Τετάρτη, 18 Νοεμβρίου 2015

"Ένας καλός γιος" του Πασκάλ Μπρυκνέρ


Ο Πασκάλ Μπρυκνέρ δίνει σήμερα Τετάρτη μια διάλεξη στο μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης στη Αθήνα, αυτό είναι και η αφορμή αυτού του άρθρου. Ένα λαμπρό μυαλό χωρίς αμφιβολία, με όλες τις πιθανές και δυνατές προκλήσεις στο ενεργητικό του, είναι ένας χαρισματικός συγγραφέας με εξαιρετικά ευρύ φάσμα λογοτεχνικών ενδιαφερόντων. Αυτό που ξαφνιάζει περισσότερο είναι το γεγονός ότι κάθε βιβλίο του είναι καθόλα διαφορετικό από το προηγούμενο, με έναν απόλυτο, σχεδόν ψυχαναγκαστικό τρόπο. Ο ακραίος ερωτισμός στα Μαύρα φεγγάρια του έρωτα δίνει τη θέση του στον ρασιοναλισμό του Πειρασμού της αθωότητας και η παραδοξότητα στους Κλέφτες της ομορφιάς στην αλληγορία των Ανώνυμων δράκων, περνώντας από όλα τα ενδιάμεσα στάδια και είδη.

Η συντριπτική πλειοψηφία των συγγραφέων (αναφέρομαι κυρίως στην πρόζα) έχουν σχεδόν εξαρχής μια ορισμένη μυθολογία, την οποία καλλιεργούν και επεκτείνουν, κινούνται σε μονοπάτια που τους είναι γνώριμα και εξερευνούν όσα τους ενδιαφέρουν λίγο-πολύ από την αρχή της λογοτεχνικής τους περιπέτειας. Ο Πασκάλ Μπρύκνερ κάθε φορά που εκδίδει ένα βιβλίο, ένα πράγμα είναι σίγουρο: ο αναγνώστης θα βρεθεί σε ένα ριζικά καινούριο σύμπαν. Είναι τόσο έντονο αυτό που φτάνει να γίνει παράδοξο, γιατί δεν αλλάζει μόνο η θεματολογία αλλά και το πλαίσιο, το ύφος, και το είδος ακόμα. Περνάει από τη νουβέλα στο μυθιστόρημα και από το δοκίμιο στην αλληγορία με δεξιοτεχνία ακροβάτη και με συμπεριφορά βιρτουόζου απέναντι στις λέξεις, τις καταστάσεις και τους ήρωες.

Το Ένας καλός γιος δεν αποτελεί εξαίρεση. Το διάβασα πριν κάποιους μήνες από το πρωτότυπο, και άρα δεν είμαι σε θέση να ξέρω κατά πόσο είναι καλή η μετάφραση των εκδόσεων Πατάκη, είμαι όμως βέβαιη ότι πρόκειται για ένα ακόμα πολύ καλό βιβλίο... που δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τα προηγούμενα, όπως είπα και πριν. Προφανώς και κάθε έργο οποιουδήποτε συγγραφέα, εμπεριέχει αυτοβιογραφικά στοιχεία, συγκαλυμμένα ή μη, η περίπτωση όμως του Ένας καλός γιος είναι ενδιφέρουσα επειδή ο συγγραφέας παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά μιας αυτοβιογραφίας, όπως για παράδειγμα το πρώτο ενικό πρόσωπο της αφήγησης, την χρονολογική αλληλουχία και μια κάποια ιστορική ακρίβεια στα πρόσωπα, αφήνει όμως τον αναγνώστη να αποφασίσει τι από όλα αυτά είναι αυτοβιογραφικό, άρα πραγματικό, και τι μυθοπλασία.

Ο Μπρυκνέρ ξέρει ακριβώς τι θέλει να πει, πού θέλει να φτάσει και τι είδους συγκίνηση θέλει να περάσει στον αναγνώστη του, και μάλιστα με ακρίβεια χιλιοστού, στοιχεία σπάνια στη λογοτεχνική παραγώγη των ημερών μας. Δεν είναι εύκολη υπόθεση να ψηλαφήσει κανείς τις ισορροπίες που καταφέρνει να εδραιώσει στο συγκεκριμένο βιβλίο, οι ενώσεις ανάμεσα στην πραγματικότητα, την ανάμνηση και την υποκειμενική προσέγγιση είναι ανεπαίσθητες, σχεδόν σβησμένες. Παρόλο που εκ πρώτης όψεως πρόκειται για ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα και στο κάτω-κάτω μπορεί και να είναι, αυτό που παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο δεν είναι τι συνέβη στον συγγραφέα αλλά τι συνέβη γενικώς, σε κάποιον, σε κάποιους λιγότερο ή περισσότερο γνωστούς, στον καθένα από μας εν τέλει. Η αυτοβιογραφία είναι ο κατεξοχήν παραμορφωτικός καθρέφτης που κοιταζόμαστε όλοι μας όταν θέλουμε να εξασφαλίσουμε μια έστω και κατ’επίφαση αντικειμενικότητα για κρατηθούμε, να φτιάξουμε σταθερές και να ακολουθήσουμε αρχές και πεποιθήσεις. Το Ένας καλός γιος είναι ακριβώς αυτό, αλλά είναι και κάτι ακόμα: ένα μυθιστόρημα ηρώων με ονοματεπώνυμο πέραν της πλοκής, μπερδεμένους σε ιστορίες παραδόξως οικείες σε όλους, ανεξαρτήτως ηλικίας, καταγωγής ή εθνικότητας. 

Κρις Λιβανίου

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου