οποιαδήποτε μορφή κτητικότητας και προσκόλλησης.

Θα πείτε ίσως ότι, αν είναι έτσι, ο Νίκος Πιλάβιος θα μπορούσε να είχε γράψει φιλοσοφικό δοκίμιο αντί για ποίηση: θα έφερνε έτσι τους μυημένους σε έδαφος πιο οικείο για εκείνους. Όμως όχι: θέλησε να γράψει ποιήματα. Και η δική μου άποψη είναι πως έπραξε καλά. Αν λειτουργούσαν σωστά τα πράγματα με την ποίηση στην Ελλάδα (και, πολύ περισσότερο, αν λειτουργούσε οτιδήποτε σωστά στην Ελλάδα), θα απευθυνόταν σε ένα κοινό που δεν θα είχε την ευκαιρία να προβληματιστεί πάνω στα θεμέλια του έρωτα με άλλον τρόπο. Από την αρχαιότητα, άλλωστε, η ποίηση εμπεριείχε και μια διδακτική συνιστώσα.

Η αντίστιξη των ποιημάτων με τα σπαράγματα από το έργο του Κρισναμούρτι λειτουργεί ενισχυτικά, δημιουργώντας ένα ενιαίο, ομοιογενές μίγμα αισθημάτων, αισθήσεων και ψευδαισθήσεων, από το οποίο προβάλλουν δειλά μα τρανταχτά η αλήθεια και αυτή η ιδιαίτερη γαλήνη που περιβάλλει τη βουδιστική θεώρηση των πραγμάτων. Φθάνοντας στο τέλος της συλλογής, δεν μπορείς παρά να νιώσεις ότι τα πράγματα μπήκαν στη θέση τους σωστά και ότι ο κόσμος ορθώς λειτουργεί έτσι όπως λειτουργεί: είναι στο χέρι μας να βγούμε από το ποτάμι, αν το θέλουμε.

Όσον αφορά τα ποιήματα αυτά καθεαυτά, το επίπεδό τους είναι πολύ καλό. Ο Ν. Πιλάβιος καταθέτει τη μαρτυρία του, απαγκιστρωμένη από το προσωπικό του βίωμα: σαν κάτι που μας αφορά όλους. Από την άλλη, τα ποιήματα έχουν ειδικό βάρος και ακόμη ειδικότερο βάθος, προσφέροντάς μας αυτό που περιμένουμε από την ποίηση: μια γωνιά να ξαποστάσει η ψυχή μας και να κατανοήσουμε κάτι δικό μας.

Τι γλυκιά απελπισία που έχει αυτή η στιγμή!
Και πόσο ηδονικά βουλιάζουν και οι δύο μέσα της!
Χωρίς επίγνωση της κάποιας γελειότητάς της.
Ειλικρινείς ήρωες ενός δράματος
που δεν υπάρχει στ’ αλήθεια.


Συγκλονιστικά είναι τα ποιήματα «Εικονική πραγματικότητα» και «Ένας έρωτας που πέταξε στο άπειρο». Το ατού όμως της συλλογής δεν βρίσκεται σε μεμονωμένα ποιήματα ή επιμέρους τμήματά της: βρίσκεται στην ιδιότυπη ενότητα που δημιουργεί το πάντρεμα της τέχνης με τη φιλοσοφία. Το πείραμα του Ν. Πιλάβιου με την αντίστιξη ποίησης και φιλοσοφικών κειμένων στέφθηκε με επιτυχία.

Χριστίνα Λιναρδάκη




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου