Δευτέρα, 5 Οκτωβρίου 2015

“Terrarium-Το πείραμα του Ward” της Ελένης Ν. Γαλάνη

Η αλήθεια είναι ότι ήθελα να ασχοληθώ με τη συγκεκριμένη συλλογή μήνες τώρα. Είχα, βλέπετε, διαβάσει το αυτάκι όταν την παρέλαβα. Μου την έστειλε η ίδια η ποιήτρια που ένας Θεός ξέρει πώς βρήκε τη διεύθυνσή μου. Την ευχαριστώ πολύ που το έκανε, γιατί ειδάλλως δεν θα είχα ίσως πέσει πάνω της ποτέ –και ειλικρινά δεν θα ήθελα να την έχω προσπεράσει.

Στα αυτάκια των ποιητικών συλλογών βρίσκονται πολλές φορές τα πρώτα ποιήματα που αυτές περιέχουν και τούτη η συλλογή δεν αποτελεί εξαίρεση. Τα λιγοστά βιογραφικά στοιχεία της Ελένης Γαλάνη είναι γραμμένα σε λόγο ποιητικό και φιλοσοφικό μαζί: η ποιήτρια έχει συνειδητοποιήσει με τρόπο σκληρό (βλ. ξενιτιά) ότι η ζωή δυστυχώς είναι μεγαλύτερη από τα θέλω μας.

Στο τέλος της συλλογής, σημειώσεις. Μαθαίνουμε ότι το «πείραμα του Ward» είναι το πρώτο πείραμα τεχνητού χώρου διαβίωσης που πραγματοποίησε ένας Άγγλος φυσιοδίφης, ο N. Ward, το 1829: γνωστό και ως the Wardian Case, το αντίστοιχο του σημερινού terrarium, αρχικά προορίστηκε να στεγάσει εξωτικά φυτά, σήμερα όμως πλέον έχει βρει ευρεία εφαρμογή στη βοτανολογία και τη ζωοτεχνολογία.

Ανάμεσα στην αρχή και το τέλος, ξεδιπλώνονται τα 27 ποιήματα της συλλογής, επιστημονικά ταξινομημένα ως είδη φυτών. Αυτού του είδους η ταξινόμηση, εκτός από τη διεπιστημονική προσέγγιση που αποτελεί, παρέχει με έξυπνο τρόπο έναν κοινό θεματικό άξονα. Εξαίρεση αποτελούν τα ποιήματα «Γυναίκες με ψυχή κήπου», «Terrarium» και «Φοιτολόγιον οικιακών θλίψεων» που στέκονται αυτόνομα και αταξινόμητα. Όλα ανεξαιρέτως τα ποιήματα, όμως, συμμορφώνονται σε έναν βασικό τόνο: εκείνον της θλίψης, μιας θλίψης που προκύπτει σαν συμπέρασμα: η ζωή ξεπερνά το άτομο, ξεπερνά τη φαντασία - κάποτε ξεπερνά και τον ίδιο τον εαυτό της.

Αυτός είναι ο λόγος που το ποιητικό υποκείμενο εμφανίζεται σε κάποια σημεία θυμωμένο -όμως ακόμα κι αυτός ο θυμός υπονομεύεται: στο άτιτλο ποιήμα της οικογένειας των δαφνοειδών, για παράδειγμα, βλέπουμε το ποιητικό υποκείμενο να κραδαίνει απειλητικά ένα παιδικό νεροπίστολο, δείχνοντας έτσι με τρόπο ανάγλυφο την καθολική αστειότητα του να πιστεύει κανείς πως μπορεί να αντισταθεί στον τρόπο που έρχεται η ζωή. Η προσέγγιση της Γαλάνη είναι, υπ' αυτήν την έννοια, αρχαιοελληνική. Όπως οι αρχαίοι Έλληνες ένιωθαν υποκείμενοι στη βούληση και τα τερτίπια των θεών, έτσι και το ποιητικό υποκείμενο της Γαλάνη, ακόμη κι αν αντιστέκεται, εντέλει αποδέχεται το αναπόφευκτο και υπακούει στον Νόμο της ειμαρμένης. Το ποιητικό υποκείμενο, όχι όμως και το ποίημα.

Το ποίημα πάντα βλασταίνει. Ξεκινά από μια σκέψη-σπόρο και ξεδιπλώνεται αργά, λέξη τη λέξη, στίχο τον στίχο. Τρυπά το έδαφος της καθημερινότητας, υψώνεται προς τον ουρανό, ξετυλίγεται σαν σπείρα, τεντώνεται, ανοίγει... Το ποίημα εντάσσεται στον κύκλο της ζωής, στο αέναο δούναι και λαβείν της και την υπηρετεί σαν καθετί άλλο που υπάρχει. Θλιμμένο ή χαρούμενο, λυρικό ή κυνικό, δανείζει το χρώμα του στον κόσμο και του αλλάζει διάθεση και βάθος. Είναι η δύναμη της φωνής του ποιητή, η δύναμη της φωνής του ανθρώπου που, παρά τους περιορισμούς που υφίσταται, μπορεί εντέλει να αλλάξει το χρώμα του ορίζοντα, μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.

Δεν θέλω να γράψω περισσότερα, όχι ότι δεν θα μπορούσα να γράψω πολλά: για την άρτια εικονοποιΐα, την άριστη τεχνική, τις ομαλές μεταβάσεις... για τις φρέσκιες ιδέες, τα ωραία νοήματα και τόσα ακόμη. Προτιμώ όμως να μοιραστώ μαζί σας δύο ποιήματα, έχει μεγαλύτερη αξία. Και, πιστέψτε με, είχα μεγάλη δυσκολία ποια δύο απ’ όλα να διαλέξω. Έχει κι αυτό τη σημασία του.

Χριστίνα Λιναρδάκη



Ροδοειδή (Rosaceae), τάξη: Ροδώδη (Rosales) / Ρόδο (Rosa)

Ω αδερφέ μου, τυφλοί δείκτες είμαστε
Και σκαρφαλώνουμε προς τα μεσάνυκτα.

GEORG TRAKL, Παρακμή, Η γαλάζια ψύχωση

Memorabilia

Πάει καιρός
Οι δείκτες αγκομαχάνε στα ρολόγια
ξεχαρβαλωμένοι η πραγματικότητα έρχεται
την ίδια ώρα ακριβώς
στο επισκεπτήριο της προσμονής ο χρόνος
σερβίρει τα κεφάλια μας
αντί για οπώρες
επί πίνακι
στα χέρια των εποχών
φύσεις νεκρές κανείς
δεν θυμάται

Με την είσοδο στο όνειρο χορηγούνται: στρώμα, κουβέρτες,
σεντόνια, πετσέτες -προσώπου, σώματος-
μέχρι απόλυσης ή μεταγωγής
σε άλλη φυλακή

Οι ήχοι τα βράδια μοιάζουν μεταξύ τους φρικτά
ουρλιαχτά σκάβουν
στα μηνίγγια σου έμβρυες φωνές
κλειδώνουν στα λουκέτα μεταλλικές
οι τύψεις επιστρέφουν
από το μέλλον ζωντανές κανείς
δεν μιλάει

μπορείς αν θέλεις να χρησιμοποιήσεις δικά σου είδη
κλινοσκεπής -αρκεί να ξηλωθούν τα στριφώματα-
τα υποκατάστατα απαγορεύονται για το φόβο ύποπτων
συναλλαγών
με την επικαιρότητα
είναι αδύνατο να κρυφτείς μες στο όνειρο
μάταια ποτίζεις την όραση τυφλότητα φύεται εδώ
ένα πλήθος από ξεθωριασμένες παιδικότητες
σωρεύεται στα στήθη των αγαλμάτων

Όμως ο ήλιος ανθίζει κάθε πρωί το ξημέρωμα
ρόδο λευκό
όλα ξαναρχίζουν

«Πόσο όμορφη μέρα σήμερα - και πρέπει να φύγω»

Κάνε ανακωχή με το όνειρο
και μην παραδίνεσαι στον ύπνο
όσο μπορείς
παρήλθε νωρίς ο καιρός της συγκομιδής

Σε αυτόν τον αιώνα όταν ξυπνήσουμε
θα είναι για όλα αργά.

***

Σολονίδες (Solonaceae), τάξη: Σολονάλες (Solonales) / Μανδραγόρας (Mandragora Automnalis)
της Αλφονσίνα Στόρνι


24.00 pm (Post mortem)

Αυτή τη σκάλα στο αίμα σου την κατέβηκα με όλες μου
   τις φλέβες
Νύχτα πιάστηκα απ’ την κουπαστή όπως ο πνιγμένος
   απ’ τα μαλλιά του

Το ήξερα. Δεν οδηγούσε πουθενά

Υπάρχουν σκάλες που οδηγούν σε ταράτσες και σκάλες που οδηγούν σε γκρεμούς και σκάλες –καράβια σε βυθούς που σιωπηλά κατεβαίνουν
Έτσι κύλησα αργά και ανάλαφρη σαν μια μικρή βόλτα
στην εξοχή
χέρια δεν με αγγίξαν

Υπάρχουν χέρια κουπιά και χέρια κατάρτια και χέρια ρίζες μανδραγόρα, σκάβουνε μέσα σου, σε ρημάζουν, θηλιές σε σέρνουνε στα έγκατα ως μέσα βαθιά στο χαμό τους

Στιγμή δεν φοβήθηκα

Σκέφτηκα τα δόντια του νερού
Πώς αρπάει τα λουλούδια στον τάφο του
Γλυκά, απαλά, αθόρυβα,

Την άγρια της πείνας του χαρά

Υπάρχουν λουλούδια της βάπτισης και λουλούδια του θανάτου, και υπάρχουν λουλούδια της Ανάστασης
κι ένας καιρός για όλα


Εκεί στο σκοτάδι θυμήθηκα

Έχει η νύχτα τον δικό της ήλιο
Έχει ο βυθός τον δικό του ουρανό

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου